Қидирув

фл. 1. Мих, қозиқ, илгак ва шу кабиларга осмоқ, осиб қўймоқ.

Ҳўл, оғир шинелини ва гимнастёркасини дарахтга илди. — Ойбек,Қуёш қораймас

Йигит бошидан қалпоғини олиб, қозиққа илди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Турсунбой ота отнинг бўйнига емтўрвасини илиб шошиб-пишиб, намози шомни ўқиб чиқди. — С. Аҳмад, Уфқ

2. Илмоқ ва шу кабиларга олмоқ, тушириб тортмоқ.

Сувдаги хас-хашакларни илиб тортмоқ.

учта эски кўрпани сўкдик. Қовуғидан ипларни игнанинг орқаси билан илиб олдик. — А. Ҳамдам, Дўстингдан

3. Отилган ёки юқоридан тушаётган нарсани ерга туширмай тутмоқ, тутиб олмоқ.

Болалар қўлларини чўзиб, сапчиб, сочқиларни илиб олдилар. — Т. Мурод, Юлдузлар мангу ёнади

Ит жон-жаҳди билан икки сакрашдаёқ пириллаб кетаётган конвертни лунжига ҳап этиб илиб олди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

4. Киймоқ (одатда, енгил-елпи, расман бўлмаган кийиш ҳақида).

У кавушини маҳсисининг учига илиб, ҳовлига тушар экан, хотинига қайта таъкидлади — Ҳ. Ғулом, Машъал

фл. 1. Бир оз исимоқ.

Сув илиди.

Осмонимиздаги булутлар тарқалиши билан, танамиз илийди, жонимиз тинчийди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

2. Кўнгли (ёки Меҳри, юраги) илимоқ Меҳри товланмоқ, меҳр ҳисси уйғонмоқ.

Кечқурун дастурхон устида бола йиғлаб берди. — Ол, эмиз — деди Орифжон. Кўнгли илиб кетди. — А. Мухтор, Чинор

Ўгай онам уч фарзандли бўлди. Болаларни қийналиб туққан бўлса ҳам, бизларга меҳри илимади. — Газетадан

Она., совуқ гапдан ўзини бир зум ёʻқотиб қўйди. Кейин, она экан, юраги илиб, боласини қучоқлагани югурди. — М. Исмоилий, Одамийлик қиссаси

кт. қ. Билан.

Бой ила хизматчи.

Кумуш мактубни ўқиб тамом қилди-да, жонсиз бир товуш ила уяциз деб қичқирди ва ерга йиқилиб, ўзидан кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

1. Дастлабки, биринчи; бошланғич. Қуёшнинг илк нурлари. Шоирнинг илк шеърлари. Кишилик тарихининг илк даври.

Шербек студентлик ҳаётининг илк дамларида ўзини худди қафасдаги қушга ўхшаш ҳис этди. — С. Анорбоев, Оқсой

Бу жараён танловнинг илк босқичида туман ва вилоятларнинг ўзида амалга оширилади. — Тафаккур

2. Эрта. Илк баҳор.

Илк саҳардан то қора кечгача одамлар тиним билмаган ана шу кунларнинг бирида, қуёш энди тиғ ёя бош-лаган салқин сабоҳда Қорабулоқ қишлоғидан бири кекса, бири ёш — икки отлиқ чиқиб келаверди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

от 1. Ўқиш-ўрганиш ва тадқиқот, таҳлил этиш билан эришиладиган билим; кўникма, маълумот.

Илм даражаси. Илм олиш ҳуқуқи. Илм даргоҳи. Шариат илми. Дунёвий илмлар.

Жамолбой ака, дини исломни қўлдан бермасдан замон илмларини ўқилса, зарар қилмайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Домламиз бизга бундай илмларни ўқитмаганлар. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

Кашфиёциз илм бўлмаганидек, илм ҳам кашфиёциз нафас ололмайди. — Саодат

Олим илми билан ҳурмат топур, ҳофиз хуш овози билан одамларнинг дилини хуш қилур — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Иш-фаолиятнинг илм билан боғлиқ соҳаси; табиат ва жамият ҳақидаги билимлар тизими; фан.

Иш ва ҳунар. Илм ва маърифат. Илм ва санъат.

Янги мактаблар очиб, Қуръони карим ва бошқа дарслар билан бирга жуғрофия, тарих, ҳисоб каби илмларни ҳам таълим берайлик. — Ойбек, Танланган асарлар.

3. Иш-фаолиятнинг маълум бир соҳасига оид билим, таълимот, малака.

Ислим барлос — содда, диловар, ов ва қуш илмининг пири. — Ойбек, Навоий

Боғдорчилик илмини билар экан. — С. Зуннунова, Янги директор

Ҳарб. илмида ҳамма ёʻл бекилганда, жангчи учун ўлимдан бошқа чора қолмагандагина ўзини ўзи ҳалок қилади, дейилади. — С. Аҳмад, Ҳукм

от 1. эск. айн. Қўл 1 (асосан эгалик қўшимчалари билан қўлланади).

Сабр айласанг, муродингга етарсан, Насиб бўлса, ёр илкидан тутарсан. — Тоҳир ва Зуҳра

Хитой қизлари мўғул йигитлари илкига тушмаслик учун ёниб турган уйлар ичига ўзларини урганларини ўз кўзим билан кўрдим. — М. Осим, Карвон ёʻлларида

Сизга менинг маслаҳатим —

Андижонда кўп турманг. Иликка тушиб қолурсиз. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. Болдир суяги, оёқнинг тиззадан тўпиққача бўлган қисми.

Яна бу оёқ ё илигидан, ё тиззасидан қирқилган бўлса ҳам майли эди. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

Ҳа, кўчага чиқмайсан, эшитдингми? Ҳой бола! Илигингни синдираман-у, касалингни боқиб ўтиравераман. — Н. Сафаров, Саодатнинг қиссаси

3. Одамлар ҳамда қўй, мол ва шу кабилар ҳайвонлар оёқларининг ичида мойсимон модда бўлувчи қисми; ана шу қисмнинг (гўшти билан) пиширилгани.

— Қани, баррадан олинг, ўғлим, — деди у илик узатиб. — Қўрқманг, бу парранда этидай енгил ҳазм бўлади. — А. Мираҳмедов, Қўйлар қўзилади

Махсум еб тозаланган иликни аста дастурхонга қўйди-да, ҳаяжон ичида бақрайиб ўтирган Бобоқулга тикилди. — С. Анорбоев, Оқсой

4. Шу суяк ичидаги мойсимон модда, тўқима (истеъмол этилади ва ниҳоятда қувват-мадор бўлувчи таом сифатида қаралади).

Яна бундай тўқималар пайсимон суяклар ичидаги илик, япалоқ суяклар орасидаги мижик ва кемик деб аталувчи ёғлардан ҳам иборат бўлади. — К. Маҳмудов, Ўзбек тансиқ таомлари

-Бўлмаса, илигини сиз қоқиб енг, дада — деди ўғил. — Р. Файзий, Сен етим эмассан.