Проект Hayot Foundation
О проекте
Ру
Ру

Поиск

По запросу «il-e» — результатов: 155: Толковый

Фильтр
Раздел
Словари Сказки Диалекты
Тип словаря
Толковый Переводной Терминологический Фразеологический

Словарные статьи

153
ilmoq

fl. 1. Mix, qoziq, ilgak va shu kabilarga osmoq, osib qoʻymoq.

Hoʻl, ogʻir shinelini va gimnastyorkasini daraxtga ildi. — Oybek,Quyosh qoraymas

Yigit boshidan qalpogʻini olib, qoziqqa ildi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Tursunboy ota otning boʻyniga yemtoʻrvasini ilib shoshib-pishib, namozi shomni oʻqib chiqdi. — S. Ahmad, Ufq

2. Ilmoq va shu kabilarga olmoq, tushirib tortmoq.

Suvdagi xas-xashaklarni ilib tortmoq.

uchta eski koʻrpani soʻkdik. Qovugʻidan iplarni ignaning orqasi bilan ilib oldik. — A. Hamdam, Doʻstingdan

3. Otilgan yoki yuqoridan tushayotgan narsani yerga tushirmay tutmoq, tutib olmoq.

Bolalar qoʻllarini choʻzib, sapchib, sochqilarni ilib oldilar. — T. Murod, Yulduzlar mangu yonadi

It jon-jahdi bilan ikki sakrashdayoq pirillab ketayotgan konvertni lunjiga hap etib ilib oldi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar

4. Kiymoq (odatda, yengil-yelpi, rasman boʻlmagan kiyish haqida).

U kavushini mahsisining uchiga ilib, hovliga tushar ekan, xotiniga qayta taʼkidladi — H. Gʻulom, Mashʼal

  • Gapni (yoki soʻzni va shu kabilarni) ilib ketmoq Birovning ogʻzidan gapni olib, davom ettirib ketmoq. — Ha, boyatdan beri senga tikilib oʻtiribman, aylanay, — kampir gapni ilib ketdi, —undoq qarayman, mundoq qarayman, koʻzlarimga ishonmayman. — A. Muxtor, Opa-singillarToʻgʻonbek bir hikoyani bitirib, boshqasini oʻylarkan, Binoiy soʻzni ilib ketdi. — Oybek,Navoiyxushchaqchaq suhbat boshlanishiga ilhaq boʻlib turgan Akramjon Mastura boshlagan askiyani ilib ketdi. — A. Qahhor, Ming bir jon
  • Ilib ketmoq Ega chiqmoq (boshqalardan oldin), oʻziniki qilib olmoq. Qizi tovuq fermasida ishlaydi. Bir traktorchimiz ilib ketdi. — Sh. Toshmatov,Tongdagi koʻlankaInnaykeyin, hozir boʻlinglar, qaqir yerlarga jon kirganda, tagʻin Teilaboy ilib ketmasin. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
  • Ilib olmoq Tushunib yetmoq (olmoq), bilib olmoq. Ishdan horib-tolib chiqqan Shoqosim chala-chulpa eshitsa-da, maʼnoni tez ilib oldi. — Oybek,Tanlangan asarlarjuda shoʻx, sergap, har narsani darrov ilib oladi. — R. Fayziy, Hazrati insonU [Tursunoy] ustaxonaga oʻtadigan aravakashning yallalarini ham ilib olgan edi. — A. Muxtor, Opa-singillar
  • Koʻzga (yoki nazarga) ilmaslik Nazar-pisand qilmaslik, mensimaslik. baʼzi birovlar Xotin kishining qoʻlidan nima ish kelardi? deb nazariga ilmagan edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
  • Oyoq ilmoq Surnay navosi chiqayotgan, quyuq tutun oʻrlayotgan toʻyxona ostonasida oyoq ildik. — T. Murod, Ot kishnagan oqshomYaxshisi, bunday qilsak. Yoʻlda oyoq ilsak: qishloqqa qorongʻilatib kirib borsak. — T. Murod, Ot kishnagan oqshom
  • Quloqqa ilmoq Soʻz(gap)ni eʼtiborga olmoq; tinglamoq. Gapimni uch bora quloqqa ilgil. — Voqif.
Полная статья →
ilk

