Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«qir» boʻyicha 1066 ta natija

Filtr
Boʻlim
Lugʻatlar Ertaklar Shevalar
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik
Tildan
Oʻzbekcha Ruscha Inglizcha Qoraqalpoqcha
Tilga
Oʻzbekcha Ruscha Inglizcha Qoraqalpoqcha Nemischa Fransuzcha Arabcha Qozoqcha Turkmancha Turkcha Forscha

Lugʻat maqolalari

417 ta
qir
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

QIR I 'yassi togʻ', 'baland tekislik'. Togʻlarda konlar, hirlarda galla behad (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli qïr tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 314; DS, 445); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïr > qir. QIR II 'chet\ 'zih'. U ehtiyotkorlik bilan koʻz h i r i n i tashlab hoʻydi-yu, .. (Sharof Rashidov). Bu 41-35 soʻz hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmay, odatda iboralar tarkibida qatnashadi. Qadimgi turkiy til aks ettirilgan manbalarda ham bu soʻz keltirilmagan. ССТТНda (II, 42), КРСda (493) bu soʻz nohaq ravishda qïr ( 1 baland tekislik') soʻzining maʼnolaridan biri si — fatida keltirilgan. Aslida qadimgi turkiy tilda 'chet', 'zih' maʼnosini anglatuvchi alohida soʻz boʻlgan, OʻTILda bu soʻz qir II tarzida keltirilgan

P. Tursun, Oʻqituvchi

Togʻlarda turli konlar, qirlarda gʻalla behad — Habibiy

Toʻliq maqola →
qirmoq
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

fl. 1. Narsaning beti(sirti)ni pichoq, kapgir va shu kabilar narsa bilan sidirmoq, tarashlamoq.

Oʻzing ham qirib qoʻygan sabziday boʻlibsan. — E. Raimov, Ajab qishloq

kapgir bilan qozonni qirar ekan, jerkib: — Hadeb yigʻi toʻgʻrisida gapirmang, — dedi. — A. Qahhor, Asror bobo

shundoqqina koʻrinadigan joyiga kimdir mix bilan qirib, Erkin, deb yozib qoʻyibdi. — S. Ahmad, Saylanma

Sigiringizning qanshariga temiratki chiqibdi, namakob surkadim, nos surkadim — boʻlmadi, pichoq bilan qirib, kerosin surkash kerakmish. — A. Qahhor, Yangi yer

2. Moʻy-tuklarni oʻtkir asbob bilan tarashlab, tagidan kesib olmoq; shu usulda tozalamoq.

Soch(ni) qirmoq.

Mahkam aka Sarsenboyning sochini ustarada qira boshladi. — R. Fayziy, Sen yetim emassan

3. Qirgʻich, qoshiq va shu kabilar asboblar bilan sidirib maydalamoq.

Turp qirmoq.

Yoshlar kabob chaynashyapti, men boʻlsa, qovunni qirgʻichda qirib yedim. — I. Rahim, Ixlos

4. Koʻplab yoki yoppasiga oʻldirmoq, qirgʻin qilmoq.

Dushmanni qirmoq. Zararkunandalarni qirib tashlamoq.

Bu qon kom desang, yana toʻkaman. Hammasini qiraman. — Oybek, Tanlangan asarlar

Baliqchi qushlar kemiruvchilarni koʻproq qiradi. — Fan va turmush

5. s. t. Koʻplab, koʻp miqdorda yigʻmoq, toʻplamoq, qoʻlga kiritmoq, oʻlja qilmoq.

Bolalar olchani rosa qiribdi.

Gaplariga qaraganda, u bir necha maktabda hisobdan dars berar va pulni kirar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

  • Tomogini (yoki halqumini) qirmoq Yoʻtalib yoki tomoqni xirillatib, keskin ovoz chiqarmoq. U tomogʻini qirib, gap boshladi.Saidgʻozi oʻtirganlarning diqqatini tortish uchun tomoq qirib yoʻtaldi. — S. Anorboyev, Oqsoy
Toʻliq maqola →
qirq
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

QIRQ 'oʻttiz bilan ellik oraligʻidagi oʻnlik miqdor'. Q i r h i g a chidagan h i r h biriga ham chida (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïrïq tarzida talaffuz qilingan (ДС, 446), keyinroq qïrq shakli yuzaga kelgan (Devon, I, 333); oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïrïq > qïrq > qirq. Bu soʻz oxiridagi — (ï)q qismi feʼldan ot yasovchi qoʻshimcha boʻlsa kerak, lekin manbalarda bu yerdagi maʼnoni anglatuvchi qïr— feʼli oʻz aksini topmagan

1. snq son 40 raqami va shu rakam bilan ifodalanadigan son, miqdor. Qirq kokil - mayda oʻrilgan soch

Qirq kishi

Qirq metr gazmol

Qirq soʻm pul

Qirq tonna yuk

Qirqdan uchni ayirmoq

Bir kun tuz ichgan joyga qirq kun salom (ber) — Maqol

Qirqqa chidagan, qirq birga ham chida — Maqol

Oʻttizida er atangan qirqida sher atanar — Maqol

Bir oz sabr qilsang, qirq kokil qilib qoʻyardimki, orqangda tolbargakday hilpirardi — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

