rvshd. Demoq
deya qol!
Qidiruv
«deya» boʻyicha 391 ta natija: Izohli
Lugʻat maqolalari
238 tafl. 1. Oʻz fikrini ogʻzaki yoki yozma ravishda ifoda qilmoq, aytmoq; soʻzlamoq, gapirmoq.
Men senga nima degan edim. Bu haqda kitoblarda nima deyilgan? Oʻgʻlingiz sizga salom dedi. Bedardning oldida dardim bor demagin. — Maqol
Osh kelsa, yegin, Gap kelsa, degin. — Maqol
Toʻqlik nelar dedirmas, Ochlik nelar yedirmas. — Maqol
Shunday deyishingizni biluvdim. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa
Eng oqil mavjudot inson deymiz-u, baʼzan odamning arzimagan narsaga aqli yetmay qoladi. — Oʻ. Hoshimov, Nur borki, soya bor.
2. Biror tovush, un chiqarmoq.
Mushuk miyov dedi.
Imm degan ovoz eshitildi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
Qayerdadir qizilishton qarilladi, popushak pu-pu-pup-pishsh deb qoʻydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Atalmoq, nomlanmoq; otga, nomga ega boʻlmoq; atamoq.
Marhamat degan olti qiz bor ekan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Avaz Sayfiy degan tanish mullavachchani topdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Keyin Hikmatulla degan novcha yigit soʻz oldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Bari bir, taqdir degan narsa, payti kelib, oʻzini koʻrsatib qoʻyarkan. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Biz tomonlarda mayna degan qush boʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
4. Hisoblamoq, sanamoq; bilmoq, oʻylamoq.
Odami ersang, demagil odami. Oni kim yoʻq xalq gʻamidan gʻami. — Navoiy, Xamsa.
[Famiddin:] Sakkiz yuz soʻmni siz bilan biz pul demaymiz. Chindan ham pul emas. — Oybek, Tanlangan asarlar
Axir kim ham onasini, volidasini sevmaydi deysiz! — Gazetadan
5. Deb oʻylamoq, faraz, mulohaza qilmoq.
Shunday ham deyaylik. Boring, ertaga samolyot uchmaydi deyaylik. — Xayr, shunday ham deng
Shovqin solmang, birov eshitsa, nima deydi! — A. Qahhor, Oltin yulduz
Ha, endi bitta-yarimta oʻrtogʻinikida qogandir-da, dedik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
6. Istamoq, xohlamoq.
Nima desang, albatta muhayyo qilaman. Dushman nima demay-di, tushga nimalar kirmaydi. — Maqol
Um
ajratamiz dedingiz-u, men yoʻq dedimmi? — Oybek, Tanlangan asarlar
Dasturxonga noz-neʼmat toʻlsin deyman. — Guldasta
xalq uchun ishlaganlarga jonimni bersam deyman. — U. Ismoilov, Saylanma
7. Tanlamoq, biror kimsaga yoki narsaga tarafdor boʻlmoq, moyillik bildirmoq.
Yo meni de, yo uni de.
Men sening tenging emasman, Omonim bor, seni demasman. — H. Olimjon
Oʻzingiz yoʻling ochiq, keta ber, men ota-onamni deyman, degan edingiz-ku. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
8. (shart mayli shaklida) Biror ish-harakatni bajarishga urinmoq.
Gilamni koʻtaray desam, juda ogʻir ekan.
Ilgarilari urib yengar edim, endi uray desam, qochib, tomga chiqib ketadi. — A. Qahhor, Ayb kimda?
Koʻzini ochay desa, qovoqlari ogʻirlashib ketganday tuyuldi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
9. Hisobga olinmoq, istisno qilinmoq.
Otlarning pishqirgani, hasharotlarning chirillashi bilan soy suvining mayin shildirashi demasa, atrof jimjit edi. — N. Fozilov, Diydor
Sal chimirilgan qoshlari demasa, Avazning raftoridan bir nima anglab olish qiyin edi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
10. Ravishdosh shaklida qoʻshma gaplarni bogʻlash uchun xizmat qiladi.
Endi Avaz xalqni kurashga chorlovchi sheʼrlar bitar deb, umid qilamiz. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
11. Buyruq va shart mayli shakllarida kirish soʻz vazifasida keladi.
Onam bechora, deng, mulla, oʻzi juda kam borar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Bechora kapsanchilar, deyman, yer oʻzlariga qarashli boʻlganda, shu ariqni oʻsha vaqtda chiqarishsa ham boʻlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Yana, desangiz, ikkita, sutlik oq echkilari bor. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
deganda boʻlganda, boʻlgach, oʻtgach.
Soat oʻn ikki deganda yetib kelasan.
