«emassiz» boʻyicha 738 ta natija: Izohli
und. s. 1. 1 Zavq-shavqni, quvonchni, shodlikni bildiradi.
— Eh! — deb yubordi Sangin oʻz oʻyidan oʻzi zavqlanib. — A. Muxtor, Tugʻilish
Yam-yashil oʻtov ichra yasab bir hujra, Qoʻysang agar patefon. Eh rohatijon. — X. Saloh
2. Afsuslanish, achinish, oʻkinch yoki pushaymonni bildiradi.
Eh, bu dunyoning ishi-ya! Na xotin! Na kulba! — Sh. Toshmatov, Erk qushi
Eh, attang, orzular uchdi havoga. — Ya. Qurbon, Mehrim va qahrim
ot 1. Bir joyning odamlari, aholisi, xalqi; umuman, koʻpchilik odam, xaloyiq, hamma.
U erining qilmishidan el oldida boshini xesh qilib yurardi. — T. Ashurov, Oq ot
Odamlarning koʻz yoshidan, qahridan qoʻrqmay, el otasi boʻlib yurganingizga yoqa ushlayman, taqsir. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
2. Bir yurtga, qabilaga mansub odamlar; millat, xalq.
Qipchoq eli. Mangʻit eli. Qardosh ellar.
Shifokorlik kasbini ulugʻlash, elga sidqidildan xizmat qilish, kishilarning dardiga davo topish oliyjanob ishdir. — Gazetadan
3. Yurt, diyor, mamlakat.
Chet ellar. Har kim elida, oʻrdak koʻlida. — Maqol
Bahor keldi elimizga, Yashil toʻn kiydi dala. — I. Muslim.
Shu payt xayol uzoqlarga, ona elimga olib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat
Yashil ellarga tomon uchib ketdi qushchalar. — A. Oripov
EM ’davo’. Shirin soʻz ham kasalga e m b oʻ l a -d i. Qadimgi turkiy tilda ham shunday talaffuz qilingan bu ot ’shifobaxsh oʻsimlik’ maʼnosini anglatgan boʻlib (ДС, 171), ’davo' maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan (ЭСТЯ, I, 270); em soʻzi hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmaydi, em bül- feʼli tarkibida keladi
1. Chechak va baʼzi boshqa kasalliklarning oldini olish uchun teri orqali yuboriladigan zardob va uni teri orqali yuborish
Tirsagidan yuqorida oltinga bosilgan muhrdek em izi koʻrinib turardi — Mirmuhsin, Yashiringan kuch
2. Dori, dori-darmon; umuman, shifobaxsh narsa
Doktor saqlab qoldi oʻlimdan, Emi bilan sogaydim otday — O. Yunus
EN narsaning koʻndalang koʻlami’. Taxtining eni 30 sm edi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli i:ŋ tarzida talaffuz qilingan boʻlib (ЭСТЯ, I, 352), oʻsha davrlardayoq ŋ undoshi n undoshiga almashgan, i: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolib, bu unli e unlisiga almashgan (Devon, I, 83); i:ŋ > i:n > in >
1. Narsalarning koʻndalang yoʻnalishdagi kattaligi; kengligi
Uyning boʻyi va eni. Eni bir metr, boʻyi ikki metr keladigan gilam
Eniga yigirma olchin joy olgan oʻn besh darichali kattakon chorxari uy ichida ellik chogʻli bek yigipiari gulxan soliboʻtirar edilar — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
2. Bir kiyimlik gazlama
Ahmadoʻzi uchun bir jodi, bir targʻil sigir, bir kiyimlik enoldi — Gazetadan
3. Belgi, tamgʻa (adashtirmaslik uchun qoramol yoki qoʻy qulogʻida hosil qilingan kesik)
ot kam qoʻll. Bajarish, uddalash qobiliyati.
— Aytmoqchi, — dedi Teshaboy birdan jonlanib, — Gʻulom qorini tushira qolsangiz qalay boʻladi, epi ham tuzuk. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.
ot 1. Erkak jinsiga mansub kishi; erkak.
Er siylagan yerda aziz. — Maqol
Angʻizli yerda ot oʻlmas, Iyirli yerda er oʻlmas. — Maqol
2. Xotin kishi bilan nikoh ahdida boʻlgan erkak kishi; qalliq (oʻz xotiniga nisbatan).
Erga bermoq. Erga tegmoq. Er qilmoq. Erdan chiqmoq. Eldan qolguncha erdan qolgan yaxshiroq. — Maqol
Yaxshi xotin erni er qiladi, yomon xotin — yer (qiladi). — Maqol
Qizimning koʻnglini ol, eridan chiqarib, senga beraman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Mard, oliyjanob, jasur kishi.
Er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar, Ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar. — Maqol
Er yigit maydonda bilinar. — Maqol
Er yigit enasi gʻarib oʻlarmi, Enam deb, mastonga koʻngil berarmi? — Rustamxon
eʼtiqod Qattiq ishonch, dildan eʼtirof etiluvchi tushuncha, nuqtai nazar, qarash. Eʼtiqodga koʻra, chinor mingga kirgan soati oʻzidan-oʻzi yonib ketishi kerak ekan. A. Mu
xasta kt. Kasal, kasalmand. Professor: — Siz xasta emassiz, Yaxshiboyev, — deb kuldi, — shunchaki charchagansiz. M. M. Doʻst, Lolazor U [Nigina] bechora ogʻir xasta edi.
oppoq Oq soʻzining kuchaytirilgan shakli. Oppoq qor. Oppoq oydin. Yigit chanoqlardan toshib chiqqan oppoq paxtalarni koʻrdi-yu, oʻzining ham yosh chehrasi shu chanoqlarda
burungi Avvalgi, ilgarigi, oʻtmishdagi. — Tagʻin nima deysiz? — Hech narsa de-mayman Lekin siz ikki yil burungi Kumush emassiz. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar Toʻxtayev chamas
Bu ertakda bir ota sakkiz oʻgʻli va bir qizini sinovdan oʻtkazib, ilm va davlat oʻrtasidagi farqni anglashga harakat qiladi. Dono qizining javoblari orqali oila
