Qidiruv

fl. 1. Koʻrish qobiliyatiga ega boʻlmoq, kishi va narsalarning, borliqning koʻrinishi qandayligini farqlay bilmoq.

Ikromning dadasi Toʻymat akani, koʻzingiz yaxshi koʻrmas ekan, deb olishmadi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Otamning bir koʻzi koʻrmay qoldi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

2. Koʻz bilan ilgʻamoq, koʻz vositasida aniq farqlamoq, sezmoq, bilmoq.

Lekin rashk qitiqlagan kezlarda chehrang oʻzgaradi. Men buni oʻz koʻzim bilan koʻrganman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Fotimani ustanikidan chiqib kelayotganini koʻrganlar avval hayron boʻlishdi. — T. Ashurov, Oq ot

3. Tanishish, bilish, aniqlash va shu kabilar maqsadda koʻzdan, nazardan kechirmoq; nazar solib tekshirmoq; qaramoq.

Vrach kasalni koʻrdi. Kitobni koʻrmoq.

Mallavoy aka chorigʻini chiroqqa solib koʻrdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Vakilning oʻgʻil bolasi rais bilan suhbatlashib, planni koʻrib, palov toʻrani yeb, yoʻliga ravona boʻladi. — Guldasta

Aka, tezroq koʻrib bering, shoshib turibman. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Biror toʻxtamga kelish, chora belgilash uchun muhokama qilmoq.

Birovning arizasini koʻrmoq. Bu masalani majlisda koʻramiz.

5. Duch keltirmoq, uchratmoq.

Sal kech qolganingda, koʻrolmay, armonda ketardim. — I. Rahim, Chin muhabbat

Voy, haromi noinsof! Men bunday moʻltonini sira koʻrganim yoʻq edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. Hol-ahvol soʻrab yoʻqlamoq.

Bemorni koʻrmoq.

[Unsin:] Gulnor opani unutmayman sira, uni koʻrgani tez-tez kelib turaman. — Oybek, Tanlangan asarlar

[Kurbon ota:] MTSga kelganida, [Oʻrmonjon] meni koʻrmasdan ketmaydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

7. Boshdan kechirmoq; tajribadan oʻtkazmoq.

U koʻp qiyinchiliklarni koʻrgan kishi

— Har qancha darbadarlik boʻlsa, men koʻrganman, oʻgʻlimga qolgani yoʻq, — dedi Sidiqjon. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Yigitlikda bizning boshimizdan oʻtgan sarguzasht shundoq boʻlgan, oʻgʻillarim. Bizning koʻrganlarimiz qursin. — P. Tursun, Oʻqituvchi

8. Biror kimsa yoki narsaga ega boʻlmoq, erishmoq, yetishmoq.

Davlat koʻrmoq.

Yaqin toʻrt oycha umr qildik. Umrimda xotin koʻrganim ham shu. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Kampir eshikka qaradi: — Voy, ogʻzingizga yogʻ, oʻgʻlim! Kelin koʻradigan kunim ham bormikin! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Men-ku yilda besh gaz chit koʻrmayman, kelishingizda shu bechoraga bir narsa olib kelsangiz-chi siz ham odam boʻlib! — A. Qahhor, Mayiz yemagan xotin

Men ham orzu-havas koʻraman, deb siz bilan bir yostiqqa bosh qoʻyganman. — S. Nurov, Narvon

Bosh boʻling, suv chiqaraylik, ekin qilaylik, oz boʻlsayam, ogʻzimiz osh koʻrsin. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

9. Tomosha qilmoq, tomoshabin sifatida kuzatmoq.

Bolalar televizor koʻrmoqda. Kecha yangi kino koʻrdik.

Esingda bormi, rayondan teatr koʻrib kelayotgan kechamiz aravada Sotiboldi, ashula aytamiz, deb Kanizakni qistadi, koʻnmagandan keyin, sochidan tortdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

10. Yuz bergan voqeaga boshqa kishi yoki narsani sabab qilib koʻrsatmoq.

Kitobni oʻzi yoʻqotib, mendan koʻrayotir. Oʻzing qilib, birovdan koʻrma!

Charosni tinch qoʻyasiz. Boʻlmasa, oʻzingizdan koʻring. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

11. Tajribada sinamoq, sinab bilmoq.

Yer sotganlarning koʻpini koʻrdik, oxiri gadoy boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Veksel degan soʻz chiqdi. Uni ham koʻrdik, benihoyat zarur narsa. — Oybek, Tanlangan asarlar.

12. Payqab olmoq, ilgʻamoq, tuymoq.

Katta koʻrmaganni kichik koʻradi, kichik koʻrmaganni katta koʻradi, ikkalasi birgalashib qarasa, hech narsa koʻzdan qochmaydi, deydi xalq. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Dafʼatan qulogʻiga chalinib qoladigan gap-soʻzlarda, bayt-u gʻazallarda endi butunlay oʻzgacha maʼno koʻradi. — X. Sultonov, Onamning yurti

Omon mustaqil fikrli, choʻrtkesar, uzoqni koʻra oladigan, tadbirkor, yaxshi doʻst edi. — S. Karomatov, Oltin qum

13. Biror narsani taʼkidlash va unga diqqat-eʼtiborni jalb etish uchun qoʻllanadi.

Shirinligini koʻr!

