Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ўрда» бўйича 369 та натижа: Изоҳли

Филтр

Луғат мақолалари

251 та
ўрда

от 1. Туркий ва мўғул халқларида ҳукмдор, хон қароргоҳи, қалъа.

Юсуфбек ҳожи бошлиқ ер-у кўкка сиғмаган музаффар халқ ўрда теварагини қуршаб тушди. А. — Қодирий, Ўтган кунлар

Муллажон ёшлигида Қўқон хони ўрдаси олдидаги казарма майдонида отда машқ қилаётган солдатларни кўриб, солдат бўлишни орзу қиларди. А. — Раҳмат, Эллик бир баҳодир

2. Қўшин қароргоҳи, лашкаргоҳ.

Ҳарбий ҳаракатлар вақтида ўрда атрофи хандақ билан ўралган. — Ўзме

  • Олтин Ўрда 13-асрнинг 40-йилларидан 16-аср бошларигача мавжуд бўлган, пой-тахти турли даврларда турли шаҳарларда жойлашган, асосан туркий ва мўғул кўчманчи қабилалари иттифоқидан иборат йирик давлат.
Тўлиқ мақола →
ор

от 1. Ўзига номуносиб ёки эп кўрилмаган ишдан, нарсадан хижолат тортиш, уялиш туйғуси; уят, номус.

Хато қилмоқ бордир, тузатмаслик ордир. — Мақол

Қишлоқда бировдан калтак ейиш азал-азалдан эр йигит учун ор саналади. — Н. Норқобилов, Тўқнашув

2. Обрў, фахр.

Нори борнинг ори бор. — Мақол

Сен менинг чин ёримсан. Дилда ёʻғ-у боримсан, Ғам номус-у оримсан, Ой бориб, омон келгил. — Т. Тўла

  • Ор билмоқ Ўзига эп кўрмаслик. Мирзакаримбой билан пул юзасидан хириллашини, ёқа бўғишни [Ёʻлчи] ўзига ор билди. — Ойбек, Танланган асарлар
  • Ор қилмоқ (ёки этмоқ) Уялмоқ, номус қилмоқ, ўзига эп кўрмаслик. [Раъно:] Агар ор эца Лайли ҳақлидир Қайснинг жунунидин. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
  • Ори келмоқ Уялмоқ, номус қилмоқ. — Ёʻқ, тоға, ўрганиб олдим, — деди уқувсизлигидан ори келган Қўзибой. Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар.
Тўлиқ мақола →
ўрдак

от Ўрдаксимонлар оиласига мансуб, бўйни калта, оёқлари қисқа кураксимон, сувда сузиб юришга мосланган, ялпоқ тумшуқли парранда.

Ёввойи ўрдак. Хонаки ўрдак. Ўрдак тухуми. Ўрдак овламоқ.

Дунёни сув босса, ўрдакка нима қайғу? — Мақол

Шошган ўрдак ҳам боши билан, ҳам думи билан шўнғийди. — Мақол

Соҳилида чайқалар қамиш, Учиб ўтар баъзан ўрдак, ғоз. — Ё. Мирзо

Тўлиқ мақола →
ора

от 1. Икки нарса ёки нуқта ўртасидаги масофа.

Москва билан Тошкент ораси 3500 километр. Колоннада машиналар ораси.

Ора узоқ, қарийб бир километрча келар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Нарсалар ўртасидаги жой, бўшлиқ, майдон; очиқ ёки тешик жой.

Ғўза қаторлари орасини юмшатиш.

Сени унда, мени мунда яратди. Орамизда оқар дарё яратди. — Қўшиқлар

Супаларнинг ораларига, атрофига анвои гуллар экилган. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

Булутлар орасидан ойнинг бир парча кумуши кўриниб қолди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Нарсаларнинг бир-бирига туташган жойи, ўртаси.

Этаги эшик орасига қисилиб қолди.

Саман отлиқ, қамчисини буклаб, пиёзи чакмонининг ёқаси билан гардан орасига қистирди-да, отини қистаб, деворга яқинлашди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

4. Нарсаларнинг ичи, ўртаси.

Беда ораси жуда иссиқ, гўё қуёшнинг бутун олови беда ичига яширингандай. — Ойбек, Танланган асарлар

5. Қатор, саф; тўда, давра.

Орамизда ҳар хил одамлар бор. Орамиздан яқин дўстимиз кетди.

