Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«dili» boʻyicha 151 ta natija: Izohli

Filtr

Lugʻat maqolalari

60 ta
dil

ot 1. 1 yurak 1.

Dil urishi. Dil oʻynogʻi. Sodda siri — tilida, Pismiq saqlar dilida. — Maqol

Ichkaridan dilni larzaga soluvchi faryod eshitildi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Dilim baquvvat, qoʻlim yumush qidiradi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar.

2. Kishining ichki ruhiy dunyosi, ichki his-tuygʻularining markazi, ramzi; koʻngil, qalb.

Muhabbat — dil mevasi. — Maqol

Dilda boʻlsa, tilga keladi. — Maqol

Kishi dilini kishi hushini olib qoʻyadigan kuy. — M. Ismoyiliy, Fargʻona tong otguncha

Azizxonning bu gapdan dili yorishib ketdi. — S. Ahmad, Ufq

3. Koʻngildagi narsa (tilak, maqsad, niyat, oʻy, fikr va shu kabilar).

Dili toʻgʻrining yoʻli toʻgʻri. — Maqol

Qoʻli qingʻirning dili qingʻir. — Maqol

Choʻpon dil qilsa, takadan sut olar. — Maqol

Dili yaqin kishilar bir-birining koʻnglidagini darrov topadi. — F. Musajonov, Himmat

Ot ham egasining dilini bilganday, bitta-bitta qadam tashlab, suvligʻini shiqirlatib borar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. Kishining xotiri, es, yod, xayol; koʻngil.

Toʻrtni yozamiz, ikki dilda. Dilimga bir gap keldi. U gaplarni dilimdan chiqarib yuborganman.

[Gʻulomjon] Qizning oʻzini ham bir koʻrib, suratini diliga chizib olgan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Bizlarga, istasang — shu, istamasang — katta koʻcha, deydi. Tilida aytmasa ham, dilida aytadi. — Oybek,Tanlangan asarlar

Avaz dilida Mutrib bilan kelishmadi. — S. Siyoyev, Avaz

  • Dil bogʻlamoq Koʻngil qoʻymoq, doʻstlashmoq, yaqinlashmoq. Savlatiga boqma, kim nomard ekan, dil bogʻlama. — Habibiy, Devon
  • Dil mulki (yoki kishvari, uyi) Kishining ichki dunyosi, butun vujudi; koʻngil toʻri. Dil mulkida sensan mehri xovarim. — Habibiy, DevonSuhbati hikmatga boy, dil kishvarin obod etar. — Habibiy, Devon.
  • Dil ogʻritmoq Xafa qilmoq, ranjitmoq. Dil ogʻritgan — doʻst emas. — MaqolBir-ikki kishi Karim otaning dilini ogʻritdi. — A. Qahhor, Asarlar
  • Dil chigili (yoki gʻubori) Yurakdagi orzu-armon, yigʻilib qolgan dard; dilxiralik. Dil chigili yozilsin, deb tokqaychi olib, gulzorga kirdim. — GazetadanShirin suhbat bilan dillarning gʻuborini sovuramiz. — Oybek, Navoiy.
  • Dil yarasi Koʻngildagi gʻam-alam, alam-achchiq. Bosh yarasi tuzalsa ham, dil yarasi tuzalmas. — MaqolQozon qorasi ketar, dil yarasi ketmas. — Maqol
  • Dil quvvati Kishining ruhini koʻtaruvchi, kishiga madad, dadillik beruvchi narsa. Dilimning quvvati, dardimga darmon bir kelib ketsun. — Hamza
  • Dildan Jon-u dil bilan, samimiy, chin koʻngildan. Men sizni dildan sevaman. Bizga yozgan xatida dildan salom aytibdi. Dildan tabrik etmoq.
  • Dili buzilmoq (yoki vayron boʻlmoq) ayn. koʻngli buzilmoq
  • Dili oq Koʻnglida kiri yoʻq, oqkoʻngil, sofdil. Onaning koʻkragi bitmas buloqdir, Dili oq boʻlgandan suti ham oqdir. — Yo, Mirzo
  • Dili siyoh Koʻngli ranjigan, nihoyatda xafa. Tongdan beri dilim siyoh: yomon tush koʻrdim. — Oybek, Quyosh qoraymas
  • Dili xufton (yoki qorongʻi, vayron) Koʻngliga hech narsa sigʻmaydi, nihoyatda xafa. Kechagina dili xufton edi. — T. Malik, QaldirgʻochDili vayron boʻlib, zor-zor yigʻlagisi keldi. — P. Tursun, OʻqituvchiFaqat Dildorning dili qorongʻi, libosi qora edi. — S. Ahmad, Ufq
  • Dili qon Yuragi gʻam-gʻussaga toʻlgan; ruhan ezilgan. Mana shu dili qon, yuzi zaʼfaron xalq chehrasidagi bir oniy shodlik Qudratni oʻzining yoniq, iliq bagʻriga tortardi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaGʻulomjon ham suvga tashna jon, ham yor hajrida dili qon edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
  • Dili qora (yoki kir) Koʻngli qora, niyati, maqsadi buzuq. Dili qora — tili qora. — MaqolGʻiybatchining dili kir, Gʻar-oʻgʻrining tili bir. — Maqol
  • Dili gʻash ayn. koʻngli gʻash q. koʻngil
  • Ahli dil 2. Hasratkash, kimsaning hasratiga sherik boʻla oluvchi kishi; Bu zamonda sheʼr tinglaydigan ahli dil qolmabdi. — S. Siyoyev, YorugʻlikAhli dillarga noz-u firoq yarashmas. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
  • Dil rozini aytmoq (yoki izhor etmoq) Koʻngil (qalb)dagi istaklarini izhor qilmoq. Raisa eri bilan orani ochiq qilib qaytgan yillari turmush quraylik, deb dil rozini aytgan erkaklar boʻldi. — M. Xayrullayev, Tilla marjonNuqsoningni aytgan doʻstga dil rozini izhor etsang arziydi. — Gazetadan
  • Dilga tugmoq Koʻngilda, ichda, yurakda saqlamoq, ichga solmoq. Dunyo shunday yasalgan ekan, bolam. Birovga yorugʻ, birovga qorongʻi. Ammo har narsani oʻylab, dilingga tugma, xafaqon boʻlib qolasan. — Oybek,Tanlangan asarlarbir sirni dilingga tug. Uch-toʻrt kun ichida daragi chiqib qoladi. — Oybek,Tanlangan asarlar
  • Dilni yormoq Fikr-u oʻylarini oʻrtoqlashmoq, sirlarini aytmoq. Bugun boqsam, sen dilingni yorasan, Necha vaqtdan buyon sen ovorasan. — Erali va Sherali
  • Ramzi dil Koʻngil ishorasi, koʻngildagi muddao. Hali ham koʻngli aro bormi deb ishqim asari, Ramzi dil olmoq uchun bilgani maston keladur. — Hamza
  • Sharhi dil
  • Qulfi dili ochilmoq
Toʻliq maqola →
dilijon

