sft. Beor, oriyatsiz, ori yoʻq.
Orsiz odamdan qoch. — Maqol
Qidiruv
«orsiz» boʻyicha 273 ta natija: Izohli
Lugʻat maqolalari
261 taot 1. Oʻziga nomunosib yoki ep koʻrilmagan ishdan, narsadan xijolat tortish, uyalish tuygʻusi; uyat, nomus.
Xato qilmoq bordir, tuzatmaslik ordir. — Maqol
Qishloqda birovdan kaltak yeyish azal-azaldan er yigit uchun or sanaladi. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv
2. Obroʻ, faxr.
Nori borning ori bor. — Maqol
Sen mening chin yorimsan. Dilda yoʻgʻ-u borimsan, Gʻam nomus-u orimsan, Oy borib, omon kelgil. — T. Toʻla
- Or bilmoq Oʻziga ep koʻrmaslik. Mirzakarimboy bilan pul yuzasidan xirillashini, yoqa boʻgʻishni [Yoʻlchi] oʻziga or bildi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Or qilmoq (yoki etmoq) Uyalmoq, nomus qilmoq, oʻziga ep koʻrmaslik. [Raʼno:] Agar or etsa Layli haqlidir Qaysning jununidin. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
- Ori kelmoq Uyalmoq, nomus qilmoq. — Yoʻq, togʻa, oʻrganib oldim, — dedi uquvsizligidan ori kelgan Qoʻziboy. H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar.
ot Oriyati, ori yoʻqlik.
Otaning oʻlimi haqidagi mashʼum soʻzlar gʻam-gʻussa yoki dard-alam bilan emas, mast-alast baqiriqqa qoʻshib, orsizlik bilan oʻqilmoqda edi. — A. Muxtor, Kumush tola
ot 1. Ikki narsa yoki nuqta oʻrtasidagi masofa.
Moskva bilan Toshkent orasi 3500 kilometr. Kolonnada mashinalar orasi.
Ora uzoq, qariyb bir kilometrcha kelar edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
2. Narsalar oʻrtasidagi joy, boʻshliq, maydon; ochiq yoki teshik joy.
Gʻoʻza qatorlari orasini yumshatish.
Seni unda, meni munda yaratdi. Oramizda oqar daryo yaratdi. — Qoʻshiqlar
Supalarning oralariga, atrofiga anvoi gullar ekilgan. — A. Qahhor, Asror bobo
Bulutlar orasidan oyning bir parcha kumushi koʻrinib qoldi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. Narsalarning bir-biriga tutashgan joyi, oʻrtasi.
Etagi eshik orasiga qisilib qoldi.
Saman otliq, qamchisini buklab, piyozi chakmonining yoqasi bilan gardan orasiga qistirdi-da, otini qistab, devorga yaqinlashdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
4. Narsalarning ichi, oʻrtasi.
Beda orasi juda issiq, goʻyo quyoshning butun olovi beda ichiga yashiringanday. — Oybek, Tanlangan asarlar
5. Qator, saf; toʻda, davra.
Oramizda har xil odamlar bor. Oramizdan yaqin doʻstimiz ketdi.
Buni haydang oradan, joʻralar! Yana yolgʻonlar ila koʻp Sizni sarson qiladir. — Hamza
Qoʻshin Toshkentga yetgan baʼdida bizlar tashqaridan va sizlar ichkaridan boʻlib, Musulmonqulni oradan koʻtargaymiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
6. Ikki voqea, hodisa yoki payt oʻrtasida oʻtgan, oʻtadigan vaqt, fursat
Mehmonlar joʻnab, oradan sal vaqt oʻtmay Asrorqul keldi. — A. Qahhor, Asror bobo
Oradan toʻqqiz yil oʻtdi. Bular toʻrt bola koʻrishdi. — A. Qahhor, Boshsiz odam
7. Kishilar oʻrtasidagi oʻzaro munosabat, aloqa.
Bu haqda endi bizning oramizda gap boʻlmasin, oʻrtoq Nurmonov. — S. Zunnunova, Olov
— Haligi gaplar yolgʻonmi! Orada hech narsa boʻlgan emasmi? — soʻradi yumshoqlanib ona. — Oybek, Tanlangan asarlar.
