Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«emishki» boʻyicha 736 ta natija: Izohli

Filtr

Lugʻat maqolalari

733 ta
em

EM ’davo’. Shirin soʻz ham kasalga e m b oʻ l a -d i. Qadimgi turkiy tilda ham shunday talaffuz qilingan bu ot ’shifobaxsh oʻsimlik’ maʼnosini anglatgan boʻlib (ДС, 171), ’davo' maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan (ЭСТЯ, I, 270); em soʻzi hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmaydi, em bül- feʼli tarkibida keladi

1. Chechak va baʼzi boshqa kasalliklarning oldini olish uchun teri orqali yuboriladigan zardob va uni teri orqali yuborish

Tirsagidan yuqorida oltinga bosilgan muhrdek em izi koʻrinib turardi — Mirmuhsin, Yashiringan kuch

2. Dori, dori-darmon; umuman, shifobaxsh narsa

Doktor saqlab qoldi oʻlimdan, Emi bilan sogaydim otday — O. Yunus

Toʻliq maqola →
emmoq

fl. 1. Emchakdan yoki soʻrgʻichdan sut soʻrib ichmoq.

Qoʻzichoq onasini emmay qoʻydi. Yaxshi buzoq ikki onani emadi. — Maqol

Enangni iydirib emgin, Boychibor! — Alpomish

Och chaqaloq sogʻingan mammasini apil-tapil ema boshladi. — H. Gʻulom, Mashʼal

2. Oʻziga singdirmoq, olmoq.

yomgʻir suvini emib toʻygan yer erkin-erkin nafas olardi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi. — Guldasta

  • It emgan
  • Xom sut emgan banda (yoki inson) Har kim ham xato qilishi mumkin, degan maʼno bildiruvchi ibora. Lekin xom sut emgan banda xatosiz yashay olmas ekan. — Gazetadan
Toʻliq maqola →
eh

und. s. 1. 1 Zavq-shavqni, quvonchni, shodlikni bildiradi.

— Eh! — deb yubordi Sangin oʻz oʻyidan oʻzi zavqlanib. — A. Muxtor, Tugʻilish

Yam-yashil oʻtov ichra yasab bir hujra, Qoʻysang agar patefon. Eh rohatijon. — X. Saloh

2. Afsuslanish, achinish, oʻkinch yoki pushaymonni bildiradi.

Eh, bu dunyoning ishi-ya! Na xotin! Na kulba! — Sh. Toshmatov, Erk qushi

Eh, attang, orzular uchdi havoga. — Ya. Qurbon, Mehrim va qahrim

Toʻliq maqola →
el

ot 1. Bir joyning odamlari, aholisi, xalqi; umuman, koʻpchilik odam, xaloyiq, hamma.

U erining qilmishidan el oldida boshini xesh qilib yurardi. — T. Ashurov, Oq ot

Odamlarning koʻz yoshidan, qahridan qoʻrqmay, el otasi boʻlib yurganingizga yoqa ushlayman, taqsir. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

2. Bir yurtga, qabilaga mansub odamlar; millat, xalq.

Qipchoq eli. Mangʻit eli. Qardosh ellar.

Shifokorlik kasbini ulugʻlash, elga sidqidildan xizmat qilish, kishilarning dardiga davo topish oliyjanob ishdir. — Gazetadan

3. Yurt, diyor, mamlakat.

Chet ellar. Har kim elida, oʻrdak koʻlida. — Maqol

Bahor keldi elimizga, Yashil toʻn kiydi dala. — I. Muslim.

Shu payt xayol uzoqlarga, ona elimga olib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

Yashil ellarga tomon uchib ketdi qushchalar. — A. Oripov

  • El boʻlmoq Kimsa bilan oʻz kishisidek yaqin, doʻst boʻlmoq; chiqishmoq. Asli dushman el boʻlmas, Etakni kessang, yeng boʻlmas. — MaqolTomchi sel boʻlmas, Dushman el boʻlmas. — MaqolBekning toʻplagan odamlari allaqanday bir-biriga el boʻlmaydigan olchoq odamlar ekan — A. Muxtor, ChinorYovga el boʻlmagan kabi hech zamon, Yovni el qolmadi fargʻonaliklar. — A. Obidjon.
Toʻliq maqola →
en

EN narsaning koʻndalang koʻlami’. Taxtining eni 30 sm edi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli i:ŋ tarzida talaffuz qilingan boʻlib (ЭСТЯ, I, 352), oʻsha davrlardayoq ŋ undoshi n undoshiga almashgan, i: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolib, bu unli e unlisiga almashgan (Devon, I, 83); i:ŋ > i:n > in >

