фл. 1. Аланга чиқармай ёнмоқ.
Тутаб куяётган от эти ва терисининг қўланса ҳидидан унинг кўнгли беҳузур бўлиб, боши айланди. — Ҳ. Ғулом, Машъал
2. Умуман, ўт-олов олмоқ; ёнмоқ; ёниб ишдан чиқмоқ.
Халқ азиз фарзандларининг хунини ундан талаб қилади; бурнини ерга ишқаб, вайрон бўлган шаҳарларини, куйиб кул бўлган қишлоқларини тиклаб беришга мажбур қилади. — А. Қаҳҳор, Иккининг бири
3. Ортиқ даражада қизиб (эриб), ишдан чиқмоқ (электр асбоблар ҳақида).
Лампочка куйиб қолди. Дазмол куйиб қолибди.
4. Ортиқ даражада исиб-қизимоқ; ҳарорати кўтарилмоқ.
— О-о, офтобда қолибсизлар-ку? — деди у, халқнинг офтобда куйиб турганлигини энди кўргандай. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Август ойи жазирамаси — куйиб ёнар эди ҳамма ёқ. — Э. Раҳимов.
5. Ўт-олов ёки куйдирадиган нарса таъсирида зарарланмоқ, жароҳатланмоқ (тирик организм ҳақида).
Қайноқ сув тўкилиб, оёғи куймоқ. Олов сачраб, қўли куймоқ.
6. Қуёш иссиғи таъсирида қуриб-қовжираб кетмоқ, нобуд бўлмоқ (ўсимликлар ҳақида).
Яна бир йили қаттиқ қурғоқчилик бўлиб, экинлар куйиб кетди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
7. кўчма Бекор бўлмоқ, беҳуда кетмоқ; ажраб қолмоқ.
Меҳнатингиз куймайди. Унмайди ҳам, куймайди ҳам. — Матал.
Болтабой, икки кун ишлаб, дарров табелчидан шикоят қилаётибди, деб ўйлади шекилли, унга [Сидшжонга] тик қараб: — Нима қилишди? Ҳеч кимнинг ҳақи куймайди! — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Бечора хотинлар бўлса, эрларидан бекитиб юрган пулларини даъво қилолмай, дамлари ичларига тушиб, куйиб қола берадилар. — П. Турсун, Ўқитувчи
8. кўчма Бирон кимса ёки нарсадан зарар-зиён кўрмоқ, ёлчимай азият чекмоқ.
Бу одамга қандай вазифа беришни ўзларингга ҳавола қиламиз, лекин ҳосилот кенгашига раис қилсаларинг, куймайсизлар. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Тўлаган ҳам кўп оғайниларидан куйган, кўпларидан аламзада экан. — А. Қаҳҳор, Оғайнилар
Кўнгли очиқ, содда йигит экансиз, мен ҳам эрдан куйганман. — М. Иброҳимов, Ёʻлакдаги муҳаббат
9. с. т. Харж бўлмоқ, пули кетмоқ.
Бунга сизнинг пулингиз куйибдими? Пули куйган қалампир чайнабди. — Мақол
10. кўчма Алам қилмоқ, алам қилиб бўғилмоқ; қаттиқ хафа бўлмоқ, ғам-алам чекмоқ.
Узи билмайди-ю, менга ўргатганига куяман! — А. Қаҳҳор, Санъаткор
Қўйинглар, чироқларим, сўраманглар. Бизнинг кўрганларимиз қурсин — эшитманглар ҳам, куйманглар ҳам. — П. Турсун, Ўқитувчи
— Ёʻлчи ўғлимнинг қони қутлуғ, уни юзга, кўзга суртиш керак, — чуқур хўрсиниб давом этди чол, — куйма, қизим [деди Унсинга]. — Ойбек, Танланган асарлар.
11. кўчма Қайғурмоқ; ачинмоқ.
Мен кетдим, энди сенга ким куяди Она шундоқ бўлар экан! — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Эшон туни билан ухламай, қуръон ўқийди. Ўз тақдири учун куяди, худога нола қилади. — П. Турсун, Ўқитувчи
12. Алам-изтироб чекмоқ.
Ёр ишқида куймоқ.
Қошинг асли қорадир — ўсма қўйганинг ёлғон, Сенинг учун мен куйган — сенинг куйганинг ёлғон. — Қўшиқлар
Лутфинисо каби қадрдон бекасининг ўлимига куйган Ёрмат тўйни тезроқ ўтказиш хусусида оғиз очмай қўйди. — Ойбек, Танланган асарлар.
- Ичи куймоқ Бахиллик ёки рашк ҳисси билан хафа бўлмоқ, алам қилмоқ. Яккахўжаликлар, ёш-яланг, аёллар ва болалар иш бошланган ерга бордилар. Қизиққанлар ҳам, ҳайрон бўлганлар ҳам, ваҳимага тушган ва ичи куйганлар ҳам эргашди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Оёғи куйган товуқдек
- Охирати куймоқ
- Оғзи куймоқ
- Сих ҳам куймасин, кабоб ҳам
- Уйи куймоқ Катта, жиддий зарар кўрмоқ, хонавайрон бўлмоқ. [Юсуфбек ҳожи:] Азизбек бу кун сизларга яхшилигингизни ўттиз икки танга солиқ билан қайтармоқчи бўлди Уйинг куйди, мусулмонлар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Юраги куймоқ 1. Кучли даражада чанқамоқ. Оқсоқол парво қилмай гапирди: — Бай-бай Юрак куйиб кетди. Қани, бир пиёла муздек сув олиб чиқинг-чи! — П. Турсун, Ўқитувчи[Тожибой Гулсумга:] Сени парвардигорим менинг учун яратган. Сенинг ишқингда юрагимнинг ярмиси куйиб кетди. — П. Турсун, Ўқитувчи