Qidiruv

«i:» boʻyicha 3361 ta natija: Izohli

Filtr

Boʻlim

Lugʻatlar Ertaklar Shevalar Resurslar

Lugʻat turi

Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik

Lugʻat maqolalari

1202 ta

Izohli lugʻat

Shikoyat qilish;

u ih deb teskari burildi.

Toʻliq maqola →

Izohli lugʻat

IN ’qush, hasharot, hayvonlarning yashash uchun qurgan joyi’. Arining i n i n i buzib tashladik. Qadimgi turkiy tilda 'yirtqich hayvon uyasi’ maʼnosini anglatgan bu ot asli yin tarzida talaffuz qilingan boʻlib (Devon, III, 11), oʻsha davrlardayoq soʻz boshlanishi — dagi y undoshi talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 84; DS, 209): yin >

1. Qush, qasharot va hayvonlarning yashash, bola ochish uchun qurgan joyi; uya

Qarqunoq ini. Arining ini. Tulkining ini. Yaxshi soʻz bilan ilon inidan chiqar — Maqol

2. koʻchma Insonning yashash joyi

Bu — issiq inni tashlab, sovuqda qaltirab, issiq inni qoʻmsash, degan soʻz edi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

[Odamzod] Kindik qoni toʻkilgan joyni tark etsa, qushmijoz boʻlib qolarkan. Qayerda yashash qulay boʻlsa, oʻsha yerga in quraverar ekan — "Yoshlik"

3. koʻchma Biror narsa, odamlar egallagan joy; makon. . .v. shabadalar

Ayitboy jangovar uchuvchi boʻlgan ekan. U fashistlar iniga necha marta/shb qirgʻin solibdi — Sh. Gʻulomov, Qalb undaydi

Baʼzi tashviqotchilar xurofotga, eskilikka qarshi majlislarda oʻt ochadilar.. birok, oʻz uylari xurofotning chirik ini ekanini bilmaydilar — Oybek, O

Ular ochlik, qashshoqlik va kasalliklar ini boʻlgan xarob kulbalar oldida toʻp-toʻp yigʻilib, nimalardir toʻgʻrisida suhbatlashardilar — Oybek, Nur qidirib

Toʻliq maqola →

Izohli lugʻat

ot 1. Paxta, xom ipak, zigʻir, jun va shu kabilar tolasidan ingichka qilib yigirilgan yoki yigirilmagan tikuv, toʻquv materiali.

Pishiq ip. Xom ip. Mashinaga ip solmoq. Ip gazlama.

[Alioxun] Bir necha minutdan soʻng turib ignani oldi, qayerdandir ip topib, eski, seryamoq koʻylagining yirtigʻini tikishga oʻtirdi. — Oybek,Tanlangan asarlar

Buni sotib, charm, ip, sirach, mum singari kosibchilik uchun kerakli ashyolarni oladi. — Oybek,Tanlangan asarlar

2. Umuman, bogʻlash, oʻrash va shu kabilar maqsadlar uchun qoʻllanadigan narsa (masalan, shnur, kanop, chilvir).

Botinka ipi. Mard yigit qoʻlida ajdar oʻladi, Nomard odam ipni ajdar biladi. — Maqol

Togʻasi, soʻyilgan qoʻyning ipini oldi-yu, shoshib, tashqariga chiqib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

3. Pay, ichak va shu kabilardan cholgʻu asboblari uchun tayyorlangan tor.

Meli polvon dutorga achchiq qilib soʻzladi: — Seni oʻylab topgan Aflotunni koʻp aqlli odam oʻtgan deydilar-u, faqat ipingni uzilmaydigan qilib yasashga aqli yetmabdi-da. — P. Tursun, Oʻqituvchi

4. koʻchma ayn. Rishta 3.

Doʻstlik ipi. Muhabbat ipi.

Doirachi, raqqosa va sozandalar oʻrtasida tomoshabin sezmaydigan nozik aloqa ipi mavjud. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Hayotning koʻngli choʻkib ketdi, lekin joni chiqib qolgan umid ipini uzgisi kelmadi. Faqat kallasini qimirlatib, xoʻp deb qoʻya qoldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

5. koʻchma Yoʻl, chiziq, xat.

