Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «qilmishlar» — результатов: 44: Толковый

Фильтр

Словарные статьи

32
qil

QIL 'hayvon dumining, yolining uzun tolasi', 'soch tolasi'. Argʻamchiga h i l huvvat (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli qïl tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 324; DS, 442); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qat- tiqlik belgisi yoʻqolgan: qïl > qil

ot 1. va baʼzi boshqa hayvonlar dumi yoki yolining har bir tolasi; umuman, jun, soch, moʻy va shu kabilarningtolasi. .1. Ochilning ot kiliday qaysar, koʻngʻirtob sochlari doʻppi chetidan qayrilib chikib turar.. edi. P. Qodirov, Uch ildiz

Ot dumining qili. Qi

elak. Qil tuzok. Argʻamchiga qil quvvat — Maqol

2. s.t. esk. Musiqa asboblarining tebranganda ovoz chiqaradigan ipi; tor. [Gulandomning] Barmoklari dutor killarida mohir oʻynadi. Oybek, Tanlangan asarlar

Полная статья →
qilmish

ot 1. Qilingan ish, harakat, faoliyat.

Har kim oʻz qilmishiga qarab topadi. — Maqol

Tergovchi oʻz qilmishi bilan faxrlanganday, hammaga bir-bir qaradi. — A. Qahhor, Sarob

Uning xafa boʻlganini avzoyidan, qilmishidan bilib boʻlmaydi — Gazetadan

2. Nojoʻya ish, harakat, qilgʻilik.

Oʻz qilmishiga iqror boʻlmoq.

Togʻamning qilmishidan nomuslarga oʻladi kishi. — A. Qahhor, Yangi yer

Adolatli hukm chiqarish, gunoh-korlarni qilmishiga yarasha toʻgʻri jazolash oson ish emas. — Gazetadan

  • Qilmish-qidirmish Har kim oʻz qilmishiga yarasha jazolanadi, yomonlik qilgan yomonlik koʻradi, maʼnosidagi ibora.
Полная статья →
qilt
  • Qilt etmoq 1. Bilinar-bilinmas qimirlamoq, qoʻzgʻalmoq, qimir etmoq. Havo dim yaproqlar qilt etmasdi. — Sh. Rashidov, Qudratli toʻlqinSahro yoʻli, sahro tabiati, sahro jaziramasi boshlandi. Na dov-daraxt, na suv, na qilt etgan shabada. — H. Nazir, Gazqaynar dostoniIchkaridan qilt etgan tovush eshitilmas, faqat eshik darzidan uzun yoʻlakning yarmigacha qingʻir chiroq yorugʻi tushib turardi. — J. Abdullaxonov, YoʻlBashirjon choydan hoʻpladi, ogʻzini chaygandek qilt etib yutindi. — N. Aminov, Qahqaha
Полная статья →
qiliq

ot 1. Kishining yurish-turishidagi, boshqalar bilan muomalasidagi oʻziga xos harakatlari, xulq-atvori.

Qiligʻi issiq odam. Qiligʻi sovuq yigit.

Uning qiliqlari oʻziga juda mos tushar, hatto qoʻli qattiqligi ham fazilatdek tuyulardi. — F. Musajonov, Pushaymon

— Kechirasiz! — dedi oʻz qiligʻiga uyalib, sholgʻomday qizarib ketgan — Mastonov. Gʻayratiy, Yoʻqlov

2. Gʻayritabiiy yoki nojoʻya ish, harakat, odat va shu kabilar

Kelishmagan qiliqlar.

Zebixon shunaqayam qiliqlar qildiki, Tursunboy angrayib qoldi. — S. Ahmad, Ufq

Bunaqa qiliq Nishopuriy janoblaridan chiqadi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Fuqarolarning kechagi qiligʻi Sultonali hojini telba qilib qoʻyay dedi. — S. Siyoyev, Avaz

3. Umuman, kishining odati, rasmi.

— Hali ham eski qiligʻini qoʻmsaydi. Uyga chaqirib, oldiga dasturxon yozmaguncha, suv bermaydi, — dedi [Davlatyor]. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Keldi qonli qilichin Koʻtarib Tugʻliq. Bu ham chiqardi yana Koʻp nayrang, qiliq. — Gʻayratiy

Полная статья →
qilich

ot 1. Bir tigʻli, gʻilof (qin) bilan yonga osiladigan, chopish, sanchish bilan yovga shikast yetkazadigan qurol.

Oʻtkir qilich. Uchi qayrilgan qilich. Qilich yalangʻochlamoq. Qilichni qindan sugʻurmoq. Qilich solmoq. Qilich bilan urmoq.

Mudofelar qoʻllaridagi miltiq, shashvar, oybolta, qilich va nayzalari bilan tizilishib oldilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Qilich (erkaklar ismi).