1. Dastlabki, birinchi; boshlangʻich. Quyoshning ilk nurlari. Shoirning ilk sheʼrlari. Kishilik tarixining ilk davri.

Sherbek studentlik hayotining ilk damlarida oʻzini xuddi qafasdagi qushga oʻxshash his etdi. — S. Anorboyev, Oqsoy

Bu jarayon tanlovning ilk bosqichida tuman va viloyatlarning oʻzida amalga oshiriladi. — Tafakkur

2. Erta. Ilk bahor.

Ilk sahardan to qora kechgacha odamlar tinim bilmagan ana shu kunlarning birida, quyosh endi tigʻ yoya bosh-lagan salqin sabohda Qorabuloq qishlogʻidan biri keksa, biri yosh — ikki otliq chiqib kelaverdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Полная статья →
ilm

ot 1. Oʻqish-oʻrganish va tadqiqot, tahlil etish bilan erishiladigan bilim; koʻnikma, maʼlumot.

Ilm darajasi. Ilm olish huquqi. Ilm dargohi. Shariat ilmi. Dunyoviy ilmlar.

Jamolboy aka, dini islomni qoʻldan bermasdan zamon ilmlarini oʻqilsa, zarar qilmaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Domlamiz bizga bunday ilmlarni oʻqitmaganlar. — M. Osim, Ibn Sino qissasi

Kashfiyotsiz ilm boʻlmaganidek, ilm ham kashfiyotsiz nafas ololmaydi. — Saodat

Olim ilmi bilan hurmat topur, hofiz xush ovozi bilan odamlarning dilini xush qilur — I. Rahim, Chin muhabbat

2. Ish-faoliyatning ilm bilan bogʻliq sohasi; tabiat va jamiyat haqidagi bilimlar tizimi; fan.

Ish va hunar. Ilm va maʼrifat. Ilm va sanʼat.

Yangi maktablar ochib, Qurʼoni karim va boshqa darslar bilan birga jugʻrofiya, tarix, hisob kabi ilmlarni ham taʼlim beraylik. — Oybek, Tanlangan asarlar.

3. Ish-faoliyatning maʼlum bir sohasiga oid bilim, taʼlimot, malaka.

Islim barlos — sodda, dilovar, ov va qush ilmining piri. — Oybek, Navoiy

Bogʻdorchilik ilmini bilar ekan. — S. Zunnunova, Yangi direktor

Harb. ilmida hamma yoʻl bekilganda, jangchi uchun oʻlimdan boshqa chora qolmagandagina oʻzini oʻzi halok qiladi, deyiladi. — S. Ahmad, Hukm

  • Ilmi gʻayb (s. t. ilmi gʻoyib) Yashirin, sirli narsalarni bilish ilmi. yoʻqsa ilmi gʻaybni kim bilibdur. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon[Xon eshon] dami oʻtkir, har qanday baloni ham daf qila oladigan, ilmi gʻoyibdan xabardor deb ovozasi ketgan. — X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar
Полная статья →
ilik

ot 1. esk. ayn. Qoʻl 1 (asosan egalik qoʻshimchalari bilan qoʻllanadi).

Sabr aylasang, murodingga yetarsan, Nasib boʻlsa, yor ilkidan tutarsan. — Tohir va Zuhra

Xitoy qizlari moʻgʻul yigitlari ilkiga tushmaslik uchun yonib turgan uylar ichiga oʻzlarini urganlarini oʻz koʻzim bilan koʻrdim. — M. Osim, Karvon yoʻllarida

Sizga mening maslahatim —

Andijonda koʻp turmang. Ilikka tushib qolursiz. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

2. Boldir suyagi, oyoqning tizzadan toʻpiqqacha boʻlgan qismi.

Yana bu oyoq yo iligidan, yo tizzasidan qirqilgan boʻlsa ham mayli edi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

Ha, koʻchaga chiqmaysan, eshitdingmi? Hoy bola! Iligingni sindiraman-u, kasalingni boqib oʻtiraveraman. — N. Safarov, Saodatning qissasi

3. Odamlar hamda qoʻy, mol va shu kabilar hayvonlar oyoqlarining ichida moysimon modda boʻluvchi qismi; ana shu qismning (goʻshti bilan) pishirilgani.

