Қидирув

фл. 1. Кетни бирор жойга қўйиб, бирор жойни ишғол этиб ўринлашмоқ; чўкмоқ.

Чордана қуриб ўтирмоқ. Чўкка тушиб ўтирмоқ. Оёқ узатиб ўтирмоқ. Диванда ўтирмоқ. Кўрпачада ўтирмоқ. Стулда ўтирмоқ.

Бу ҳолдан аччиғланган Қаюм ёнимга келиб ўтирди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Гулнор дераза остига кўрпача солиб, қизни ўтқазди ва ўзи яқин ўтирди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Асосан шундай (ўтирган) ҳолда бирор жой, маконда бўлмоқ.

Чойхонада узоқ ўтирмоқ.

Саодатхон олдинги қаторда ўтирган Лолахонга қаради. — С. Зуннунова, Янги директор

Ёʻлчи бу ерда икки соат қадар ўтириб, юкка илинмагач, бозор айланиш учун туриб кетди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Ўтириб бажариладиган бирор ишга уннамоқ, шу ишни бажарадиган вазиятни эгалламоқ.

Фотиҳадан сўнг ҳар ким ўз ишига ўтирди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Офтоб ойим Тўйбекани меҳмонхонага буюрди ва ўзи хамир қилишга ўтирди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Файзулла ўзига хос мулойимлик билан кулиб, аста бош силкиди-ю, рулга ўтирди. — Газетадан

4. Транспорт воситасига тушмоқ, чиқмоқ; минмоқ.

Самолётга ўтирмоқ. Трамвайга ўтирмоқ.

Кеча у [

Абдишукур] хўжайини билан извошга ўтириб, бу ерга меҳмон бўлиб келган эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Биринчи аравага Меъмор оила аъзолари билан чиқиб, иккинчи ва учинчи араваларга Зулфиқор, Заврак, Ғаввослар ўтириши керак эди. — Мирмуҳсин, Меъмор

5. с. т. Бирор лавозимни эгалламоқ,,.бўлиб ишламоқ, тайинланмоқ.

У ректор бўлиб ўтирибди. У раислик лавозимига ўтирди.

Хон икки маротаба тахтдан ҳайдалиб учинчи мартаба тахтга ўтириши рус истибдодининг Тошкентни олиб, Хўжандга қўл узатган саналарига тўғри келган эди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

6. с. т. Бирор жойда маълум вақт бўлмоқ; турмоқ, яшамоқ.

Узоқ йиллар уларга қўшни бўлиб ўтирдик.

Сартарошлик ёмон касб эмас. Оппоқ халатларни кийиб озода хонада ўтирасан — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Нури бундай гапларни бепарволик билан эшитишга уриниб боқарди: Аяжонимнинг бағрида ўтирибман-да, шошмасалар ҳам бўлар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

7. Жазо муддатини ўтамоқ.

Турмада ўтирмоқ. Қамоқда ўтирмоқ. Зиндонда ўтирмоқ.

Шўхлиги бошига етиб, бир-икки йил ўтириб ҳам чиқибди. — Р. Раҳмон, Меҳр кўзда

Ғаразли манфаат, нафс балоси ёʻлида орттирган ҳамтовоқларининг ёʻриғига юрган Содирнинг иккинчи, учинчи, тўртинчи марта ўтириб чиқишига тўғри келди. — Газетадан

8. Инмоқ, ёпишмоқ, ўрнамоқ.

Китобларга чанг ўтирибди. Қиш келди-ю, новдаларга ўтирди қиров.

Йигитнинг узоққина ёʻлдан келганлиги унинг киприк ва қошларига, ҳам эндигина чиқа бошлаган соқол-муртларига ўтирган тўзонлардан белгили эди. — А.Қодирий, Ўтган кунлар

Иссиқ куннинг ўтли ҳароратини пасайтириб, тоғ шабадаси эсиб турар, ҳар томондан атиргул, райҳон, жамбилларнинг ёқимли ислари димоққа ўтирарди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

9. с. т. Мос бўлиб тушмоқ; ярашмоқ.

Бу костюм сизга жуда ўтирди.

Оёғидаги қизил сахтиён этиги ўзига жуда ўтирган. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

Зуҳра Каримовнанинг кўйлаги ўзига жуда ўтирган эди. — С. Анорбоев, Оқсой

10. Хуш келмоқ, ёқмоқ.

Инспектор Ориф Саидов унинг [Очиловнинг] дидига ўтирмай қолган. — А. Муҳиддин, Ҳадя

Кеча мажлисда жияним тўғрисидаги ўтиб кетган гапни пардозлаганингиз менга унча ўтирмади. — Муштум

11. Тараққиёт юз бермай, паст, қуйи даражада тўхтаб қолмоқ.

Уруш туфайли колхозимиз анча ўтириб қолган экан, шундай бўлиши ҳам табиий — Н. Сафаров, Оловли излар

12. кўм. фл. взф. Етакчи феълдаги ҳаракатнинг давомлилиги, маъқул кўрилмаслиги каби маъноларни билдиради.

Чой дамлаб, кутиб ўтирибман. Кап-катта бола чойнакни синдириб ўтирибди-я! Арзимаган гапга аразлаб ўтирибсанми?

Қассоб лабини бурди: — Бе! Биз нимани тушунамиз. Тушунсак, сиздан сўраб ўтирармидик. — П. Турсун, Ўқитувчи

— Бу киши ҳидлаб ўтирмайди, тўғри ейди-қўяди, — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчи-нор чироқлари

Менинг уйим сизнинг ҳам уйингиз. Айттириб юборишимни кутиб ўтирмай, бор-ёʻғимда ҳам келиб туринг. — С. Аҳмад, Ҳукм

от

Ў, болам, ростми, ўтирикми, Гўрўғлибек мажлисда ўтирганида айтар эди — Хушкелди

Мана, қиблага қараб айтаман: агар ўтирик айцам, кўр бўлайин. — Т. Мурод, Юлдузлар мангу ёнади

Етти, десам ўтирик бўлар, лекин олти пуштимни яхши биламан. — Н. Норқобилов, Бекатдаги оқ уйча

Яқин кишилар, дўстлар ўртасида ташкил қилинадиган суҳбат; меҳмондорчилик, зиёфат

Яйлов билан қўйдан бошқа нарсани ҳам кўрмаган чўпонлар дилкаш ўтиришларга, шаҳарлик меҳмонларнинг суҳбатига жуда иштиёқманд эдилар — П. Қодиров, Қора кўзлар

Ўтириш жуда қизиқ, жуда хушчақчақ, базм жуда қийқириқли бўлишини билиб.. саман ёʻрғани эгарлатиб қўйган эди — Ойбек, Танланган асарлар

Сиз шу ердалигингизда кичкинагина ўтириш қиламиз — Ҳ. Ғулом, Сенга интиламан

от Ўтириш учун мосланган нарса (стол, курси, скамейка ва шу кабилар).

Вагон олдидаги қоровулнинг бош суяги пачақланиб, ўтиргич ёнида чўзилганди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

У тирсагимдан тутиб, балиқхонасига етаклади. Қозондан олисроқдаги учун ўтиргичга чўкдик. — Т. Мурод, От кишнаган оқшом

Бир лаҳзадан кейин ён томондаги ўтирғичга таклиф қилди. — М. Қўшжонов, Дийдор.

от

Ўғлим ё ўтирикчи, ё ўзим ҳеч балони тушунмайман. — Н. Норқобилов, Бекатдаги оқ уйча

фл. Ўтирмоқ феълининг мажҳул нисбати.