8. 3-shaxs egalik va oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchalari bilan koʻmakchi vazifasida ishlatiladi.
- Tirnoq orasidan kir qidirmoq
- Bu (yoki shu) 1. Orada Ikkala xatga ham tezda javob kela bermadi. Bu orada janglar boʻlib, Mirzayevning qismi — gvardiyachi qism, oʻzi gvardiyachi serjant boʻldi. — A.Qahhor, Koʻk konvert;— Bu orada Homid nima qilib yuribdir, oʻziga tuzukkina boy kishi emasmi edi? — dedi Oftob oyim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Kun ora Kun osha, ikki kunda bir, oradan bir kun oʻtib. Mulla Muhsin, shu hovuzdan kun ora suv oʻtadimi yo yoʻq? — A. Qodiriy, Kichik asarlar
- Tez orada
- Yaqin orada 1. Yaqin vaqt ichida, yaqin kunlar ichida, shu kunlarda. Agar yaqin orada havo ochilmay, surunkasiga yomgʻir yogʻib bersa, nima qilamiz? — N. Safarov, Xadicha AhrorovaYaqin oradagi objuvoz poykoʻpining zarbi yerni silkitib, toʻlqin berar edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Ora ochiq (qilmoq) 1. Oʻzaro hisob-kitob tugadi. [Boy Gʻofirga:} Toʻy bahonasida mendan senga oʻtib qolgan arzimagan narsalar bor. Shularni pulga chaqib, orani ochiq qilib qoʻysak, degan edim. — Hamza, Boy ila xizmatchi;Sen xato qilgan boʻlsang, men ham xato qildim, ora ochiq, — dedi Toʻlagan qistab kelayotgan kulgidan labi pirpirab. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Oraga odam (yoki kishi) qoʻymoq Ikki tomonni bitishtirish, ular oʻrtasidagi ish haqida kelishish uchun uchinchi bir shaxsni vositachi qilib yubormoq. Mendan oʻzi xafa boʻlgan boʻlsa, oraga kishi qoʻysa ham boʻlar edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Oraga suqilmoq Boshqalarning gapiga, suhbatiga yoki ishiga aralashmoq. Duv oraga suqilibdi necha dallol: Baraka de, baraka de, sen sot, sen ol! — Gʻ, Gʻulom
- Oraga tushmoq (yoki kirmoq) Oʻzaro munozara qilayotgan, tortishayotgan yoki urishayotgan kishilar orasidagi ixtilofni bartaraf qilish uchun urinmoq. Er-xotinning orasiga esi ketgan tushibdi. — MaqolEr-xotinning orasiga tushgan kishi baʼzan oʻsha tobda, aksari keyinchalik soʻkish eshitadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Orada qolmoq Maʼlum kishilar oʻrtasidagi voqealar yoki gapdan boshqalar xabar topmasligiga ahdlashmoq. — Nazar aka, — dedi birinchi yordamchi bosiqlik bilan. — Gap oramizda qoldi, deb vaʼda berdingiz. — M. M. Doʻst, Lolazor
- Orada (yoki oraga)
- Orada(n) gap oʻtdi (yoki qochdi) Ikki tomon oʻrtasida noxush, bir-biriga qattiq tegadigan, ayil botadigan gap boʻldi. Siz payqamabsiz Orada jinday gap qochdi. — A. Qahhor, Millatchilar
- Oralaridan qil (ham) oʻtmaydi
- Ora(ni) buzmoq Kishilar oʻrtasidagi aloqani, munosabatni yomonlashtirmoq, oʻrtaga adovat solmoq, doʻstni dushmanga aylantirmoq. Binoyidek bosh qoʻshib turgan ikki elatning orasi yana buzildi-quydi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi
- Orasi yaqin boʻlmoq Oʻzaro munosabati, aloqasi yaxshi boʻlmoq. Yaxshiboyev raisni laqabi bilan aytsa ham, raisning oʻzi zarracha xafa boʻlmasdi, shundan bildimki, bularning orasi yaqin. — M.M. Doʻst, Lolazor
- Ora oyi Qamariya yil hisobidagi shavvol va zulhijja oraligʻidagi oy; zulqaʼda.
ot 1. ayn. Oroyish.