[Nabigulning akasi:] — Didni koʻring-a, trafaretning rangiga mos abajur! — A. Qahhor, Qanotsiz chittak

Boltaboy koʻrdingmi, yashirmaydi degan mazmunda Sidiqjonning tizzasini bosib qoʻydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Zamonning teskariligini koʻring! Shohimardonga ochiq kelolmasam! — K. Yashin, Hamza

14. Ayrim soʻzlar bilan birikib, shu soʻz bildirgan ish-harakatni amalga oshirmoq maʼnosini bildiradi.

Chora koʻrmoq. Hozirlik koʻrmoq.

Brigada aʼzolari ayni vaqtda paxta yigʻim-terimiga har taraflama qizgʻin tayyorgarlik koʻrmoqdalar. — Gazetadan

15. 15 deb hisoblamoq, bilmoq; deb qaramoq, tushunmoq.

Loyiq koʻrmoq. Muvofiq koʻrmoq. Ravo koʻrmoq. Oz boʻlsa ham, koʻp oʻrnida koʻring. U yigitni oʻziga teng koʻrmadi. Barchani baravar koʻrmoq. Men seni oʻz ukamday koʻraman.

[Yoʻlchi:] Singlim, oʻz uyingday koʻr, tortinma. Kampirning yumushlariga qarash. — Oybek,Tanlangan asarlar

Kamol qozi ham Safoxon toʻraning gaplariga eʼtiroz bildirmaslikni maʼqul koʻrdi, shekilli, tek quloq solib turardi. — K. Yashin, Hamza

16. koʻm. fl. vzf. Harakatning sinash uchun bajarilishini, bajarmaslik haqida ogohlantirishni bildiradi.

Sinab koʻr. Oʻylab koʻr. Soʻrab koʻraman. Ayta koʻrma. Bora koʻrmasin.

ot 1. kam qoʻll. Biror maqsadda qilinadigan faoliyat, harakat, ish.

Endi bu koring qoʻygin, Behuda yuraring qoʻygin. — Tohir va Zuhra

Siz qatorda norim boʻlsa, yukim yerda qolmaydi, deb yuribsiz. Gap norda emas, korda! — S. Abduqahhor, Gap norda emas

2. Hojat-ehtiyoj.

Biror koriga ishlatmoq.

Shunisiga suyunamanki, oʻsha vaqtlarda yaxshigina roʻzgʻor tuzib, qoʻr-qut orttirgan ekanmiz, bari xalqning koriga yaraydi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

3. Toʻgʻrilash yoʻli; iloj.

shundoq qilsam, chakki boʻlmas. Buning kori oson. — Mushtum

Suyangan togʻimiz oʻzingiz, opaxon, bir Korini qilmasangiz, ishkal boʻlishi turgan gap. — A. Toʻlaganxoʻjayev, Chigirtkalar

fl. 1. Koʻrmoq feʼlining birgalik nisbati.

Siz bilan anchadan beri koʻrishganimiz yoʻq. Bolalar kino koʻrishdi.

Bular koʻprikdan oʻtishda ajoyib manzarani koʻrishdi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Salom-alik qilishmoq, salomlashmoq.

Isroil, Eminlar ham u bilan boshqatdan quchoqlashib koʻrishdilar. — I. Rahim, Chin muhabbat

— Xush kelibsiz xursandman, — dedi uy egasi ular bilan koʻrishib. — M. Osim, Ibn Sino qissasi

3. Uchrashmoq, yuz koʻrishmoq.

Xayr, ertaga koʻrishamiz. Ular tez-tez koʻrishib turishadi.

— Koʻrishganimizga ancha boʻldi, — bazoʻr javob berdi Yoʻlchi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Shu yigitni koʻrsam, bir gʻalati boʻlib ketaman, dermish. Ha, Sora ham, koʻrishganlarida bir oz rangi oʻchardi, deydi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

fl. Koʻrishmoq feʼlidan oʻzlik nisbati

ot 1. Koʻrmoq feʼlidan ravishdosh.

Meni koʻra oʻrnidan turdi.

— Oʻz rohatimni koʻzlab, sizning oshingizni kutib qolsam, besh kishini, koʻra-bila turib, och qoʻygan boʻlaman, — dedi Otabek. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. koʻm. (j. k. bilan) Sabab, asos munosabatini bildiradi; asosida, muvofiq, binoan.

Shunga koʻra. Taomilga koʻra.

Tuzilgan bitimga koʻra, Abdulatif Samarqandga yuborildi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Otam, oʻz kasbining taqozosiga koʻra, umrining koʻp qismini safarlarda oʻtkazgan odam. — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi

3. koʻm. (ch. k. bilan) Qiyos, taqqoslash munosabatini bildiradi; nisbatan, qaraganda.

Siz buni mendan koʻra yaxshiroq bilasiz. Undan koʻra bu yaxshiroq.

Peshtaxtalar oldida xaridordan koʻra koʻproq uymalashgan sotuvchilar tillaridan bol tomib, mollarini taʼriflashadi. — N. Aminov, Suvarak

Masala u oʻylaganidan koʻra chuqurroq koʻrinardi. — F. Musajonov, Himmat

Meʼmor hatto oʻz oʻgʻli Nizomiddindan koʻra ham Zavrakning gaplariga ishonardi. — Mirmuhsin, Meʼmor