Қидирув

сфт. 1. Белгили миқдордан, меъёрдан зиёд; ошиқ, кўп.

Йиғилишга юздан ортиқ киши келди.

Адолат касалхонада бир ойдан ортиқ ётди. — С. Зуннунова, Гулхан

Элликдан ортиқ дурадгор фақат белкураг-у кетмонга соп ясаш билан овора. — С. Аҳмад, Уфқ

Элликбоши

Дарров ҳовлини ўз баҳосидан анча ортиққа олибди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Меъёридан ёки керагидан ошиқ, ҳаддан ташқари.

Ортиқ даражада қайғурмоқ. Ҳаддан ортиқ кулмоқ.

Ҳар ҳолда, Тошкент аҳолиси Азизбек истибдодидан ортиқ тўйди, кимдан кўмак сўрашни ҳам билмайди! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. чиқиш келишиги биланфақат қиёслашда Зиёд, яхши, афзал, аъло.

Унинг сендан ортиқ жойи ёʻқ. Сени жонимдан ортиқ севаман. Ақлдан ортиқ бойлик ёʻқ. — Мақол

Ўзингиз ҳам, келин ойим текканида, Ғаффордан ортиқ эмасдингиз-ку! — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

Тегса арзийдиган йигит. Бундан ортиғини топармидим, дедим, кўнгил қўйдим. — Ойдин, Садағанг бўлай, командир

— Зулм, хўрланиш, ҳақорат шунчалик бўлар, Қоратой ака! Бундан ортиғини каллам сиғдирмайди, — ғазабдан титраб гапирди — Ёʻлчи. Ойбек, Танланган асарлар

4. Кучли, зўр.

[Холисхон:] Ҳақиқат: ишқ ўти ортиқ экан дўзах ўтиданким, Куйиб бағрим, кулим кўкларга соврилганга йиғлайман. — Ҳамза, Паранжи сирлари

5. Бўлиб ўтгандан, кўрилгандан, кечирилгандан ташқари, ундан ошиқ.

Ортиқ чора ёʻқ эди. У, истар-истамас, Гулнордан воз кечди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу тўғрида [Юсуфбек ҳожи ҳақида] ортиқ баҳс қилинмади ва сўз бошқа хусусларга ўтди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Бадрий:] Мен бундай ҳақоратга ортиқ чидолмайман! — 3. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди.

6. Ортиқча, беҳуда, ўринсиз.

Ёмоннинг бир қилиғи ортиқ. — Мақол

Худо ўша қора кунни ҳам ортиқ кўриб, қаҳрига олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

рвш. 1. Белгили миқдордан ортиқ; кўп.

Ортиқча пул. Ортиқча харажат.

2. Керагидан, ёʻл қўйилиши мумкин бўлганидан ортиқ, ҳаддан зиёд.

— Мени ортиқча иззат-у икром қилиб, ноқулай аҳволга соляпсизлар, — деди Умид. — Мирмуҳсин, Умид

Содда одам ортиқча хурсандчиликдан ҳам ўзини ёʻқотиб қўйса ажаб эмас. — П. Турсун, Ўқитувчи

Эрининг бу сўзига Ўзбек ойим ортиқча қизишади, лаби-лабига тегмай бобиллаб беради. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бизники [томорқа] нормадан уч ҳисса ортиқча. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

3. Кераксиз, фойдасиз.

Ортиқча гап.

Назокатга болалари ёʻғида эрмак бўлган Назми кейинчалик ортиқча бўлиб қолди. Шуҳрат, — Умр поғоналари

Қирқилган қулоғи теп-текис бўлиб кетган, бу унинг [Қулмат қорининг] силлиқ калласига шундай ярашганки, соғ қулоғи худди ортиқчадай кўринарди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Ҳасанали эндиги ўтиришни ортиқча топиб, ўрнидан турди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от Меъёридан зиёдлик, кўплик; афзаллик.

Иссиғим ортиқлигидан сув устига сув ичардим. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

от Керагидан, мумкин бўлганидан кўплик, ҳадсан зиёдлик; бефойдалик.

Улар., радио эшитиб қувнашса, жаҳонда нима кечаётганидан хабар топиб туришса, ортиқчалик қиладими? — С. Анорбоев, Оқсой