2. Baʼzi otlarga qoʻshilib, bezak, bezovchi, qizituvchi, shodlik bagʻishlovchi kabi maʼnolar beradi. Masalan,
jahonoro, majlisoro, suhbatoro.
- Oro bermoq Zeb bermoq, bezamoq; pardozlamoq. Fransuzlar dunyoda xunuk ayollar yoʻq, faqat oʻziga oro bermagan, parvarishsiz ayollargina bor, deb hisoblashadi. — SaodatToʻlgan oydek, toʻlgʻanib, ul qomati zebo yana, Oʻz jamoliga berib pardoz ila oro yana. — HabibiyQir bagʻriga qoʻyin yoyar choʻponlari, Bogʻlariga oro berar bogʻbonlari. — Ya. Qurbon
ORT ’orqa tomon’. Yuk mashinalari o r t d a holdi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’orqa qism’ maʼnosini anglatgan ar otidan oʻrin maʼnosini ifo — dalovchi —t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 180; Devon, I, 77); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al— mashgan: ar + t = art > ârt
1. Kimsa yoki narsaning yuz, bet, old tomoniga teskari tomon; orqa, ket
Ortga qaramoq. Ortga tisarilmoq. Ortda qolmoq. Ortidan bormoq. Yuk mashinaning ortidagi pritsep
Yormat boshini ortga, xotini tomonga burib, oʻqraydi — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Biror narsadan narigi tomon; narigi, u yoq
Devor ortida bir odam bor
Quyosh oltin barkash boʻlib, ufq ortiga yashirinishi bilan salqin tushadi — Gazetadan
3. 3-sh. egalik va j.k., oʻ.-p. k. va ch.k. qoʻshimchalari bilan koʻmakchi vazifasida qoʻllanadi (q. ortiga, ortida, ortidan)
Muammoni hal qilish uchun bu ish ortidan koʻp yugurdi. Bormagan tashkiloti qolmadi — Gazetadan
Taʼriflar ichida
3 taoriyatsiz Or-nomusni bilmaydigan, oʻz obroʻyini qadrlamaydigan; nomussiz, orsiz. Oriyatsiz odam.
otali Otasi bor, otasi hayot. Otali yetim — orsiz yetim, onali yetim — orli yetim. Maqol Oʻlgan alpim tirilib kelar deyman, yor-yor. Yodgorjonim otali boʻlar deyman, yor-
beor ayn. 1 orsiz. Har oʻlik, har toʻy boshida tappa-tayyordir toʻram, Oʻlguday shilqim, shilimshiq, rosa beordir toʻram. Mushtum Yoʻldan urdi qaysi bir makkor? Ochigʻini
Ertaklar
3 ta
Xalq ogʻzaki ijodi
Shahzoda Shavkat sirli kiyikni quvib, oʻzga olamga tushib qoladi va u yerda parizod Mohistaraga oshiq boʻladi. Bu sarguzasht uning hayotini butunlay oʻzgartirib
Xalq ogʻzaki ijodi
Uch aka-ukaning boyning xizmatiga kirib, uning shartlariga rozi boʻlishi va kenja oʻgʻilning tadbirkorligi tufayli boydan oʻch olishi haqidagi ertak. Ertak qahr
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertakda ikki aka-ukaning sarguzashtlari, ulardan birining xiyonati va ikkinchisining sadoqati hikoya qilinadi. Yaxshilik qilgan kishi oxir-oqibat oʻz mukofot
Sheva materiallari
6 ta
Fargʻona viloyati · damli yondoʻkon
Choʻyan eritiladigan yondoʻkonning ventilyatorsiz, teri dam va taxta dam bilan ishlaydigan turi.
Andijon viloyati · mensimas
e’tiborsiz, past nazar bilan qarovchi, mensimaydigan
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · eʼtiborsiz, beparvo
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · beparvo, eʼtiborsiz
Qashqadaryo viloyati · madorsiz
Andijon viloyati · mensimas
e’tiborsizlik, past nazar bilan qaramoq