Uzoqda, kechaning qora chodiriga burkangan daraxtlar ustidan oʻqlar havoda olov ip chizib uchardilar. — Oybek,Quyosh qoraymas

Burnidan ip oʻtkazmoq Aytganiga, aytgan yoʻliga yuradigan qilmoq. Nasihat qilmang menga. Burniga ip oʻtkazaman, deb oʻylamang. — S. Zunnunova, Uzilgan ipBolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli. — S. Ahmad, Choʻl burguti
Ip esholmaydi Teng yoki bas kela olmaydi. Sizning sarpolaringizni kiygandan keyin biram ochilib ketdiki jannatdagi hur-u gʻilmonlar ham uning oldida ip esholmaydigan boʻlib qoldilar. — B. Rahmonov, Mardlar qissasi.
Ipidan ignasigacha Butun tafsiloti bilan, mayda-chuydasigacha; batafsil. Siz ayting, axir, siyosatni ipidan ignasigacha bilasiz, men nima qilsam boʻladi endi? — P. Tursun, OʻqituvchiKechqurun otam ishdan qaytgach, onam yigʻlab-yigʻlab, voqeani ipidan ignasigacha aytib berdi. — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi

Toʻliq maqola →

Izohli lugʻat

ot 1. 1 Narsaning sezgi aʼzosi (burun)ga taʼsir etish xususiyati va shu taʼsir natijasida yuzaga keluvchi sezgi; hid.

Isi bor. Isi yoʻq.

Qimirlatishdan rayhonlarning oʻtkir isi oʻqtin-oʻqtin dimogʻga kelib urinar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Bogʻma-bogʻ oshib esayotgan shamol dimogʻga allaqanday xushboʻy islarni olib keladi. — S. Ahmad, Hukm

Tongda tandir qizdirildi. Non isi tarqadi. — T. Malik, Ajab dunyo

2. koʻchma Darak beruvchi belgi, ishora.

Nizomulmulk muhim bir narsaning isini payqaganday, atrofga alanglab, indamasdan uning orqasidan yurdi. — Oybek, Navoiy

Chogʻimda, tuhmatning isi keladiyov bu ishdan. — S. Ahmad, Hukm

Oyoq ostidagi nam tuproqdan inson uchun juda yaqin qon-qarindoshlik isi dimogʻga urilardi. — S. Anorboyev, Oqsoy

— Juda soz, biroq, siyosiy, tarbiyaviy ishning isi ham yoʻq, — dedi Sayramov. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

Is biladi Juda sezgir. Oʻn chaqirimdan is biladi bu muttaham. Is olmoq Xufiyona sezmoq.Shoʻrvaning isini olib, starshiy bilan ellikboshi, qorovul kirib keldi. Hamza, — Paranji sirlari
Isini chiqarmaslik Oshkor qilmaslik, hech kimga bildirmaslik. Bizga nimani bu yurgan edinglar? Qizni olib qochish ham bir qancha vaqt isini chiqarmay saqlash, shundaymi? — Shunday. — Oybek, Tanlangan asarlarIkkita xotiningiz borligining isini ham chiqarmay, bugun uchinchi xotinga uylanyapsiz — A. Muhiddin, Chap choʻntak

Toʻliq maqola →

Izohli lugʻat

ot 1. Uy-roʻzgʻorni qoʻriqlash, ov ovlash va shu kabilar maqsadlar uchun saqlanadigan toʻrt oyoqli sutemizuvchi uy hayvoni.

Koʻppak it. Ov iti.

Katta temir darvoza ostida choʻzilib yotgan xirsday it boshini koʻtarib irilladi. — A. Qahhor, Boshsiz odam

2. Shu hayvonga nisbatlanuvchi haqoratni bildiradi.

Azizbek qarshisida qoʻl bogʻlab turgan darvoza begiga baqirdi: — Nega qarab turasan, darvoza ustiga chiq, kim ekan u it?! — Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Xalq tovushi tinimsiz guvullaydi: — Bu yoqqa chiq, itlar! — Oybek, Tanlangan asarlar

3. koʻchma Birovning manfaatlarini himoya qilib, boshqalarga zulm oʻtkazuvchi odam; malay.

Musulmonqulning iti boʻlmasa, oʻzimizdan mingboshi boʻlarlik odam qurib qoluvdimi, deyman. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Keling, sherdargohning iti, tortinmang, yuqoriga oʻting. — K. Yashin, Hamza

4. Muchal yil hisobida oʻn birinchi yil nomi; sak.

Uning yili it.

