Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«куям» бўйича 34 та натижа: Изоҳли

Филтр

Луғат мақолалари

33 та
куй

КУЙ ' оҳанг 1 . Ёʻлчи бир нафас тараддудланиб, бошҳа бир к у ў н и чалди-да, .. (Ойбек). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони ва бошқа маъноларни англатган бу от асли кўг тарзида [Девон, ИИИ, 144: кўг (юмшоқ к билан) 'шеърнинг вазни, ўлчови; кўг 'ашулада овозни баланд-паст қилишъ ..] талаффуз қилинган, кейинчалик г ундоши й ундошига, ў унлиси ў унлисига алмашган (ССТТН, II, 170); ўзбек тилида ü унлисининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: кўг > кüй > куй. Маҳмуд Кошғарий кўп маъноли сўз (ҳатто бир неча сўз) сифа— тида талқин қилган кўг сўзи Дсда нимагадир хитойча деб таъкидланган (311- бет)

1. Маълум мусиқа асари, ашула, қўшиқ ҳосил қилувчи мусиқий товушлар бирлиги; оҳанг

Қувноқ куй. Мунгли куй. Янги куй яратмоқ. шт Ёʻлчи бир нафас тараддудланиб, бошқа бир куйни чалди-да, кейин найни болага берди — Ойбек, Танланган асарлар

2. Мусиқа асарига ўхшаш оҳанг

Чумчуқларнинг тинмай чириқ-чириқ сайрашлари ажойиб бир куй ҳосил этган — С. Зуннунова, Янги директор

Тўлиқ мақола →
куя

от 1. Қурти юнгли матоларни кўримсиз, яроқсиз ҳолга келтирувчи, дон ёки ўсимликларни нобуд қилувчи кичкина капалак.

Йигит Муҳаммад Жамолнинг куя еган эски қоракўл папахини қозиқдан олиб, бинт устидан бошига бостириб кийди. — Ойбек, Нур қидириб

Гиламни ҳам адо қилур кичик бир куя. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

2. Нарсаларнинг куйишидан, ёнишидан ҳосил бўладиган майда қора зарралар; қоракуя; қурум.

Қозонга яқин юрсанг, куяси юқар. — Мақол

— Кулимга тушганда, юзига куя суриб, эшакка тескари миндирар эдим-да, бозорнинг ўртаси билан ҳайдаб, тўппа-тўғри қозининг ҳузурига олиб борар эдим, — деди Халфа. — П. Турсун, Ўқитувчи

Тўлиқ мақола →
куйка

от 1. Лочинсимонлар оиласига мансуб йиртқич қуш.

Дон ўғриси — юмронқозиқнинг шу қадар динг қулоғи ҳам уни ўткир кўз куйканинг ҳужумидан сақлаб қололмаган. — Ё. Шукуров, Биринчи парвоз

2. Исқирт, ифлос.

Тўлиқ мақола →
куёв

от 1. Қизнинг эри (қизнинг ота-онаси, ака ва опасига нисбатан).

— Ёʻқ, ойи, ҳеч нима керак эмас, — яна мулойим гапирди қизи, — куёвингизни жўнатаман, деб чарчадим. — Ойбек, Танланган асарлар

Фотиҳа ўқилиб, куёв қайин онага узр айтди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Салимбойвачча илдамлик билан уларга югурди. Синглисидан аҳвол сўраб, куёвининг қўлини сиқди. — Ойбек, Танланган асарлар.

2. Энди уйланадиган, уйланаётган ёки янги уйланган йигит (ўз қайлиғига, хотинига нисбатан).

Хонзода бегим ҳозир йигирма ёшдалар шу вақтгача муносиб куёв учрамай, доғда эдик. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Сен ҳали денгизни кўрганинг ёʻқ, қизим! Худо хоҳласа, куёвинг билан бирга кўрасан. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Булар келин билан куёв бўлса керак. — С. Аҳмад, Юлдуз

3. Янги уйланган йигитга қариндош-уруғ ёки яқин кишиларининг мурожаат шакли.

Тўладан келган, хушфеъл Каримович ҳам дастлабки кундан бошлаб унга ёқиб қолган эди. — Куёв, ишлар қалай? — сўради у, столи устидаги ярқираб турган ойнада қизил қаламни ўйнаб. — Мирмуҳсин, Умид

  • Ич куёв
Тўлиқ мақола →
куюк

КУЮК ' пиширилаётган нарсанинг куйиш оқибатида ҳосил бўлган қисми'. Ноннинг к у ю г и ҳорин оғритади. Бу сифат қадимги туркий тилда 1 аланга (иссиқ) таъсирида куйиб, истеъмолга яроқсиз (кўмир) ҳолига ет-' маъносини англатган кўй- феълидан (ДС, 312) —(ü)к қўшимчаси билан ясалган (Девон, ИИИ, 183); кейинчалик ў унлиси ü унлисига алмашган (КРС, 461); ўзбек тилида ü унлиларининг юмшоқлик белгиси ёʻқол— ган: кўй- + ўк = кўйüк > кüёʻк > куюк. Бу сифат сифатланмишсиз ишлатилиши оқибатида отга айланган

1. Пиширилган, қовурилган нарсанинг куйган жойи, куйган қисми. шш

Куюк кулча

Кеча кечқурун Грасиано.. пўчоқ ва нон куюклари билан қорнини тўйғазди — Ё. Шукуров, Грасиано

2. Куйиш натижасида ҳосил бўлган яра, жароҳат; куйган

Курум босган деворлар тагида қулаб ётган куюк ёғочларни у ёқ-бу ёққа суриб кўрди — Ҳ. Ғулом, Машъал

Унинг куюк сочсиз боши, яримта юзи жизғанак бўлиб, шилвираб турар.. эди — Ойбек, Қуёш қораймас

3. айн. куйинди

Офтоб тиккага келган, ёʻл чанги, ёнғин, куюк, дуд иси томоқларимизни қақратган эди. А — Мухтор, Давр менинг тақдиримда

Шабада куюк исларини ҳам тарқатиб юборди. А — Мухтор, Чинор

4. кўчма с. т. Доғ-алам, дард-ғам; аламли, куйган

Ҳар куюкка кўнар одамнинг боши — "Гўрўғли"

Боласини кўриб, куюклари кетди — "Юсуф ва Аҳмад"

Энди солма кўп доғингни, Куюк жисмим жон ўртар — Ҳамза

Тўлиқ мақола →
куйчи

от 1. Ашула, қўшиқ айтиш билан шуғулланувчи шахс, ашулачи.

2. Санъатнинг бирор соҳасида шахс ёки нарсани улуғлаб тасвирловчи; ташвиқ қилувчи (шоир, ёзувчи, рассом ҳақида).

Адолат куйчиси.

Шу хусусиятларнинг ўзиёқ шоирни суюкли ва ардоқли халқ куйчиси мартабасига кўтаради. — ЎТА

Ким у йиғлаётган, Навоиймикан Ва ё май куйчиси Хайёммикан, дод! — А. Орипов, Руҳим

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 33 →

Эртаклар

1 та
Қозининг макри
Халқ оғзаки ижоди

Бир шаҳзода отасининг хасислигидан қочиб, мусофирликда бир қизга ошиқ бўлади. Қози йигитга ёрдам беришга ваъда бериб, ўзининг макр-ҳийласи билан қизни ун