Қидирув

от 1. Ўнғай, қулай шароит.

Ишга ўнғайлик туғдирмоқ.

Мен уни бир ойга қолмай расвосини чиқараман. Унинг енгил табиатли бўлиши менинг ишимга анча ўнғайлик беради. — Ҳ. Шамс, Душман

2. Осонлик, енгиллик.

[Сокина:] Мен буни ўнғайлик билан боқиб ўстираётганим ёʻқ. — И. Аҳмедов, О. Толипов, Ким айбдор?

фл. Ўнгланмоқ, дуруст бўлмоқ.

Бошқалари у ёқда турсин-а, пахтанинг ўзи билан ҳам ишимиз ўнгмасди. — Й. Шамшаров, Кўрк меъморлари

от 1. Одам руҳий фаолиятининг олий шакли; кишининг фикрлаш қобилияти; ақл, идрок.

Боланинг онгини ўстириш.

Инсон

мавжудотлардан онги, тафаккурининг улуғлиги, сезги ҳиссиётининг чексизлиги билан ажралиб туради. — Саодат

2. Одамнинг ёки одамлар гуруҳининг ижтимоий ҳаётни тушуниши, сезиши, унга муносабати.

Сиёсий онг. Синфий онг.

Бизнинг мақсадимиз кишиларга онг, тушунча бермоқ; токи ҳар бир киши яхшилик ва ёмонликни, оқ-у қорани ўзи ажратиб оладиган бўлсин! — П. Турсун, Ўқитувчи

3. флс. Псхл. Воқеликнинг киши миясида унинг бутун руҳий фаолиятини ўз ичига олган ва маълум мақсадга ёʻналган ҳолда акс этиши.

Онг миянинг функсиясидир. Модда — бирламчи, онг иккиламчидир.

4. флс. Белгили бир ижтимоий гуруҳ вакили бўлган кишиларнинг психологик, сиёсий ва фалсафий нуқтайи назарлари; илмий, бадиий қарашлари мажмуи.

Турмуш онгни белгилайди. Ижтимоий онг.

сфт. 1. Бирор жиҳатдан мос келадиган, фойдаланиш учун қулай, боп, яхши.

Яёв юриш учун бу ёʻл жуда ўнғай.

У серсоқол, тунд рус жангчиси яқинида ўзига ўнғай ўрин танлаб, писиб ётди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Кейин [Нури] бир неча кун ўйлаб, Ёʻлчи билан махфий учрашувга қарор қилди. Бу орзу кундан-кунга кучайса ҳам, ўнғай фурсатни кутди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Осон бажариладиган; осон, енгил.

Бегонанинг қонига қўл уриб, ярасига малҳам бўлиш, унинг азоб чекаётган юз-кўзига қараш ўнғай ишми! — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Кишининг дилини билиш ўнғай эмас ман ғарибга ёʻл кўрсатинг [деди Ёрмат] — Ойбек, Танланган асарлар

[ Навоий:] Ёдгорнинг пойтахтга тез ва ўнғай кирганлиги ғоят таажжуб. — Уйғун ва И. Султон, Алишер Навоий

от Ўйилган, чуқур жой; ўйиқ.

Йигитлар дарахтларда, тоғ ўнгирларида туриб, сопқон отиб, ёвни шунча думалатиб турсалар ҳам, у газандалар борган сари кўпая берибди. — Ойдин, Олтмиш газ арқон

Сўнгги қор ҳали тамом эриб битмаган, ўқ-тин-ўқтин жойда, пастқамлар ва дўнгликларнинг кунга тескари ўнгирларида лахтак-лахтак бўлиб ётибди. — Й. Шамшаров, Бахт излаб

сфт. 1. Онгга эга, ақл-идрокли.

Онгли киши,

Ҳар бир онгли ишчи бизнинг улуғ ҳақиқатимизнинг ташвиқотчиси бўлиши керак. — Ойбек, Нур қидириб

Ахир шу пайтгача, чексиз коинот қаърида биздан ўзга онгли мавжудот сақланиб қолганини била олмагандик-ку?! С. — Сиёев, Ёруғлик

2. Онг, ақл-идрок билан боғланган, ақл-идрок тақозоси билан қилинадиган; Шундай онг-тушунчага асосланган.

Онгли ҳаёт.

Албатта, бу натижа тинимсиз онгли машғулот, ўз устида ишлаш эвазига қўлга киритилади. — Фан ва турмуш

3. Воқеликни, ижтимоий ҳаётни, ўз мавқейи ва тарихий бурчини тўғри тушунадиган; онги баланд; белгили тушунчага эга, билимли; маданиятли.

Ўқитувчи ва ўқувчи муносабатидаги мажбурий итоаткорлик ўрнини онгли интизом эгаллаши жуда қийин кечяпти. — Газетадан

Тешабой замонасининг беш-олти хотинлик қолоқ бойларидан бўлмай онгли бойлардан эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча