По запросу «qaʼr» — результатов: 99: Толковый
ot Biror narsaning sirtidan ancha chuqur yeri, osti, ichi.
Yerning qaʼri. Daryoning qari.
Bir yarim soat ichida dengiz dahshatli yukni butunlay qariga yutib yubordi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi
Negadir shunday bahaybat togʻlar ham koʻrinmas, ular ham xuddi tun qaʼriga singib ketganday edi. — K. Yashin, Hamza
ot 1. Baliq ovlash uchun ipga bogʻlab, suvga tashlanadigan oʻtkir uchli maxsus ilgak; uchiga shunday ilgakli ip bogʻlangan uzun tayoq shaklidagi baliq ovlash asbobi.
Yerni qazimasang, oltin chiqmas, Qarmoq solmasang, baliq chiqmas. — Maqol
Qodir baliqni qarmoqdan chiqarib, maysa ustiga tashladi. — E. Usmonov, Yolqin
2. koʻchma Biror kishi yoki narsani qoʻlga olish, ilintirish uchun ishlatiladigan vosita, tadbir, makr va shu kabilar; tuzoq, dom.
Birovning qarmogʻiga ilinmoq (tushmoq).
Paigʻamov Nusratbekning boshi aylanib, tili kalovlanayotganini sezdi, qarmoq tashlab koʻrdi. — S. Nurov, Narvon
Toʻsatdan oilada sovuqlik paydo boʻlib qoldi. Bunda yo xotinga biror boshqa erkak qarmoq qoʻydi, yo erga boshqa xotin qoʻl uzatdi. — Gazetadan
QARI I ' koʻkrak oʻrtasidan qoʻlning uchigacha boʻlgan uzunlik oʻlchovi' (turli joyda turlicha uzunlikni bil— dirgan). Ishtonsizning tushiga ikki q a r i boʻz kiribdi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday oʻlchov birligini anglatgan bu soʻz asli ' qoʻlning yelkadan tirsakkacha boʻlgan qismi' maʼnosini anglatgan qar otidan (ДС, 422) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -ï qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 426: qarï I; De — von, III, 242): oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almash — gan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qar + ï = qarï > qäri. Bu soʻz asli ' qoʻlning tirsakkacha boʻlgan qismi'ni anglatgan (ДС, 426), keyinchalik maʼno ta — raqqiyoti natijasida hozirgi maʼnosi yuzaga kelgan. QARI II ' koʻp yashagan', ' keksa'. Q a r i bilga— nini pari bilmas (Maqol). Bu sifat asli qadimgi turkiy tilda 'keksay-' maʼnosini anglatgan qarï-feʼlidan (ДС, 426; Devon, III, 279) maʼno taraqqiyoti yoʻli bilan ajralib chiqqan: 'harakat' -> 'shunday ha — rakat. oqibatida voqe boʻladigan holat'; oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qarï— > qarï > qäri
1. Ancha yoshga borgan, qartaygan; keksa. . n Dari ham, yosh ham uning oldida odob saqlayotgandek, askiyaga ortiq ogʻiz ochmadi. M. Ismoiliy, Fargʻona t
Dari kishi. Dari ot. Dari tol. Yoshu qari(lar). Dari bshzganini pari bilmas — Maqol
2. koʻchma Uzoq oʻtmishga ega. Yetib kelar muzday shabada.. Dari togʻning xoʻrsinikrshri. Sh. Rahmon, Yurak qirralari
Yozdi qari tarix sahifasiga Tarixni titratgan bir soʻz — larzakor — Mirtemir
sft. kt. Ayn. qora.
taql. s. 1. Narsalarning bir-biriga qattiq urilishidan, sinishidan va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.
U tishida qars etib yongʻoq chaqdi. Shisha qars etib yorilib ketdi. Qars etgan miltiq ovozi eshitildi.
Madaminxoʻja dasturxon soldi, non ushatdi, keyin kattakon bir gursketdini keltirib, pichoq tortgan edi, sovun qars etib yorildi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Ot oldinga intildi, tirisha-tirisha aravani koʻprikka olib chiqdi. Lekin shu onda nimadir qars etdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Rais oʻrnidan turib, shofyorni chaqirdi, koʻk Volgaga oʻtirib eshigini qars bekitdi-da, ketdik, dedi shofyorga. — E. Rahim, Hayot amri bilan
2. Qarsak, chapak.
Qars urmoq.
Polvonning rapidadek keng kaftlaridan chiqqan qars— chapak koʻp kishilarning diqqatini jalb etdi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Kishilar qars urib turadilar va meni masxaralagandek qiyqirib, ogʻiz-burunlarini qiyshaytiradilar, lekin men ularga parvo qilmay, oʻyinni davom ettiraman. — A. Qodiriy, Jinlar bazmi
ot 1. Maʼlum muddat oʻtgandan keyin qaytarish sharti bilan berilgan yoki olingan narsa (pul, buyum, gʻalla va shu kabilar).
Qarz(ga) olmoq. Qarz koʻtarmoq. Qarz(ga) bermoq. Qarzni toʻlamoq.
Qarzdan qutulmoq. Men sizdan yuz soʻm qarzman.
Afandining bir baqqoldan ellik uch tanga qarzi bor edi. — Latifalar
2. Ishlatganlik, foydalanganlik uchun toʻlanadigan narsa (asosan pul).
Toʻlov qarzlari. Soliq qarzlari.
3. koʻchma Kimsaning zimmasidagi vazifa, majburiyat, burch.
Yoshning hurmati — qarz, Qarining hurmati — farz. — Maqol.
Oʻgʻil onasidan qarzin uzganday, Togʻ ham oqlayotir ona sutini. — Guldasta
Adabiyot va sanʼat arboblarining talabchan kitobxonlar va tomoshabinlar oldida hali qarzi koʻp. — Gazetadan
4. koʻchma Ado etilishi, bajarilishi shart boʻlgan ish, vazifa.
rektorat ham uning ikkita imtihondan qarzi borligini hisobga olib, bu qarorni tasdiqlagandi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Sen humparni qancha soʻksam, yana boʻynimda qarz qoladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
choh Chuqur oʻra. Birovga choh qazisang, oʻzing yiqilasan. Maqol Zum oʻtmay, pol yorilib, dahshatli choh koʻrindi. Yoshlik koʻchma Qaʼr; ogʻush. Sen uni oq qilding! Nega
og‘ush kt. Quchoq; qoʻyin, bagʻir. Oʻz ogʻushiga olmoq. Raʼno javob bermay, Anvarning ogʻushidan oʻzini qutqazib, oʻrnidan turdi. A. Qodiriy, Mehrobdan chayon Sening ogʻu