Буни ҳайданг орадан, жўралар! Яна ёлғонлар ила кўп Сизни сарсон қиладир. — Ҳамза

Қўшин Тошкентга етган баъдида бизлар ташқаридан ва сизлар ичкаридан бўлиб, Мусулмонқулни орадан кўтаргаймиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

6. Икки воқеа, ҳодиса ёки пайт ўртасида ўтган, ўтадиган вақт, фурсат

Меҳмонлар жўнаб, орадан сал вақт ўтмай Асрорқул келди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

Орадан тўққиз йил ўтди. Булар тўрт бола кўришди. — А. Қаҳҳор, Бошсиз одам

7. Кишилар ўртасидаги ўзаро муносабат, алоқа.

Бу ҳақда энди бизнинг орамизда гап бўлмасин, ўртоқ Нурмонов. — С. Зуннунова, Олов

— Ҳалиги гаплар ёлғонми! Орада ҳеч нарса бўлган эмасми? — сўради юмшоқланиб она. — Ойбек, Танланган асарлар.

8. 3-шахс эгалик ва ўрин-пайт келишиги қўшимчалари билан кўмакчи вазифасида ишлатилади.

  • Тирноқ орасидан кир қидирмоқ
  • Бу (ёки шу) 1. Орада Иккала хатга ҳам тезда жавоб кела бермади. Бу орада жанглар бўлиб, Мирзаевнинг қисми — гвардиячи қисм, ўзи гвардиячи сержант бўлди. — А.Қаҳҳор, Кўк конверт;— Бу орада Ҳомид нима қилиб юрибдир, ўзига тузуккина бой киши эмасми эди? — деди Офтоб ойим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Кун ора Кун оша, икки кунда бир, орадан бир кун ўтиб. Мулла Муҳсин, шу ҳовуздан кун ора сув ўтадими ё ёʻқ? — А. Қодирий, Кичик асарлар
  • Тез орада
  • Яқин орада 1. Яқин вақт ичида, яқин кунлар ичида, шу кунларда. Агар яқин орада ҳаво очилмай, сурункасига ёмғир ёғиб берса, нима қиламиз? — Н. Сафаров, Хадича АҳророваЯқин орадаги обжувоз пойкўпининг зарби ерни силкитиб, тўлқин берар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Ора очиқ (қилмоқ) 1. Ўзаро ҳисоб-китоб тугади. [Бой Ғофирга:} Тўй баҳонасида мендан сенга ўтиб қолган арзимаган нарсалар бор. Шуларни пулга чақиб, орани очиқ қилиб қўйсак, деган эдим. — Ҳамза, Бой ила хизматчи;Сен хато қилган бўлсанг, мен ҳам хато қилдим, ора очиқ, — деди Тўлаган қистаб келаётган кулгидан лаби пирпираб. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Орага одам (ёки киши) қўймоқ Икки томонни битиштириш, улар ўртасидаги иш ҳақида келишиш учун учинчи бир шахсни воситачи қилиб юбормоқ. Мендан ўзи хафа бўлган бўлса, орага киши қўйса ҳам бўлар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Орага суқилмоқ Бошқаларнинг гапига, суҳбатига ёки ишига аралашмоқ. Дув орага суқилибди неча даллол: Барака де, барака де, сен сот, сен ол! — Ғ, Ғулом
  • Орага тушмоқ (ёки кирмоқ) Ўзаро мунозара қилаётган, тортишаётган ёки уришаётган кишилар орасидаги ихтилофни бартараф қилиш учун уринмоқ. Эр-хотиннинг орасига эси кетган тушибди. — МақолЭр-хотиннинг орасига тушган киши баъзан ўша тобда, аксари кейинчалик сўкиш эшитади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Орада қолмоқ Маълум кишилар ўртасидаги воқеалар ёки гапдан бошқалар хабар топмаслигига аҳдлашмоқ. — Назар ака, — деди биринчи ёрдамчи босиқлик билан. — Гап орамизда қолди, деб ваъда бердингиз. — М. М. Дўст, Лолазор
  • Орада (ёки орага)
  • Орада(н) гап ўтди (ёки қочди) Икки томон ўртасида нохуш, бир-бирига қаттиқ тегадиган, айил ботадиган гап бўлди. Сиз пайқамабсиз Орада жиндай гап қочди. — А. Қаҳҳор, Миллатчилар
  • Ораларидан қил (ҳам) ўтмайди
  • Ора(ни) бузмоқ Кишилар ўртасидаги алоқани, муносабатни ёмонлаштирмоқ, ўртага адоват солмоқ, дўстни душманга айлантирмоқ. Бинойидек бош қўшиб турган икки элатнинг ораси яна бузилди-қуйди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси
  • Ораси яқин бўлмоқ Ўзаро муносабати, алоқаси яхши бўлмоқ. Яхшибоев раисни лақаби билан айца ҳам, раиснинг ўзи заррача хафа бўлмасди, шундан билдимки, буларнинг ораси яқин. — М.М. Дўст, Лолазор
  • Ора ойи Қамария йил ҳисобидаги шаввол ва зулҳижжа оралиғидаги ой; зулқаъда.
Тўлиқ мақола →
оро

от 1. Оройиш.