— Qani, barradan oling, oʻgʻlim, — dedi u ilik uzatib. — Qoʻrqmang, bu parranda etiday yengil hazm boʻladi. — A. Mirahmedov, Qoʻylar qoʻziladi

Maxsum yeb tozalangan ilikni asta dasturxonga qoʻydi-da, hayajon ichida baqrayib oʻtirgan Boboqulga tikildi. — S. Anorboyev, Oqsoy

4. Shu suyak ichidagi moysimon modda, toʻqima (isteʼmol etiladi va nihoyatda quvvat-mador boʻluvchi taom sifatida qaraladi).

Yana bunday toʻqimalar paysimon suyaklar ichidagi ilik, yapaloq suyaklar orasidagi mijik va kemik deb ataluvchi yogʻlardan ham iborat boʻladi. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari

-Boʻlmasa, iligini siz qoqib yeng, dada — dedi oʻgʻil. — R. Fayziy, Sen yetim emassan.

  • Iligi baquvvat (yoki toʻq) Kuch-madori yaxshi, kuch-quvvatga toʻla; boʻliq. qopni bir hamla bilan orqaga olib, dadil koʻtarildi-yu, gʻizillab yurib ketdi. Sakson ota orqadan qarab qoldi va ichida dedi: Iligi baquvvat ekan!. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalarHakim aka har yilgidek bu yil ham gʻoʻzani yoshligidan iligi toʻq, baquvvat qilib oʻstirish uchun harakat qilmoqda. — N. Rixsiyev, Mirishkor
  • Iligi puch (yoki puchaymoq) Tinka-madori qurigan; nimjon boʻlib qolmoq. Axir bechoralarning ishlashi uchun ham kuch-quvvat, mador kerak-ku. Iligi puchayib qolgan odam nima ishga yaraydi? — M. Hazratqulov, Jurʼat
  • Iligi toʻla (yoki toʻlmoq) Yetarli kuch-quvvatga ega, yetarli kuch-quvvatga ega boʻlmoq. Oʻtga yaxshi oʻrganib, iligi toʻlgandan soʻng ajratdim. S. Anorboyev, Oqsoy. Temirtosh esa hokimning kiyimi ostidan bilinib turgan mushaklariga qarab, Moy bilan goʻshtni koʻp yeb, iligi toʻlgan, deb oʻyladi. — M. Osim, Karvon yoʻllarida
  • Ilik uzildi Koʻklam chogʻi, ilik uzildi palla, odamning sillasi qurib, lohas boʻlaveradigan kunlarning biri. — X. Sultonov, Onamning yurti
  • Ilik yuvmoq Qolmadi hurmat ahli olamda Olam-u olam ahlidin yuv ilik. Bobur.
Полная статья →
iliq

ILIQ 'biroz issiq’. Kech kuz boʻlsa ham, hali havo i l i h. Bu sifat qadimgi turkiy tilda ’biroz isi-’ maʼnosini anglatgan yïlï- feʼlidan (Devon, III, 100) —gʻ qoʻshimchasi bilan yasalgan; qadimgi turkiy til— dayoq soʻz boshlanishidagi y undoshi talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 95); oʻzbek tilida ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: yïlï- + gʻ = yïlïgʻ > ïlïgʻ > iligʻ. Hozirgi soʻzlashuv nutqida bu soʻz oxirida gʻ undoshi talaffuz qilinadi, lekin adabiy tilda q undoshi bilan yozish koʻrsatilgan: iligʻ > iliq

koʻchma Yoqimli, xush keladigan. n [ Mayna]

Iliq soʻz. Iliq suhbat. Iliq muomala

Oshiq yigitlarning koʻzlari va iliq tabassumlari haqida zimdan oʻylab, yana oʻzidan-oʻzi uyalibketardi — Sh. Toshmatov, Erk qushi

Muhammadjonga doim iliq muomala qiladigan Zufar Hakimovich bugun nega qoʻl berib koʻrishmagani mana shu istehzoli savoldan bilinib turardi — P. Qodirov, Uch ildiz

Полная статья →

Показать все · 153 →

Сказки

1
Hasan va Zuhra
Устное народное творчество

Bu ertakda podshohning farzandsizligi va uning yangi xotinidan tugʻilgan bolalarga nisbatan qilingan makr-hiylalar hikoya qilinadi. Hasan va Zuhra ismli egizakl

Диалектные материалы

1
täb be(r)-
Qashqadaryo viloyati · qizdirmoq

olovda qizdirish, yengil-elpigina qozonda pishirish