sft. Transport taraqqiy etmagan vaqtlarda pochtani, yoʻlovchilar va ularning yuklarini muntazam tashish uchun xizmat qilgan toʻrt gʻildirakli katta soyabon arava.

Toʻliq maqola →
dilikaptar

ot Uzumning kechpishar, xoʻraki navi.

Kuz kunlari. Ishkomlarda husayni, dilikaptar, kishmish, shivirgʻonilarning boshi yerga tegay deb engashgan. — S. Abdulla, Bir shingili tomoqni yoradi

Toʻliq maqola →
diler

ot 1. Tovarlar (mahsulot) oldi-sotdisi bilan shugʻullanuvchi, oʻz nomidan va oʻz mablagʻi hisobidan harakat qiluvchi jismoniy shaxs yoki firma.

2. Qimmatbaho qogʻozlar, valyutalar, qimmatbaho metallar oldi-sotdisi bilan shugʻullanuvchi, oʻz nomidan va oʻz mablagʻi hisobidan harakat qiluvchi fond birjasi aʼzosi, jismoniy yoki yuridik shaxs.

Toʻliq maqola →
dilbar

sft. 1. Dilni maftun etadigan, oʻziga tortadigan, yoqimli, dilrabo.

Dilbar manzara. Dilbar bogʻlar.

Bu yerda tabiat saxiy va dilbar, Xohla — nur, xohlasang — taxtdir soya joy. — M. Egamberdiyeva, Gulbarg.

Yaxshiyam boqiydir dilbar sheʼriyat, Samandar misoli oʻlim bilmas jon. — A. Oripov, Yillar armoni

2. Goʻzal yor, maʼshuqa, mahbuba.

Qoʻllarimdan tut oʻzing, dilbar, Oydin yoʻlga yetakla meni — E. Vohidov, Muhabbat

Bahorda ochilgan bogʻning gulisan, Sen ham bir dilbarning joni-dilisan. — Malikayi ayyor

3. Koʻrkamligi, odobi va nazokati bilan es-hushni oladigan, chiroyli.

Dilbar yigit.