1. Narsalarning koʻndalang yoʻnalishdagi kattaligi; kengligi

Uyning boʻyi va eni. Eni bir metr, boʻyi ikki metr keladigan gilam

Eniga yigirma olchin joy olgan oʻn besh darichali kattakon chorxari uy ichida ellik chogʻli bek yigipiari gulxan soliboʻtirar edilar — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Bir kiyimlik gazlama

Ahmadoʻzi uchun bir jodi, bir targʻil sigir, bir kiyimlik enoldi — Gazetadan

3. Belgi, tamgʻa (adashtirmaslik uchun qoramol yoki qoʻy qulogʻida hosil qilingan kesik)

Toʻliq maqola →
ep

ot Bajarish, uddalash qobiliyati.

— Aytmoqchi, — dedi Teshaboy birdan jonlanib, — Gʻulom qorini tushira qolsangiz qalay boʻladi, epi ham tuzuk. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

  • Ep bilmoq Oʻziga maʼqul, munosib bilmoq (asosan boʻlishsiz shaklda qoʻllanadi). Anvar vaʼda berib qoʻyishni ep bilmaganlikdan soʻzsiz oʻtirar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayonIndamay xonaga kirib ketishni Gʻayrat oʻziga ep bilmadi. — M. Hazratqulov, Jurʼat
  • Ep boʻlmoq Maʼqul, oʻrinli boʻlmoq, toʻgʻri kelmoq. Sizga bunday beposhna gaplar ep boʻlmaydi. — T. Murod, Ot kishnagan oqshomOʻziga ep boʻlsa qizim, Zoʻrlik qilib tortib olsin. — Bahrom va Gulandom
  • Ep kelmoq Maʼqul boʻlmoq, toʻgʻri kelmoq. Turkmanning toʻy qoida-rasmini yaxshi bilasiz, elga ep kelguday toʻyni olib bora bering. — BoʻtakoʻzShu yoʻllarning qaysi biri maʼqul? Qaysi biri ep keladi? Qaysi birini qilsam, oʻzimga xayriyat boʻladi? Choʻlpon, — Kecha va kunduz
  • Ep koʻrmoq Hotam ortiqcha adi-badi aytib oʻtirishni ep koʻrmadi. — M. Hazratqulov, Jurʼat
  • Epga kelmoq Durust, maʼqul holatga kelmoq; yaxshi boʻlmoq. Avtobuslar tushsin tartibga, Toʻxtar joylar kelsin bir eta. — Oʻ, RashidTanbeh bilan epga kelmaganlarni idoraga yozib topshiradilar. — A. Qodiriy, Obid ketmon
  • Epga olmoq (yoki solmoq) Maqbul, durust holga keltirmoq. Poyonsiz qirlarning ularning dimogʻiga iskatgan davo islari, yoqimli hidlari har qanday ishdan chiqayozgan hayot egasini ozgina boʻlsa ham eta ola biladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Epi kelmoq Uddasidan chiqmoq; mashqini olmoq; oʻrganmoq; eplay oladigan boʻlmoq. Otda yurishga epi kelib qolganday edi — endi ogʻmayapti ham, surilmayapti ham. — S. Anorboyev, Mehr
  • Epini qilmoq Yoʻl topa olmoq, ilojini qilmoq. Nimaiki kerak boʻlsa aytishaversin. Bu orada epini qilolmasam, shahar bor, xoʻpmi? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.Ahvolimiz sizga ravshan — Bir epini qilsa boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 733 →

Ertaklar

3 ta
Badalqorachi
Xalq ogʻzaki ijodi

Uch aka-uka otasining oltin toyini oʻgʻirlab ketayotgan sirli maxluqni topishga urinadi. Kenja oʻgʻil Badalqorachi bu sirni ochib, bir qancha qizlarni devlar zu

Podachining qizi
Xalq ogʻzaki ijodi

Yetim qiz oʻgay onasining zulmidan qutulish uchun gʻordagi kampir yordamida turli sinovlardan oʻtadi. Oxir-oqibat, u podshohga turmushga chiqib, baxtli hayot ke

Zumrad va Qimmat
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda mehribon va mehnatkash Zumradning oʻgay onasi va uning erka qizi Qimmat tomonidan chekkan azoblari, hamda sehrli kuchlar yordamida baxtga erishishi h