фл. Илимоқ феълининг биргалик нисбати.
Қидирув
«илишмоқ» бўйича 156 та натижа: Изоҳли
Луғат мақолалари
153 тафл. 1. Мих, қозиқ, илгак ва шу кабиларга осмоқ, осиб қўймоқ.
Ҳўл, оғир шинелини ва гимнастёркасини дарахтга илди. — Ойбек,Қуёш қораймас
Йигит бошидан қалпоғини олиб, қозиққа илди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Турсунбой ота отнинг бўйнига емтўрвасини илиб шошиб-пишиб, намози шомни ўқиб чиқди. — С. Аҳмад, Уфқ
2. Илмоқ ва шу кабиларга олмоқ, тушириб тортмоқ.
Сувдаги хас-хашакларни илиб тортмоқ.
учта эски кўрпани сўкдик. Қовуғидан ипларни игнанинг орқаси билан илиб олдик. — А. Ҳамдам, Дўстингдан
3. Отилган ёки юқоридан тушаётган нарсани ерга туширмай тутмоқ, тутиб олмоқ.
Болалар қўлларини чўзиб, сапчиб, сочқиларни илиб олдилар. — Т. Мурод, Юлдузлар мангу ёнади
Ит жон-жаҳди билан икки сакрашдаёқ пириллаб кетаётган конвертни лунжига ҳап этиб илиб олди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
4. Киймоқ (одатда, енгил-елпи, расман бўлмаган кийиш ҳақида).
У кавушини маҳсисининг учига илиб, ҳовлига тушар экан, хотинига қайта таъкидлади — Ҳ. Ғулом, Машъал
- Гапни (ёки сўзни ва шу кабиларни) илиб кетмоқ Бировнинг оғзидан гапни олиб, давом эттириб кетмоқ. — Ҳа, боятдан бери сенга тикилиб ўтирибман, айланай, — кампир гапни илиб кетди, —ундоқ қарайман, мундоқ қарайман, кўзларимга ишонмайман. — А. Мухтор, Опа-сингилларТўғонбек бир ҳикояни битириб, бошқасини ўйларкан, Биноий сўзни илиб кетди. — Ойбек,Навоийхушчақчақ суҳбат бошланишига илҳақ бўлиб турган Акрамжон Мастура бошлаган аскияни илиб кетди. — А. Қаҳҳор, Минг бир жон
- Илиб кетмоқ Эга чиқмоқ (бошқалардан олдин), ўзиники қилиб олмоқ. Қизи товуқ фермасида ишлайди. Бир тракторчимиз илиб кетди. — Ш. Тошматов,Тонгдаги кўланкаИннайкейин, ҳозир бўлинглар, қақир ерларга жон кирганда, тағин Теилабой илиб кетмасин. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Илиб олмоқ Тушуниб етмоқ (олмоқ), билиб олмоқ. Ишдан ҳориб-толиб чиққан Шоқосим чала-чулпа эшица-да, маънони тез илиб олди. — Ойбек,Танланган асарларжуда шўх, сергап, ҳар нарсани дарров илиб олади. — Р. Файзий, Ҳазрати инсонУ [Турсуной] устахонага ўтадиган аравакашнинг яллаларини ҳам илиб олган эди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
- Кўзга (ёки назарга) илмаслик Назар-писанд қилмаслик, менсимаслик. баъзи бировлар Хотин кишининг қўлидан нима иш келарди? деб назарига илмаган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Оёқ илмоқ Сурнай навоси чиқаётган, қуюқ тутун ўрлаётган тўйхона остонасида оёқ илдик. — Т. Мурод, От кишнаган оқшомЯхшиси, бундай қилсак. Ёʻлда оёқ илсак: қишлоққа қоронғилатиб кириб борсак. — Т. Мурод, От кишнаган оқшом
- Қулоққа илмоқ Сўз(гап)ни эътиборга олмоқ; тингламоқ. Гапимни уч бора қулоққа илгил. — Воқиф.
фл. 1. Бир оз исимоқ.
Сув илиди.
Осмонимиздаги булутлар тарқалиши билан, танамиз илийди, жонимиз тинчийди. — Ҳ. Ғулом, Машъал
2. Кўнгли (ёки Меҳри, юраги) илимоқ Меҳри товланмоқ, меҳр ҳисси уйғонмоқ.
