Қидирув

фл. Кечтирмоқ феълининг мажҳул нисбати.

фл. 1. Бирор нарса устидан босиб (ботиб) ўтмоқ, юрмоқ.

Қор кечмоқ. Лой кечмоқ.

Қаҳратон қишда яланг оёқ муз босиб, саратонда қизғин қум кечиб, иссиқда, совуқда обдан пишган бизнинг йигитни Ёʻлчини ҳам, катта масофани пиёда босгани учунми, кун хила бетоқат қилган эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Тўрвасини апил-тапил елкасига илди-да, шахдам қадамлар билан тупроқ кечиб ёʻлга тушди. — М. Ҳазрат-қулов, Журъат.

2. Юз бермоқ; содир бўлмоқ.

У [Боротой] бойнинг уйида кечган воқеалардан хабардор бўлиб туриш учун Шокир отанинг кампирини тайинлаган. — Ойбек, Танланган асарлар

У [Қодиров] сўзлаш учун ўрнидан тургандаёқ, юрагида нималар кечаётганини пайқадим. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

3. Ўтмоқ.

Кўнглидан қандай гаплар кечди экан?

Йилларимдан хафа эмасман, Меҳнат, жангда кечди онларим. — Ё, Мирзо

Касаллик кечишига қараб ўткир ва хроник формаларга бўлинади. — Ҳ. Файзуллаев, Тери касаллиги нима?

У билан бирга кечган ширин дамларни, дилрабо суҳбатларни эслайди. — Т. Ашуров, Оқ от.

4. Афв этмоқ, кечирмоқ.

[Мирзақул:] Бой ота, Суярнинг гуноҳини мен сиздан сўрадим. Кечинг. — Н. Сафаров, Уйғониш

5. Баҳридан ўтмоқ.

Ҳамма нарсасидан кечмоқ. Мол-мулкдан кечмоқ. Жон дўстинг жонидан кечса ҳам, мол дўстинг молидан кечмас. — Мақол

[Бек:] Хонумонимдан кечаман аммо бу ишни очмасдан қўймайман. — А. Қаҳҳор, Бек

6. Юз ўгирмоқ, алоқа, муносабатни узмоқ.

Норози бўлишдан нима фойда. Дадангдан кечасанми? — Ойбек, Танланган асарлар

1. Сутканинг кундуз қисми тугаб, тун қисми бошланадиган пайти, кундуз билан тун оралиғи

Кеч кирди. Кечга яқин

Кеч қоронғисига чулғанаётган минбардан нотаниш бировнинг фарёди эшитилди — П. Турсун, Ўқитувчи

-Кеч бўлиб қолди, бугун келмайди, — деди — С. Зуннунова, Гулхан

Кечга бориб жала қуйиб, тонг отгунча момақалдироқ гумбурлаб чиқди — С. Акмад, Уфқ

2. кам қўлл. Кечаси, тун

Кундузлари булутли, Кечларида ойдин ёʻқ — Ғайратий

Бир кеч меҳмонхонада ота-ўғил сўзлашиб ўтирганнинг устига Ўзбек ойим келиб кирди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. рвш. Белгили ёки керак вақтдан кейин; белгили ёки керак вақт ўтгач

Ҳеч бўлмаганидан кўра, кеч бўлгани яхши — Мақол

Бу йилги баҳорнинг кеч келиши кўпларнинг тинка-мадорини қуритди — С. Кароматов, Олтин қум

Ҳосилотнинг сўзига кириб, чигитни беш кун кеч экканининг алами сира юрагидан чиқмасди — Р. Файзий, Чўлга бакор келди

4. кесим вазифасида. Вақт ўтди, қулай фурсат кетди. — деди Адолат. И. Раким, Чин мукаббат

-Бўлар иш бўлди, овора бўлманг, энди кеч. -Ҳали ҳам кеч эмас!

Темирни қизиғида босиш керак, кейин кеч бўлади — М. Ҳазратқу-лов, Журъат

от 1. Сутканинг қоронғи тушгандан тонг отгунча ўтадиган қисми; тун.

Ойдин кеча. Қоронғи кеча,

— Ойимни бир ойдан бери кўрганим ёʻқ. Бир кеча ёнида ётишни орзу қиламан, — деди енгилланиб Нури. — Ойбек, Танланган асарлар

Сидиқжон ёʻлга тушиш нияти борлигини айтмаса ҳам, чол бу кеча шу ерда қолишни, эрта саҳар ёʻлга чиқишни маслаҳат берди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Бирор нарсага бағишланган, одатда расмий ва бадиий қисмдан иборат бўладиган кечки умумий йиғилиш.

Меҳмонлар билан вакилларнинг қизғин табриклари, хайрли тилакларидан кейин кечанинг расмий қисми тугади. — П. Турсун, Ўқитувчи

Кеча охирида Ўзбекистон санъат усталари катта консерт қўйиб беришди. — Газетадан

3. Бугундан олдинги кун.

Кеча сизни кутган эдим.

Кеча эрталаб, шаҳарни бир айланиб келайин, деб чиқиб кетган. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

сфт. 1. Кечга оид; кечқурун бўладиган.

Кечки пайт. Кечки шабада.

Ё кечки салқин билан, ё эртага эрталаб шаҳар ҳовлига [беда] олиб тушаман. — Ойбек, Танланган асарлар

Эшелон ошпазлари кечаси овқат пиширмаслик ва кечки овқатни ҳам кундузи пишириб қўйиш ҳақида буйруқ олдилар, — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Иш-фаолияти тунда бўладиган; тунги.

Кечки смена. Кечки ва сиртқи бўлимлар.

янги ўқув йилидан кечки мактабга борадиган бўлдик. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

3. Кеч пишадиган, кеч экиладиган.

Кечки узум. Кечки ўрик. Кечки бодринг. Кечки картошка. Кечки экиннинг хатари бор. — Мақол

Куз ҳавоси илиқ эди. Кечки гуллар очилиб турибди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

от 1. кам қўлл. Кечмоқ феълининг ҳаракат номи.

Бу ердан кечув қийин эмас.

Дарёдан кечувда ҳам Ғаввос жонбозлик кўрсатди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Катта ариқ, дарё, сой кабиларнинг кечиб ўтиладиган (кечиб ўтиш мумкин бўлган) саёзроқ жойи; кечик.

Энг қулай кечув тўғон яқинида. Чирчиқни биладиган одам фақат ўша ердан ўтади. — Ҳ. Ғулом, Машъал

кечув ўрнини билиб, эҳтиёт билан сувга тушган машиналар ўтиб кетмоқда, баъзилари эса қумга ботиб қолмоқда эди. — Ғайратий, Узоқдаги ёр