  • Qilich oʻynatmoq (yoki koʻtarmoq) Qilich bilan tahdid qilmoq. Ot ustida qilich oʻynatgan Toʻxtasin oʻz yigitlari bilan bosib kiradi. K. Yashin va — M. Rahmon, Sirdaryo
  • Qilichdan oʻtkazmoq (yoki kechirmoq) Qilich solib oʻldirmoq, qirmoq. Parizodni, xonni ham, Ikki nomard jonni ham Qilichdan oʻtkazmoqqa Hozir edi shul zamon. — H. OlimjonUshbu farmonimizni olgan on, darhol oʻn besh yoshdan to yetmish yoshgacha boʻlgan qipchoq er zotini qilichdan kechirgaylar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Qilichidan qon tomadigan Bu yerda Shoʻroga qarshi isyon chiqarish u yoqda tursin, qilichidan qon tomadigan besh-oʻnta maslakdosh ham topilmadi. — H. Gʻulom, Mashʼal
Полная статья →
qilmoq

fl. 1. Bajo keltirmoq, bajarmoq, ijro etmoq, amalga oshirmoq.

Ish qilmoq. Qilamiz desak ish koʻp. Aytganingizning hammasini qildim. Bilganingni qil. Qush uyasida koʻrganini qiladi. — Maqol

Qiz tomon, garchand toʻyni bir yil keyin qilish sharti bilan boʻlsa ham, rozilik beribdi. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa

2. Baʼzi otlar bilan birikib, shu ot anglatgan narsani tayyorlash, hozirlash, pishirish maʼnosini bildiradi.

Xamir qilmoq. Guvala qilmoq. Eshik qilmoq. Pichoq qilmoq. Rom qiladigan usta. Oʻtin qilmoq. Non qilmoq. Shoʻrva qilmoq.

3. Biror-bir ishga, lavozimga qoʻymoq, belgilamoq, tayinlamoq, lozim koʻrmoq, tanlab olmoq.

Vakil qilmoq. Direktor qilmoq. Boʻlim boshligʻi qilmoq.

Qanday vazifa berishni oʻzlaringga havola qilamiz, lekin hosilot kengashiga rais qilsalaring, kuymaysizlar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Biz Homidboyni oʻzimizga kuyov oʻgʻil qilishdan hech bir monelik koʻrmaymiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. Soʻz yasash uchun xizmat qiladi — ot, sifat va boshqalar turkumga oid soʻzlardan turli maʼnoli feʼllar yasaydi.

Tomosha qilmoq. Taklif qilmoq. Rashk qilmoq. Eʼlon qilmoq. Orzu qilmoq. Zoʻrlik qilmoq. Dushmanlik qilmoq. Obod qilmoq. Shod qilmoq. Bezovta qilmoq. Sarishta qilmoq. Oh-voh qilmoq. Lip-lip qilmoq. Taqir-tuqur qilmoq.

Oʻgʻrilik qilgani uchun qoʻl kesiladir va yo dorga osiladir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Yana bir marta opalik qilsangiz, deb maslahatga kelgan edim. — B. Rahmonov, Yurak sirlari

Boʻtaboyga, kolxoz mustahkam boʻladi, degan gapning oʻzi kifoya qildi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor, chiroqlari

Yoʻgʻon kishi, xuddi gʻozga oʻxshab, gʻat-gʻat-gʻat qilib kuldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Bogʻlama vazifasida qoʻllanadi.

Oʻqituvchilik qilmoq. Oʻgʻlini muhandis qilmoq.

Sidiqjon hali buzilmagan toʻqayning narigi tomonida aravakashlik qilar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Mansur ham oʻrtoqlari bilan shu maydonda futbol oʻynar qora kepkasini qoshigacha bostirib, darvozabonlik qilar edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Полная статья →

Показать все · 32 →

В определениях

1

Сказки

11
Besh jonlini bejon qilgan Bahodir
Устное народное творчество

Qoʻrqoq va dangasa Bahodirning tasodifan qahramonga aylanishi haqidagi ertak. Uning omadi va ayyorligi uni turli xavfli vaziyatlardan qanday qutqarishi tasvirla

Egri va toʻgʻri
Устное народное творчество

Bu ertakda Toʻgʻriboyning sarguzashtlari va uning halolligi tufayli erishgan baxti hikoya qilinadi. Uning xiyonatkor doʻsti Egriboy esa oʻz qilmishlari tufayli

Hunarli yigit
Устное народное творчество

Mamatboy ismli yigit uch xil hunar oʻrganadi va bu hunarlari unga hayotda koʻp qiyinchiliklarni yengishga yordam beradi. Uning sarguzashtlari davomida boylik va

Ilonshoh va Toshbaqapolvon
Устное народное творчество

Zulmkor Ilonshoh va uning ayyor vaziri Qashqapashshaning makr-hiylalari, hamda Toshbaqapolvon boshchiligidagi xalqning ozodlik uchun kurashi haqida hikoya qilin

Kaltaklangan domla
Устное народное творчество

Bir domla oʻquvchisining onasiga koʻz olaytirib, uning uyiga boradi. Ammo u yerda kutilmagan vaziyatga tushib qoladi va qilmishlari uchun jazolanadi.

Kulsa – gul, yigʻlasa – dur
Устное народное творчество

Bu ertakda Xizr xudoning inoyati bilan tugʻilgan qizning gʻaroyib xususiyatlari va uning boshidan kechirgan sarguzashtlari hikoya qilinadi. Qizning baxtiga koʻz

Показать все · 11 →