Qidiruv

sft. 1. Ongi, aql-idroki yoʻq; aqlsiz.

2. Tushunchasi yoʻq, tushunmagan, ongi past.

ot 1. Odam ruhiy faoliyatining oliy shakli; kishining fikrlash qobiliyati; aql, idrok.

Bolaning ongini oʻstirish.

Inson

mavjudotlardan ongi, tafakkurining ulugʻligi, sezgi hissiyotining cheksizligi bilan ajralib turadi. — Saodat

2. Odamning yoki odamlar guruhining ijtimoiy hayotni tushunishi, sezishi, unga munosabati.

Siyosiy ong. Sinfiy ong.

Bizning maqsadimiz kishilarga ong, tushuncha bermoq; toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, oq-u qorani oʻzi ajratib oladigan boʻlsin! — P. Tursun, Oʻqituvchi

3. fls. Psxl. Voqelikning kishi miyasida uning butun ruhiy faoliyatini oʻz ichiga olgan va maʼlum maqsadga yoʻnalgan holda aks etishi.

Ong miyaning funksiyasidir. Modda — birlamchi, ong ikkilamchidir.

4. fls. Belgili bir ijtimoiy guruh vakili boʻlgan kishilarning psixologik, siyosiy va falsafiy nuqtayi nazarlari; ilmiy, badiiy qarashlari majmui.

Turmush ongni belgilaydi. Ijtimoiy ong.

ot 1. Ongi yoʻqlik yoki pastlik; aqlsizlik.

2. psxl. Ong ishtirokisiz boʻladigan ruhiy jarayon va holatlar.

sft. 1. Biror jihatdan mos keladigan, foydalanish uchun qulay, bop, yaxshi.

Yayov yurish uchun bu yoʻl juda oʻngʻay.

U sersoqol, tund rus jangchisi yaqinida oʻziga oʻngʻay oʻrin tanlab, pisib yotdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Keyin [Nuri] bir necha kun oʻylab, Yoʻlchi bilan maxfiy uchrashuvga qaror qildi. Bu orzu kundan-kunga kuchaysa ham, oʻngʻay fursatni kutdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Oson bajariladigan; oson, yengil.

Begonaning qoniga qoʻl urib, yarasiga malham boʻlish, uning azob chekayotgan yuz-koʻziga qarash oʻngʻay ishmi! — Shuhrat, Shinelli yillar

Kishining dilini bilish oʻngʻay emas man gʻaribga yoʻl koʻrsating [dedi Yormat] — Oybek, Tanlangan asarlar

[ Navoiy:] Yodgorning poytaxtga tez va oʻngʻay kirganligi gʻoyat taajjub. — Uygʻun va I. Sulton, Alisher Navoiy

ot Oʻyilgan, chuqur joy; oʻyiq.

Yigitlar daraxtlarda, togʻ oʻngirlarida turib, sopqon otib, yovni shuncha dumalatib tursalar ham, u gazandalar borgan sari koʻpaya beribdi. — Oydin, Oltmish gaz arqon

Soʻnggi qor hali tamom erib bitmagan, oʻq-tin-oʻqtin joyda, pastqamlar va doʻngliklarning kunga teskari oʻngirlarida laxtak-laxtak boʻlib yotibdi. — Y. Shamsharov, Baxt izlab

sft. 1. Ongga ega, aql-idrokli.

Ongli kishi,

Har bir ongli ishchi bizning ulugʻ haqiqatimizning tashviqotchisi boʻlishi kerak. — Oybek, Nur qidirib

Axir shu paytgacha, cheksiz koinot qaʼrida bizdan oʻzga ongli mavjudot saqlanib qolganini bila olmagandik-ku?! S. — Siyoyev, Yorugʻlik

2. Ong, aql-idrok bilan bogʻlangan, aql-idrok taqozosi bilan qilinadigan; Shunday ong-tushunchaga asoslangan.

Ongli hayot.

Albatta, bu natija tinimsiz ongli mashgʻulot, oʻz ustida ishlash evaziga qoʻlga kiritiladi. — Fan va turmush

3. Voqelikni, ijtimoiy hayotni, oʻz mavqeyi va tarixiy burchini toʻgʻri tushunadigan; ongi baland; belgili tushunchaga ega, bilimli; madaniyatli.

Oʻqituvchi va oʻquvchi munosabatidagi majburiy itoatkorlik oʻrnini ongli intizom egallashi juda qiyin kechyapti. — Gazetadan

Teshaboy zamonasining besh-olti xotinlik qoloq boylaridan boʻlmay ongli boylardan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha