Қидирув

от 1. ва баъзи бошқа ҳайвонлар думи ёки ёлининг ҳар бир толаси; умуман, жун, соч, мўй ва шу кабиларнингтоласи. .1. Очилнинг от килидай қайсар, кўнғиртоб сочлари дўппи четидан қайрилиб чикиб турар.. эди. П. Қодиров, Уч илдиз

От думининг қили. Қи

элак. Қил тузок. Арғамчига қил қувват — Мақол

2. с.т. эск. Мусиқа асбобларининг тебранганда овоз чиқарадиган ипи; тор. [Гуландомнинг] Бармоклари дутор килларида моҳир ўйнади. Ойбек, Танланган асарлар

фл. 1. Бажо келтирмоқ, бажармоқ, ижро этмоқ, амалга оширмоқ.

Иш қилмоқ. Қиламиз десак иш кўп. Айтганингизнинг ҳаммасини қилдим. Билганингни қил. Қуш уясида кўрганини қилади. — Мақол

Қиз томон, гарчанд тўйни бир йил кейин қилиш шарти билан бўлса ҳам, розилик берибди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

2. Баъзи отлар билан бирикиб, шу от англатган нарсани тайёрлаш, ҳозирлаш, пишириш маъносини билдиради.

Хамир қилмоқ. Гувала қилмоқ. Эшик қилмоқ. Пичоқ қилмоқ. Ром қиладиган уста. Ўтин қилмоқ. Нон қилмоқ. Шўрва қилмоқ.

3. Бирор-бир ишга, лавозимга қўймоқ, белгиламоқ, тайинламоқ, лозим кўрмоқ, танлаб олмоқ.

Вакил қилмоқ. Директор қилмоқ. Бўлим бошлиғи қилмоқ.

Қандай вазифа беришни ўзларингга ҳавола қиламиз, лекин ҳосилот кенгашига раис қилсаларинг, куймайсизлар. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Биз Ҳомидбойни ўзимизга куёв ўғил қилишдан ҳеч бир монелик кўрмаймиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. ёрд. фл. взф. Сўз ясаш учун хизмат қилади — от, сифат ва бошқалар туркумга оид сўзлардан турли маъноли феъллар ясайди.

Томоша қилмоқ. Таклиф қилмоқ. Рашк қилмоқ. Эълон қилмоқ. Орзу қилмоқ. Зўрлик қилмоқ. Душманлик қилмоқ. Обод қилмоқ. Шод қилмоқ. Безовта қилмоқ. Саришта қилмоқ. Оҳ-воҳ қилмоқ. Лип-лип қилмоқ. Тақир-туқур қилмоқ.

Ўғрилик қилгани учун қўл кесиладир ва ё дорга осиладир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Яна бир марта опалик қилсангиз, деб маслаҳатга келган эдим. — Б. Раҳмонов, Юрак сирлари

Бўтабойга, колхоз мустаҳкам бўлади, деган гапнинг ўзи кифоя қилди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор, чироқлари

Ёʻғон киши, худди ғозга ўхшаб, ғат-ғат-ғат қилиб кулди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

5. Боғлама вазифасида қўлланади.

Ўқитувчилик қилмоқ. Ўғлини муҳандис қилмоқ.

Сидиқжон ҳали бузилмаган тўқайнинг нариги томонида аравакашлик қилар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Мансур ҳам ўртоқлари билан шу майдонда футбол ўйнар қора кепкасини қошигача бостириб, дарвозабонлик қилар эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

от 1. Кишининг юриш-туришидаги, бошқалар билан муомаласидаги ўзига хос ҳаракатлари, хулқ-атвори.

Қилиғи иссиқ одам. Қилиғи совуқ йигит.

Унинг қилиқлари ўзига жуда мос тушар, ҳатто қўли қаттиқлиги ҳам фазилатдек туюларди. — Ф. Мусажонов, Пушаймон

— Кечирасиз! — деди ўз қилиғига уялиб, шолғомдай қизариб кетган — Мастонов. Ғайратий, Ёʻқлов

2. Ғайритабиий ёки ножўя иш, ҳаракат, одат ва шу кабилар

Келишмаган қилиқлар.

Зебихон шунақаям қилиқлар қилдики, Турсунбой анграйиб қолди. — С. Аҳмад, Уфқ

Бунақа қилиқ Нишопурий жанобларидан чиқади. — Мирмуҳсин, Меъмор

Фуқароларнинг кечаги қилиғи Султонали ҳожини телба қилиб қўяй деди. — С. Сиёев, Аваз

3. Умуман, кишининг одати, расми.

— Ҳали ҳам эски қилиғини қўмсайди. Уйга чақириб, олдига дастурхон ёзмагунча, сув бермайди, — деди [Давлатёр]. — П. Турсун, Ўқитувчи

Келди қонли қиличин Кўтариб Туғлиқ. Бу ҳам чиқарди яна Кўп найранг, қилиқ. — Ғайратий

от 1. Бир тиғли, ғилоф (қин) билан ёнга осиладиган, чопиш, санчиш билан ёвга шикаст етказадиган қурол.

Ўткир қилич. Учи қайрилган қилич. Қилич яланғочламоқ. Қилични қиндан суғурмоқ. Қилич солмоқ. Қилич билан урмоқ.

Мудофелар қўлларидаги милтиқ, шашвар, ойболта, қилич ва найзалари билан тизилишиб олдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Қилич (эркаклар исми).

от Алдам-қалдам, қалб, нопок иш қиладиган; алдамчи, фирибгар, қаллоб.

Бойнинг қилвир тарозибони ҳам минг хил найранглар билан ҳар бир канор пахтадан бир неча қадоғини уриб қолар эди. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Биласизми, ўша эски, кирпи, қилвир Боймат бунинг ҳам чорасини аллақачон топиб қўйган. — К. Яшин, Ўлим босқинчиларга