Қидирув

сфт. Изда юрадиган.

Изли транспорт.

от 1. Бирор нарса сатҳида (юзасида) бошқа нарсанинг тегиши, босилиши ва шу кабилар натижасида ундан қолган, уни билдирувчи акси.

Бармоқ изи. Оёқ изи. Ғилдирак изи.

Бу ерда гиёҳ ҳам қолмабди. Фақат мол туёқларининг тартибсиз излари кўринади. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

[Содиқ:] Бўйнидан бўғилган.

[Нодир:] Панжа излари бор. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

Тунда қалин ёққан қор изларни беркитишга улгурган эди. — Газетадан

2. Бирор нарсадан ёки кимсадан қолган асар, белги.

Ҳамма ёқда даҳшатли зилзила излари кўринади: йиқилган уйлар, урилмаган деворлар, вайрона жинкўчалар — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

— Самарқандда ҳар қадамда асрларнинг изи бор, — деди Аҳроров. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

Қотиллар мурданинг шағал тагида қолиб кетиб, умрбод изи ёʻқолишини мўлжаллагандилар. — Газетадан

Раҳим Саидов суриштиришга қарор қилди Балки изи чиқиб қолар. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

3. кўчма Бирор нарсанинг (уни ифодаловчи) кичик бир акси; нишонаси.

Юзида эски гўзалликнинг излари ҳали сақланган қирқ ёшли хотин меҳрибонлик билан қизига қаради. — Ойбек, Танланган асарлар

юзларида табассум излари кўрина бошлади-ю, бир зумда тарқалиб кетди. — Ойдин, Ҳикоялар

4. Маълум ёʻналишдаги ҳаракат (юриш) туфайли ер сатҳида қоладиган узун из, ёʻл.

У, ўнг томонга қийшайганча инграб, тепаликка кўтарилаётган машина изидан одимлаб кетди. — С. Кароматов, Олтин қум

Сойлик дарёнинг баҳорги тошқин вақтидаги изи бўлиб, Кичик дарё номини олган, кичик дарё пайдо бўлганда, ҳалиги тўқай оролга айланар экан. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

5. Босиб ўтилган (ўтилаётган ёки келинадиган) томон, ёʻл.

Поезднинг қораси ўчгунча, мўлтираб қараб турдим, кейин йиғлаб-йиғлаб, изимга қайтдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

Изингда термилиб қолди кекса чол, Кўзда таважжуҳи, дуоси тилда. — А. Орипов, Йиллар армони

Кўзим изингга, қулоғим товушингга зор бўлиб ўтирибман. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

6. Иш-ҳаракат, фаолиятдаги ёʻл, ёʻналиш.

Мен ҳам сиз ўша тасвирини қилган табаррук зотлар изидан боряпман. — К. Яшин, Ҳамза

Бу уйда икки хотин олиш бир расм бўлиб қолган экан. Эрим отаси, акаси изидан кетиб, устимга хотин олса-я. — Ойбек, Танланган асарлар

7. Трамвай, поезд ва шу кабилар ғилдираклари остига (юриш учун) ётқизиладиган махсус қурилма.

бу йигитлар оломоннинг олдига тушиб, темир ёʻлни босдилар ва бир соатда бир неча чақирим темир ёʻлнинг из ва шпалларини бузиб ташладилар. — С. Айний, Қуллар

от 1. Бошқаришда, бирон-бир ишни бажаришда ва шу кабиларда ихтиёр, эрк.

-Якшанба куни тўйи, — деди у биркесарлик қилиб. — Қизнинг изми отада. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Қурилишда мен бошлиқман, Бўриев. Маблағ ҳам, одамлар ҳам, жумладан, сиз ҳам менинг измимдасиз. — А. Мухтор, Туғилиш

Ҳожи бобо дўконнинг измини менга топшириб, ичкарига кириб кетди. — Ғ. Ғулом, Шум бола

2. эск. Амр, фармон; ижозат, рухсат.

-Жаноблари ҳам келдилар, — элликбоши ўтирган жойидан эълон қилди ва мирзонинг измини кутди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

от Рухсат, ижозат.

Изн бермоқ. Изн олмоқ.

Сигирсизлар бирор ҳафта мардикор ишлаб, беш-ўн сўм топиб қайтиш учун изн истайдилар. — А. Қодирий, Обид кетмон

У менинг воситамда тўйни бошлаш учун изн олгани келган экан. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Шу вақтгача ўзини босиб, индамай турган Ғуломжон мингбошидан бир-икки саволга изн сўради. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

от эск. кт. Азоблаш, ранжитиш; озор, алам.

Золимлардан кўрдинг изо, Бўлмай мақсад иши бажо. — Тоҳир ва Зуҳра

Муштумзўрлик омборига ғалла берилмас, Унинг иғво, изосидан ҳеч бир қўрқилмас. — Ғ. Ғулом

от Кийим, ёстиқ жилди ва шу кабиларнинг тугма ўтказиладиган тешиги.

Изма очмоқ. Измасини тикмоқ.

Фотима занглаб, кўкариб кетган мис тугмани измадан чиқариб олиб, чўнтагига қадабди. — С. Аҳмад, Онажонлар