Кечқурун дастурхон устида бола йиғлаб берди. — Ол, эмиз — деди Орифжон. Кўнгли илиб кетди. — А. Мухтор, Чинор
Ўгай онам уч фарзандли бўлди. Болаларни қийналиб туққан бўлса ҳам, бизларга меҳри илимади. — Газетадан
Она., совуқ гапдан ўзини бир зум ёʻқотиб қўйди. Кейин, она экан, юраги илиб, боласини қучоқлагани югурди. — М. Исмоилий, Одамийлик қиссаси
- Ичи илимаслик Кўнгли тўлмаслик; хотири жам бўлмаслик. Сира кўнглим чопмас бу юришингга. Сира ичим илимайди қилган ишингга. — Ёдгор
кт. қ. Билан.
Бой ила хизматчи.
Кумуш мактубни ўқиб тамом қилди-да, жонсиз бир товуш ила уяциз деб қичқирди ва ерга йиқилиб, ўзидан кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
1. Дастлабки, биринчи; бошланғич. Қуёшнинг илк нурлари. Шоирнинг илк шеърлари. Кишилик тарихининг илк даври.
Шербек студентлик ҳаётининг илк дамларида ўзини худди қафасдаги қушга ўхшаш ҳис этди. — С. Анорбоев, Оқсой
Бу жараён танловнинг илк босқичида туман ва вилоятларнинг ўзида амалга оширилади. — Тафаккур
2. Эрта. Илк баҳор.
Илк саҳардан то қора кечгача одамлар тиним билмаган ана шу кунларнинг бирида, қуёш энди тиғ ёя бош-лаган салқин сабоҳда Қорабулоқ қишлоғидан бири кекса, бири ёш — икки отлиқ чиқиб келаверди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
от 1. Ўқиш-ўрганиш ва тадқиқот, таҳлил этиш билан эришиладиган билим; кўникма, маълумот.
Илм даражаси. Илм олиш ҳуқуқи. Илм даргоҳи. Шариат илми. Дунёвий илмлар.
Жамолбой ака, дини исломни қўлдан бермасдан замон илмларини ўқилса, зарар қилмайди. — Ойбек, Танланган асарлар
Домламиз бизга бундай илмларни ўқитмаганлар. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси
Кашфиёциз илм бўлмаганидек, илм ҳам кашфиёциз нафас ололмайди. — Саодат
Олим илми билан ҳурмат топур, ҳофиз хуш овози билан одамларнинг дилини хуш қилур — И. Раҳим, Чин муҳаббат
2. Иш-фаолиятнинг илм билан боғлиқ соҳаси; табиат ва жамият ҳақидаги билимлар тизими; фан.
Иш ва ҳунар. Илм ва маърифат. Илм ва санъат.
Янги мактаблар очиб, Қуръони карим ва бошқа дарслар билан бирга жуғрофия, тарих, ҳисоб каби илмларни ҳам таълим берайлик. — Ойбек, Танланган асарлар.
3. Иш-фаолиятнинг маълум бир соҳасига оид билим, таълимот, малака.
Ислим барлос — содда, диловар, ов ва қуш илмининг пири. — Ойбек, Навоий
Боғдорчилик илмини билар экан. — С. Зуннунова, Янги директор
Ҳарб. илмида ҳамма ёʻл бекилганда, жангчи учун ўлимдан бошқа чора қолмагандагина ўзини ўзи ҳалок қилади, дейилади. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Илми ғайб (с. т. илми ғойиб) Яширин, сирли нарсаларни билиш илми. ёʻқса илми ғайбни ким билибдур. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён[Хон эшон] дами ўткир, ҳар қандай балони ҳам даф қила оладиган, илми ғойибдан хабардор деб овозаси кетган. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар
Эртаклар
2 та
Халқ оғзаки ижоди
Уч ўғилга отасидан қолган бир хумча олтин ва уларнинг тақдири ҳақида ҳикоя қилинади. Эртакда мардлик, адолат ва дўстликнинг қадр-қиммати очиб берилади.
Халқ оғзаки ижоди
Чўпон ўлимдан қутқарган илон уни чақишга уринади. Улар яхшиликка яхшиликми ёки ёмонликми деган саволга жавоб излашади.
Шева материаллари
1 та
Фарғона вилояти · тўпланишмоқ, йиғилишмоқ