2. Баъзи отларга қўшилиб, безак, безовчи, қизитувчи, шодлик бағишловчи каби маънолар беради. Масалан,

жаҳоноро, мажлисоро, суҳбаторо.

  • Оро бермоқ Зеб бермоқ, безамоқ; пардозламоқ. Франсузлар дунёда хунук аёллар ёʻқ, фақат ўзига оро бермаган, парваришсиз аёлларгина бор, деб ҳисоблашади. — СаодатТўлган ойдек, тўлғаниб, ул қомати зебо яна, Ўз жамолига бериб пардоз ила оро яна. — ҲабибийҚир бағрига қўйин ёяр чўпонлари, Боғларига оро берар боғбонлари. — Я. Қурбон
Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 251 →

Таърифлар ичида

24 та
девонбек

девонбек айн. Девонбеги. Хазина ҳисобини олиш учун келган девонбекларни ўлдириб, ўрда дарвозасига осди. А. Қодирий, Ўтган кунлар

ғарби-жанубий

ғарби-жанубий Ғарб. билан жануб томонлар оралиғида жойлашган: ғарб билан жануб томонлар оралиғидаги. Бу бурчдан қараган кишига қўрғоннинг ғарби-жанубий бурчи

пулемёт

пулемёт Ўқни тез отадиган автоматик қурол. Кул пулемёти. Лентали пулемёт, Бу орада халқ оқими Ўрда томонга ёʻл олди. Аллақаерда пулемёт тариллади. Ҳ. Ғулом, Маш

мевазор

мевазор Мевали дарахтлар билан банд жой; мевали боғ. Ўрда дарвозасининг саҳни ботмонлаб ҳисобланган мевазор бўлиб, бунда олма, ўрик, нок ва тут ёғочлари ҳийлагина

кажрафтор

кажрафтор айн. Кажрав. Бироқ кажрафтор фалак уни ҳам бағрида қора доғи билан ўрда томонга судрар эди. А. Қодирий, Меҳробдан чаён Чархи кажрафтор Тескари, нотўғри

музаффар

музаффар юқ. уел. Зафар топган, ғалаба қозонган; ғолиб. Музаффар ўзбек пахтакорлари. Бу оғир фронт ёʻлларини мардонавор босиб ўтиб, уйига музаффар қайтган паҳлаво

Ҳаммасини кўриш · 24 →

Эртаклар

59 та
Аёз
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда подшоҳнинг ўғил фарзанд кўриш истаги ва бу истакнинг амалга ошиши учун қилинган ҳийла-найранглар тасвирланади. Шунингдек, оддий деҳқоннинг о

Бахтли кал
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўтинчи калнинг саргузаштлари, унинг топқирлиги ва сеҳрли кучлар ёрдамида қийинчиликларни енгиб ўтиши ҳикоя қилинади. Кал подшоҳнинг ҳийлал

Бектемир ботир
Халқ оғзаки ижоди

Бектемир ботир ҳақидаги ушбу эртакда қаҳрамоннинг жасорати, садоқати ва севги ёʻлидаги курашлари тасвирланган. Эртакда йигитнинг қийинчиликларга қарамай, ў

Бойвачча билан пари
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртак бойвачча йигитнинг пари қизга уйланиши ва турмушдаги саргузаштлари ҳақида ҳикоя қилади. Улар ялмоғиз кампирнинг чангалидан қочиб, кўп қийинк

Бўри билан мерган
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда мерган томонидан қувилган бўрининг бошидан кечирган саргузаштлари, унинг турли ҳайвонлар ва чол билан бўлган муносабатлари ҳикоя қилинади.

Булбулигўё
Халқ оғзаки ижоди

Золим подшоҳнинг олтин чинори учун Булбулигўё қушини топишга чиққан кенжа шаҳзода саргузаштлари ҳақида ҳикоя қилинади. У ўзининг мардлиги ва садоқат

Ҳаммасини кўриш · 59 →

Шева материаллари

35 та
Чочпопук
Фарғона вилояти · сочпопук

Соч безаги (қисмлари: бўрдак, карнай, каттақубба)

Мошоба
Бухоро вилояти · мошхўрда
бўрдак
Андижон вилояти · бўрдак
бўрдак
Фарғона вилояти · бўлак

Бир бўлак, кичкина металл қисм, чочпопук қисми.

бäтқäллағ
Қашқадарё вилояти · сув паррандаси

ўрдакдан кичикроқ ёввойи сув паррандаси

Ҳаммасини кўриш · 35 →