Поиск

ot Azob-uqubatli, ogʻir ahvol, mashaqqatli holat; ogʻirchilik, qiyinchilik.

Qattiqchilikka chidamoq.

Sen oʻzimizning bolalardan. Yetim oʻsib, qattiqchilikni koʻrgansan. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Besh-oʻn kun qattiqchilikni ustimizga olib, shu oz ulov bilan koʻklamni yengib olsak, koʻp odamlarning koʻzi ochilib ketadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

sft. 1. fiz. Odatdagi sharoitda oʻz shakli va hajmini saqlaydigan.

Qattiq jism. Qattiq modda. Qattiq va suyuq yoqilgʻilar.

2. Umuman, shakl oʻzgarishlariga, tashqi taʼsirga yaxshi qarshilik koʻrsatadigan; sindirish, ushatish, kesish qiyin boʻlgan.

Qat-tiq yogʻoch.

Bu yoqning toshi u yerniki singari qattiq, yaxlit emas, juda boʻsh, gʻoʻrasha edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Shu tosh qurutni talashasizlar. Mana, koʻrdinglarmi, qattiq — tishlaringni ushatadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Eng nozik nihollar ham toshday qattiq yerni, qoyalardagi yoriqlarni yorib, oʻsib chiqadi. — Gazetadan

3. Badanga, qoʻlga botadigan; salga ezilmaydigan, bosilmaydigan.

Qattiq oʻrin. Qattiq xamir.

U [Toʻlagan aka] tikanday qattiq soqolini Sidiqjonning yuziga ishqab pichirladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. Mahkam, mustahkam, pishiq.

Belbogʻni qattiq bogʻlamoq.

Xoliqov oʻrnidan turib, unga peshvoz chiqdi va qattiq qoʻl qisib koʻrishib, kresloga taklif qildi. — Oʻ. Usmonov, Sirli sohil

Endi gap shu: oyoqni qattiq tirang nasiyani tezroq undiring. — Oybek, Tanlangan asarlar

5. Belgi darajasi yuqori (ortiq) boʻlgan; kuchli, zoʻr, juda.

Qattiq tovush. Qattiq ogʻriq. Qattiq iztirob. Qattiq shamol. Qattiq sovuq. Qattiq zarba. Qattiq hurmatlamoq. Qattiq azob chekmoq. Qattiq charchamoq.

Gulnor Yoʻlchini qattiq sevadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Neʼmat Xaydarovich, xotinim qattiq kasal — N. Qobil, Bemorlar

Kasalning qattiq iltimosi va talabiga koʻra, kabinetdagi telefonni karavot yoniga oʻrnatdilar. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Oʻzbek oyim oʻgʻlining bunchalik qatʼiy ketishini kutmagan edi va bu yoʻsin qattiq muomalani-da Otabekdan birinchi martaba koʻrar edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Bu ovozni kim eshitardi, qattiqroq chaqirsang-chi! — B. Rahmonov, Bahor arafasi

Kechki payt yogʻa boshlagan yomgʻir yarim kechaga borganda chaqmoq, momaqaldiroq aralash qattiq quydi. — S. Zunnunova, Gulxan

6. Qiyinchilik, mashaqqat bilan boʻladigan, kuch, mehnat, mashaqqat talab etadigan; ogʻir, qiyin, mashaqqatli.

Qattiq mehnat.

Bu uydagi xotinlar Unsinni qattiq yumushlarga sola boshladilar. — Oybek, Tanlangan asarlar

Qattiq kundan bizlarni xalos etgan otamdir, Men shu musofir otamdan xabar olaman. — Zulfizor bilan Avazxon

7. s. t. Sarf-xarajat, umuman, chiqimga tobi yoʻq, unga chidamaydigan.

Undan biron narsa soʻrash kerak emas, oʻlgunday qattiq odam.

ot 1. Qattiq ekanlik.

Toshning qattiqligi. Ishning qattiqligi. Irodaning qattiqligi. Intizomning qattiqligi. Ogʻriqning qattiqligi.

Ertaga qiyomat desa, ishonish mumkin edi-yu, lekin oʻlguday qattiqligi, xasisligi bilan dong chiqargan Bolta koʻpasning oʻgʻlidan bunday saxiylik kelishiga ishonish mumkin emasdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

2. Iroda, matonat, qatʼiyat.

Qiyinchiliklarni yengish uchun qattiqlik va chidam zarur.

3. Qiyinchilik ogʻirlik; qattiqchilik.

— Men oʻzimni kambagʻal deyolmayman, — dedi boy, — lekin zamonaning qattiqligi meni ham kambagʻallarga yaqinlashtirgan. — S. Ayniy, Qullar

4. Qattiqqoʻllik, talabchanlik.

Qattiqlik bilan qoʻl ostida saqlamoq.

5. Metallurgiyada: biror jism (masalan, metallning) qattiq jismning botishiga koʻrsatadigan qarshiligi; jismning mexanik xossalaridan biri.

sft. 1. Tartib-intizomni yaxshi ushlaydigan; qattiq, talabchan.

Qattiqqoʻl rahbar.

[Komiljonning] Ilmi va bilimi bor, qattiqqoʻl. — I. Rahim, Hayot buloqlari

2. Shafqatsiz, berahm.

Hoji unga nisbatan juda qattiqqoʻl, koʻp soʻkadi. — A. Qahhor, Sarob

fl. 1. Qattiq qilmoq, qotirmoq.

2. Mahkamlamoq, mahkam qilmoq, mahkam qilib bogʻlamoq yoki tortmoq.

ayn. Qattiq-quruq.