Қидирув

фл. 1. Яшаш жойидан кетмоқ, бошқа яшаш жойига ўтмоқ.

Оловни ковласанг — ўчар, қўшнини ковласанг — кўчар. — Мақол

У [Нури] Ёрмат оиласининг боққа кўчиб кетганини эшитиб, афсус қилди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу ердан ҳеч қачон кўчмайман, сен ҳам кўчмайсан. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

2. Умуман, ўрни, манзили ва шу кабилардан бошқасига ўтмоқ, жилмоқ, кетмоқ.

Бу йил қизим бешинчи синфга кўчади.

Ана, қоқди қанотин булбул, Келиб қўнди чиройли гулга. Шохдан-шохга кўчади нуқул, Куйи роҳат берар кўнгилга. — И. Муслим.

Куз кириб, уларнинг учрашувлари ишхонага кўчган дастлабки кунлар — Ёшлик

3. кўчма Мавзуни, ҳаракатни, яшаш ёки ишлаш тарзини ўзгартирмоқ, бошқасига ўтмоқ.

Хадича холанинг бас, қийнама деган мазмунда кўз қисишини кўриб, бошқа гапга кўчди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Ёпишган, бириккан жойидан ажрамоқ.

Унинг [масжиднинг] баланд ва сири кўчиб кетган эски устунлик айвонида уч-тўрт намозхон ўтиришибди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Овоз лампочкасининг остидаги қўрғошинлар кўчиб кетибди, янгидан ёʻпиштирди. — Т. Ашуров, Оқ от

1. Кўчиш пайтида ташиладиган уй-рўзғор буюмларидан иборат юк

Бир машина кўч

Аматжон бир аравага келин-ку-ёвнинг кўчини ортиб, дарҳол ёʻлга чиқди — С. Сиёев, Аваз

Кўчларни йиғиштир! Аравани қўш! Қувага жўнагаймиз! — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. Кўч кўтармоқ Рўзғори билан, ўзига тегишли нарса-буюмлар билан бошқа жойга кўчмоқ, кетмоқ

Саодат турмуш ўртоғи билан кўчини кўтариб, кўп жойларда бўлди — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

Лобар кўчини кўтариб кетганига йигирма кунча бўлди — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

от 1. Аҳоли яшайдиган жойларда ёʻловчилар ўтиб турадиган, транспорт қатнайдиган ёʻл.

Навоий кўчаси. Собир Раҳимов кўчаси.

Чиннигул кўчанинг бир томонидан, энсизгина асфалт тротуардан шошмасдан борар эди. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

Тўхта хола кўчада узоқдан бирин-кетин келаётган икки кишининг қорасини кўрди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Ёр юрган кўчаларни супурай сочим билан. — Қўшиқлар

2. Умуман, ёʻл.

Ҳали мажлис, ҳали ҳаммом қурилиши, ҳали кўчага шағал ётқизиш дейди. — Гулдаста

Қир кўчадан тушгунча сурнай овози чиқмади. — С. Сиёев, Ёруғлик

3. Яшаш, туриш жойидан ташқари бўлган жой, очиқ майдон (уй, ҳовлига нисбатан).

Уйида роҳати ёʻқнинг кўчада фароғати ёʻқ. — Мақол

Ошинг ҳалол бўлса, кўчада ич. — Мақол

Қишнинг охирги кунлари кўчада қора совуқ билан изғирин юрар эди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Ибн Ямин бир куни кўчадан ҳориб-толиб, тажанг бўлиб келди-да хотини билан айтишиб қолди. — К. Яшин, Ҳамза

от 1. Уруғ ёки қаламчадан ўсиб чиққан ёки ўстирилган ва бошқа жойга олиб ўтқазиладиган ниҳол.

Олма кўчати. Тут кўчати. Райҳон кўчати. Помидор кўчати. Атиргул кўчати. Кўчат ўтқазмоқ.

Мана шу анжирнинг кўчатини [раисимиз] Оққўрғондан олдириб келди. — А. Қаҳҳор, Картина

Бу ойнинг яна бир гўзал фазилатларидан бири шуки, бу даврда кузги кўчат ўтқазиш қизғин паллага киради. — Газетадан

[Анвар] Болаларнинг дараги билан ҳар кимнинг уйида бўлган янги гуллардан кўчат ва уруғ олиб, йилдан-йилга гулзорни бойитди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

2. Умуман, ёш ниҳол.

Кўм-кўк ғўза кўчатлари, офтобда ёйилган тамаки баргларидек, орқама-орқа тизилишиб турарди. — Газетадан

от ад. Бадиий ифодалиликни ошириш учун кўчма маънода қўлланган нутқ бирлиги; киноя, рамз билан қўлланган сўз, ибора.

от Тош, тупроқ, қор ва шу кабиларнинг тоғдан кўчиб, нураб тушадиган уюми.

Муз кўчкиси. Тоғ кўчкиси. Қор кўчкиси.

[Мирзакамолиддин] Ўша довонда кўчки тагида қолиб ўлган эмиш. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

У [Холхўжа] мақсадига эриша олмайди — ёʻлда кўчки остида босилиб, ҳалок бўлади. — Ё. Шукуров, Қасос

Сув ва кўчкилардан иҳота қилиш учун харсанглардан уйиб ясалган пештоқ бузилган экан. — С. Кароматов, Олтин қум