2. etn. Kishi vafotidan soʻng oʻttiz yettinchi yoki oʻttiz toʻkqizinchi kuni oʻtkaziladigan marosim

Yoʻldosh motamsaro. Onasining janozasi, yigirmasi, qirqi, xatmi qurʼon deb ancha chiqimdor boʻlganga oʻxshaydi — Sunnatilla Anorboyev, Mehr, 1964

Toʻliq maqola →
qirs

taql. s. Baʼzi narsalarning sinishi, ochilib-yopilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

[Oʻlmas opa] Yonboshidagi jiyda butoqchasini qirs etib sindirib oldi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar

Xon soat qopqogʻini qirs etib yopib, zanjirlarini chuvalashtirib, qoʻyniga soldi. — Mirmuhsin, Choʻri

sumkachasini qirs etib ochdi-da, oʻn soʻmlik chiqarib berdi. — Yu. Shomansur, Qora marvarid

U kimsa uchun bu vazifa choʻntagidagi bodomni qirs etib chaqib yeganday joʻn gap. — Mirmuhsin, Meʼmor

Toʻliq maqola →
qirt

taql. s. Narsalarning bir-biriga ishqalanishi, qirilishi, uzilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

Ip qirt etib uzildi.

Tursunoy tugmagulni ikki barmoq orasiga olib, qirt etib uzdi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 417 →

Taʼriflar ichida

66 ta
mumli

mumli Tarkibida mum boʻlgan, mumi bor. Mumli asal. Mum surtilgan, mumlangan. Koʻzlariga uyqu kelgan shogird bola mumli ipni qir-qir choʻzib, qatim tortar edi. Oybek, Tanl

yopishqoq

yopishqoq Yopishadigan, yopishuvchan. Yopishqoq modda. Yomgʻir na tinar, na yogʻar deganday, yoʻllarning sargʻish yopishqoq balchigʻi etiklarni oyoqdan sugʻurar edi. A. M

savagʻich

savag‘ich Paxta, jun kabi narsalarni savash uchun ishlatiladigan bir juft uzun, ingichka tayoq yoki chiviqlar dastasi. Savagʻich bilan paxta savamoq. Osmon toʻla pagʻa-pa

savagʻich

savag‘ich Paxta, jun kabi narsalarni savash uchun ishlatiladigan bir juft uzun, ingichka tayoq yoki chiviqlar dastasi. Savagʻich bilan paxta savamoq. Osmon toʻla pagʻa-pa

qatim

qatim Ish tikishda: tikish asbobi — igna, soʻzan va shu kabilarga bir marta oʻtkaziladigan yoki oʻtkazilgan oʻlchamdagi (ip, ipak va shu kabilar haqida). Qudajon, bemalol

pishiq

pishiq PISHIQ 'chiniqqan', ' mustaqkam'. U endi tur— mushning ogʻir kulfatlarini yengib, p i sh i q yigit boʻlib yetishgan edi (Parda Tursun). Bu sifat ' chiniq—' maʼnosi

Hammasini koʻrish · 66 →

Ertaklar

293 ta
Abduaziz
Xalq ogʻzaki ijodi

Abduaziz boy otasidan qolgan mol-mulkni sovurib, qirqta joʻrasidan yordam soʻraydi, ammo ular yordam bermaydi. Keyinchalik u karvon bilan safarga chiqib, quduqd

Ahmoq joʻralar
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga

Ahmoq podsho
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis

Ajdar qush
Xalq ogʻzaki ijodi

Yetim qiz gʻorda yashar ekan, uni ajdar qush asrab, oʻziga makon qilib oladi. Bir botir yigit ajdar qushni oʻldirib, qizni qutqaradi va u bilan baxtli hayot kec

Andijonlikning hikoyasi
Xalq ogʻzaki ijodi

Andijonlik yigitning sarguzashtlari haqidagi ushbu ertakda, yigitning boyga xizmatga kirishi va turli qiyinchiliklarga duch kelishi tasvirlanadi. Uning boshidan

Aql bilan baxt
Xalq ogʻzaki ijodi

Aql va Baxt doʻst boʻlib, bir oʻtinchining hayotiga aralashadi. Baxt oʻtinchiga omad keltirsa, Aql unga qiyin vaziyatlardan chiqishga yordam beradi.

Hammasini koʻrish · 293 →

Sheva materiallari

290 ta
Boʻzqir
Samarqand viloyati · oʻsimligi kam qir

Oʻsimligi kam qir.

Chaqirdi
Surxondaryo viloyati · chorlar
Chorsi egov
Fargʻona viloyati · Chorsi egov

yuzi yapaloq, ammo to'rtqirrali, tishlari bir-birini kesishgan (katak) egov

Chorsi ombir
Fargʻona viloyati · Chorsi ombir

metallsozlikda ishlatiladigan ombirning to'rt qirrali bir turi

DUKARTCHA, dökartcha, dökachcha
Fargʻona viloyati · dukartcha

chilangarlikda "dukart"ning kichkina turi. Ilgari sartaroshlar dukart ishlatib bo'lmaydigan nozikroq joylarning tuk va mo'yini qirish uchun dukartchani ishlatar

Dagish
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · daryo suvining qirgʻoqni oʻpirib ketishi

Daryo suvining qirgʻoqni oʻpirib ketishi.

Hammasini koʻrish · 290 →