It emgan — Bu yoqqa kel, it emgan! — dedi mingboshi, qizil koʻzlarini ola-bula qilib. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
It yili Muchal yil hisobida oʻn birinchi yil.
Boshiga it kunini solmoq Rosa qiynamoq, oʻta azob-qiynoqqa solmoq. Ular qishloqdagilarning boshiga it kunini solibdi: dehqonlarni qiynabdi, oʻldiribdi; paxta eksalaring — oʻldiramiz, deb doʻq uribdi. — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi
Boʻynidan bogʻlangan it ovga yaramas Xohishi boʻlmagan kishini zoʻrlaganing bilan ish bermaydi, degan maʼnoda ishlatiladigan maqol.
It azobi Nihoyatda qiyin, mashaqqatli holat, ahvol. Bilasanmi sen bu oʻzboshimchaliging bilan otangni it azobiga solishingni? — K. Yashin, Hamza[Hojar:] It azobida kechani kunduzga ulab mehnat qila-qila, endi yurt orasida sher qildim deganda, obroʻni toʻkib qoʻysam, qanday koʻrgilik! — Hamza, Paranji sirlari
It boqmaydi Nazar-eʼtibordan qolgan, eʼtibor berilmaydigan shaxs yoki narsa haqida, unga nisbatan qoʻllanadi. — Buvijon, buvijonga it boqmaydi-yu, ammo oʻz bilganini qiladi, — dedi kampir buvi Poʻlatjon akaga. — Mirmuhsin, Umid
It tegdi yoki it teggan Nopok, harom boʻldi (nomusiga tegilgan ayol haqida). Qay yuz bilan boqaman unga? Meni kechirarmikan? Kechirmas! Axir menga it teggan! — S. Ahmad, Hukm
It hasratda
Itdan suyak qarz Qarzi juda koʻp, hammadan qarz.
Itining tuvagi oltindan Juda ham boy, oshib-toshib ketgan boy.
Itning keyingi oyogʻi Ish-faoliyat va shu kabilarda qatordagilardan (boshqalardan) eng oxirda ekanlikni bildiradi. biror hunar-punar oʻrgansin. Yoʻqsa itning keyingi oyogʻi boʻlib qoladi. — E. Raimov, Ajab qishloq
Ichini it tatalamoq (yoki tirnamoq, kemirmoq) Shu vaqtgacha shoirning hayoti uchun qoʻrqib, ichini it tirnayotgan vazir yengil nafas olib, javob oʻrniga bosh egib qoʻydi. — M. Osim, Zulmat ichra nurChoy ichayotibman-u, xavotirdan ichimni it tatalayapti. — H. Nazir, Yonar daryoBiroq ichimni it kemiryapti. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Kambagʻalni tuyaning ustida ham it qopadi Ishi yurishmagan, omadsiz kishi haqida aytiladigan ibora.

Toʻliq maqola →

Izohli lugʻat

ot ayn. Xa-xa-xa

oʻqib boʻlib, ix-ix-ix deb kuldi.

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 1202 →

Taʼriflar ichida

1682 ta

choq

Izohli lugʻat

choq ayn. Chogʻ I.

oʻhhoʻ

Izohli lugʻat

o‘hho‘ ayn. Oʻhoʻ I.

singir

Izohli lugʻat

singir ayn. Pay I 1.

dug

Izohli lugʻat

dug s. t. ayn. Duk I.

sangʻimoq

Izohli lugʻat

sang‘i ayn. Sanqimoq.

sangʻimoq

Izohli lugʻat

sang‘i ayn. Sanqimoq.

Hammasini koʻrish · 1682 →

Ertaklar

331 ta

Abduaziz

Xalq ogʻzaki ijodi

Abduaziz boy otasidan qolgan mol-mulkni sovurib, qirqta joʻrasidan yordam soʻraydi, ammo ular yordam bermaydi. Keyinchalik u karvon bilan safarga chiqib, quduqd

Ahmoq joʻralar

Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga

Ahmoq podsho

Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis

Aka-uka

Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda aka-ukaning sarguzashtlari orqali insonlarning taqdiri va amallarining oqibatlari haqida hikoya qilinadi. Aka oʻzining gʻalati duolari va harakatl

Aldoqchi mushuk

Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻrmondagi hayvonlarni doimiy aldab yuradigan bir dono mushuk haqida hikoya qilinadi. Mushuk oʻzining ayyorligi bilan turli vaziyatlardan chiqib keta

Alvasti

Xalq ogʻzaki ijodi

Bir yigit tasodifan alvastining telpagini qoʻlga kiritadi va shu orqali koʻrinmas boʻlib qoladi. U alvasti bilan birga turli sarguzashtlarga duch keladi, jumlad

Hammasini koʻrish · 331 →