Eng dilbar odamni soʻrdilar mendan, Mening otam dedim, otam, albatta! — T. Toʻla, Asarlar

Unaqa [Rahimaxondek] dilbar juvon endi qayoqda! — E. Rayimov, Ajab qishloq

4. Dilbar (xotin-qizlar ismi).

Toʻliq maqola →
dildor

sft. 1. Goʻzal yor, maʼshuqa, sevgili.

Gʻulomjon toʻymagan koʻzlari bilan dildoriga tikilib: Xayr, yaxshi qoling, — dedi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Necha vaqtdan beri hayron boʻlibman, Ajoyib dildora duchor boʻlibman. — Qoʻshiqlar

Oʻylasam, gulchehra dildorimga dildor oʻxshamas, Lolarang ruxsoriga har lolaruxsor oʻxshamas. — Habibiy, Devon

2. Dilni oʻziga tortuvchi, koʻngilga xush yoqadigan; yoqimli, mehribon.

Munchaham mehmonnavoz-u dilkash-u dildor ekan — Habibiy, Devon

Orzumand koʻnglimning shoʻx dildori sen, Sevgi saltanatin shuʼlakori sen. — Mirtemir, Asarlar

3. Dildor (xotin-qizlar ismi).

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 60 →

Taʼriflar ichida

62 ta
shivirgʻoni

shivirg‘oni Yaxshi qizlar, oʻrtangizda kim yoʻqotdi labda rang? Bir kelib, bu bogʻdagi oʻgʻri shivirgʻonidan soʻrang. Gʻ, Gʻulom Ishkomlarda husayni dili-kaptar, kishmish

dilsoʻzlik

dilso‘zlik Dilni oʻrtashlik, oʻta taʼsirchanlik, maftunkorlik. Yurakdan berilganlik; achinganlik, jonkuyarlik. Qambarali Mirhomidxoʻjaning soʻziga jon-dili bilan quloq so

paysallamoq

paysalla Biror ishni sudramoq, kechiktirmoq, paysalga, galga solmoq, orqaga surmoq. Ular qanday farmon berishmasin, bosh tortmasdan bajargan odam ularning jon-dili! Ozgin

jon-dil

jon-dil Eng sevimli, eng yaxshi koʻradigan kishi yoki narsa haqida. Jon-dilim kitob. Jon-dilim futbol emasmi, qizni ham unutib, butun xayolim oʻyinda boʻlib qoldi. X. Toʻ

vazn

vazn kam qoʻll. Oʻlchov. Tabiatda qudrat bormi, Bizdan vazn olmasin Gʻ, Gʻulom Ogʻirlik; ogʻirlik oʻlchami; salmoq. Yuk vazni. Molning tirik vazni. Egamberdi, shu bugʻdoy

Hammasini koʻrish · 62 →

Ertaklar

27 ta
Bir xumcha oltin
Xalq ogʻzaki ijodi

Uch oʻgʻilga otasidan qolgan bir xumcha oltin va ularning taqdiri haqida hikoya qilinadi. Ertakda mardlik, adolat va doʻstlikning qadr-qimmati ochib beriladi.

Bulbuligoʻyo
Xalq ogʻzaki ijodi

Zolim podshohning oltin chinori uchun Bulbuligoʻyo qushini topishga chiqqan kenja shahzoda sarguzashtlari haqida hikoya qilinadi. U oʻzining mardligi va sadoqat

Dehqon, qozi va tadbirli ayol
Xalq ogʻzaki ijodi

Bir chol shaharga ish izlab kelib, topgan pulini qoziga omonat qoʻyadi. Qozi pulni qaytarishdan bosh tortgach, tadbirli bir ayol cholga yordam berib, qozini oʻz

Erkajon
Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda oʻgay ona zulmidan qochgan shahzoda Erkajonning sarguzashtlari, uning jasorati va sadoqatli toyining yordami bilan baxtga erishishi hikoya qilinad

Ernazar bilan Kimyonazar
Xalq ogʻzaki ijodi

Ertakda otasidan sehrli pichoq meros qolgan Ernazar ismli yigitning sarguzashtlari hikoya qilinadi. U akalarining hasadidan qochib, oʻziga yangi hayot qurishga

Johil podsho va Abu Ali
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda johil podshoh va Abu Ali ismli donishmand tabib oʻrtasidagi munosabatlar tasvirlanadi. Podshohning kasal xotinini davolash uchun Abu Ali oʻziga xos u

Hammasini koʻrish · 27 →

Sheva materiallari

2 ta
keldili-ketmäli
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · tentak, jinni sifat

tentak, jinni sifat