Qidiruv

ot Kishining biror narsa-hodisani sezish, idrok etish, anglash qobiliyati, shunday sezgi, idrokka ega holat.

Kumush seskanib oʻziga keldi. Xushdan ajralayozgan bechoralar [qutidor, Oftob oyim] bu holdan bir oz jonlangandek boʻldilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Uning gapi Sidiqjonning qulogʻiga kirmas edi. Sidiqjon to hushini oʻnglaguncha, Boltaboy bostirmaga kirib keldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

und. s. 1. 1 Mayda jonivorlarni va qushlarni haydashni bildiradi; kisht, huyt, hayt.

Kampir husht deb, chumchuqlarni haydadi.

Man xoʻjayinlarning boʻyinturugʻiga kallamni tiqay, ishlay, ular obdan moyimni shilsin, keyin mani husht! deb haydasin. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Yoʻq qilish, qoʻlga olish kabilar haqida signalni bildiradi; fisht.

Esing joyidami oʻzi? Husht, desa, qamatib yuboradi-ya, jinni! — S. Siyoyev, Otliq ayol

sft. Hushi bor, hushi joyida; idrok etish qobiliyati yaxshi.

Lekin baraka topkur xoʻp aqlli, hushli qiz boʻptimi?! — Uygʻun, Saylanma

Oʻziyam naq koʻrsangiz, aqlli, hushli, topish-tutishli. — Oydin, Hikoyalar

sft. 1. Hushidan ketgan, hushini yoʻqotgan; behush.

Ertasiga Rahmatillani qoʻli singan, boshi yorilgan va hushsiz holatda maktab yonidagi bir chuqurlikdan topib, kasalxonaga joʻnatishdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Tun boʻyi hushsiz yotdi. Tongga yaqin arang koʻzini ochdi. — J. Abdullaxonov, Oriyat

2. Es-hushi joyida emas, xayoli parishon; behush, parishonxotir.

Anvar mehmonxonaga kirib keluvchi Sultonalidan ham ibo qilmay, goʻyo hushsiz kabi, boshini ikki qoʻli orasiga olib, sandal ustiga engashdi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Muhammad Jamol mahbubasidan ayrilib, telbalarday essiz, hushsiz qoldi. — Oybek, Nur qidirib

ot 1. Havoni puflab chiqarish yoʻli bilan chalinadigan asbob, moslama.

Sopol hushtak. Militsioner hushtagi.

Yoʻlchi uni [bolani] ovutish uchun, toldan bir novda kesib olib, kichkina hushtak yasadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Ana shunday asbob, moslama yordamida yoki lab va tishlar orasidan havo chiqarib hosil qilingan tovush.

Koʻcha qorovuli hushtagini eshitib toʻxtadi.

Odamlar norozilik bilan qarsak chalishar, zalning chekka-chekkalaridan hushtak ovozlari eshitilib qolardi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Tursunboy ikki barmogʻini ogʻziga tiqib, hushtak chaldi. — S. Ahmad, Ufq

3. Biror taʼsir, tabiiy hodisa tufayli hosil boʻladigan, hushtakka oʻxshash tovush.

Toʻsatdan devordagi radiokarnay hushtak chalib, keyin xirillay boshladi. — Mushtum

Qaldirgʻochning tashlandiq uyasidan ingichka hushtak ovozi chiqardi: izgʻirin berkinib olib, shoʻxlik qilayotganga oʻxshaydi. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

Kuchli shamol daraxt shoxlarini bir-biriga qasir-qusur urib, hushtak chaldi. — Y. Muqimov, Matonatli kishilar

sft. 1. Sharoit, holatni, narsa-hodisaning mohiyatini tez anglash qobiliyatiga ega; shunday qobiliyat, idrok bilan ish tutadigan; ziyrak.

Hakimboyvachchadek hushyor yigit qayda? Boylarimizning bari hushyor. Aqli boʻlgani uchun boy boʻlganda. — Oybek, Tanlangan asarlar

U suv toʻldirib qoʻyilgan qumgʻon tagiga olov yoqdi. Hushyor shogirdlari hatto tutantiriq ham tayyorlab qoʻyishgan ekan. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Tevarak-atrofga, yon-veridagi hodisalarga sezgirlik bilan koʻz-quloq boʻlib turuvchi; sergak.

Chegarada hushyor turadi posbon, Begona biror xas uchib oʻtolmas. — R. Bobojon

Hushyor turib, adashmay, Har shar-pani sezaman. — Uygʻun

3. Es-hushi joyida, hushini yoʻqotmagan (asosan, ichkilik, kayf taʼsirida emaslikni bildiradi).

Alimardon qancha may ichganining hisobiga yetmadi Hushyor paytlarida u oʻzining ahvolini oʻylab koʻrar, nazarida, dahshatli tush koʻrayotganga oʻxshab ketar edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Abdishukurning kayfi baland boʻlsa-da, hushi hali oʻzida, mumkin qadar oʻzini hushyor tutishga tirishadi. — Oybek, Tanlangan asarlar