Bir oy deganda, nihoyat, menbop bir shtat topilib qoldi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
13. Degani degan Oʻz fikri, mulohazasini qabul qildiradigan, aytganini boʻldiradigan.
U kishining degani degan, hech kim bas kelolmaydi. — A. Muxtor, Tugʻilish
- Gʻing demoq
- Lom-mim demay
- Nima deysiz? 1. Qanday maslahat berasiz?, qanday fikr bildirasiz?, qanday (nima) deb oʻylaysiz? Balki gʻami, hasrati ozayar, nima deysiz? — Oybek, Tanlangan asarlarShariat oʻzi yoʻl topib beradi. Yoʻlni xotiningizning oʻzi topib kelib, sizni opchiqib ketsa, nima deysiz? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Bir (yoki hech) nima demay Indamay, qarshilik koʻrsatmay, soʻzsiz. Bunisiga ham bir nima demayman, har kimning goʻri boshqa, menga nima. — A. Qahhor, Qizlar
- .deganday 1. Deyilgandek, deyilgani kabi. Oʻz uyim, oʻlan toʻshagim deganday, siz ham qaytib kelibsiz-da;U xoʻp deganday, bosh irgʻitdi.Nima ishing bor edi? degandek, unga tikildi. — S. Karomatov, Oltin qum
- .deguncha Bilanoq; hamono. Keldi deguncha, menga xabar ber.
- .demay yoki demasdan Surishtirmay, hisoblashmay. Boshi-koʻzi demay uraverdi. Yoz demasdan, qish demasdan ishlamoq.Qistab ketib boradi. Kecha demaydi, kunduz. — Ravshan
- Koʻp deganda Koʻpi bilan, ortigʻi bilan, koʻp boʻlsa. Bu ishga koʻp deganda oʻn kun kerak.
- Koʻrdim demaydi 1. Uncha-munchaga toʻymaydi, qonmaydi. Bir-ikki kosa ovqatni koʻrdim demaydi;Uncha-muncha ogʻir mehnatni koʻrdim demaydigan shu yigit ham toliqar edi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
- Menga desa Men uchun bari bir, nima boʻlsa, boʻlar. Mayli, menga desa, bu yil mehnat kunimiz bir miridan tushsin! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Nimaga (yoki nega) desangiz — Qoyil,— dedim labimni chapillatib, nega desangiz, shu payt qovun yegim kelib qolsa boʻladimi? — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakatiNimaga desangiz, har bir musulmonga maʼlumki, Muhammad alayhissalomning qabri shariflari bor u yerda. — Oybek,Tanlangan asarlar
- Shunday deng 1. Barakalla, ana endi oʻzingizga keldingiz;
- Hash-pash deguncha
rvsh. 1. 1 Biror narsa, holat, miqdorga juda yaqin, shunga yaqin desa, deb aytsa, hisoblasa boʻladigan.
U shuncha yil qorakoʻlchilik sohasida ishlab, bunaqa terilarni deyarli koʻrmagan edi. — S. Ahmad, Yulduz
Boʻri polvon oʻylab qarasa, vohaning deyarli barcha polvonlari jam boʻlibdi. — T. Murod, Qoʻshiq
Ziyofat deyarli majlisga aylanib ketdi. — Mirmuhsin, Umid
Hammamiz deyarli har kun bir qoshiq issiqqa muhtojmiz. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
2. Qariyb; taxminan; yaqin.
Hovlidagi narsalar deyarli oʻzgarmabdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Men esa, oramizda paydo boʻlgan muhabbatning oxir-oqibat tugashini deyarli bilardim. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv
ayn. Deyarli.
kam qoʻll. ayn. Aytaylik.
ot 1. Demoq fl. rvdsh.
Hayot davomida ikki tup nihol ekib, oʻstirgan inson uz umrini mazmunli oʻtdi, deb hisoblashga haqlidir. — Gazetadan
Bekmurodov deb yozilgan. — S. Ahmad, Yulduz
2. Qoʻshma gap tarkibida bogʻlovchi vazifasida keladi.
Har kishi ter toʻkib qiladi mehnat, xalqimning turmushi obod boʻlsin deb. — Gʻ. Gʻulom
Latofatxon bu xatga ham javob qaytarmaganidan keyin, Mirzayev unaqa gaplar mijoziga toʻgʻri kelmadi shekilli deb, qattiq xijolat tortdi. — A. Qahhor, Koʻk konvert
Taʼriflar ichida
105 tagapir Fikrini ogʻzaki bayon etmoq; soʻzlamoq, aytmoq; nutq soʻzlamoq. Oʻynab gapirsang ham, oʻylab gapir. Maqol Safarov kuldi va ertaga qilinadigan ishlar toʻgʻrisida gap
ekinchi esk. Ekin ekuvchi, dehqon. Bahorning hidi ham kela boshladi ekinchilarning ham kuni tugʻdi deya bering. Mushtum
alqa s.t. ayn. Olqamoq. tuproq olsang — oltin boʻlsin, martabali boʻlinglar, deya alqaganlari-alqagan. J. Abdullaxonov, Xonadon
ishva-noz Noz va ishva(lar). Tinglay, deya, xush ovozingni, Oʻzing tutding sadaf sozingni. Cherta ketdim zoʻr ixlos bilan, Qarab turding ishva-noz bilan. Shuhrat
hayyo-hu Hayyo-hu deb (yoki deya) Etak turmushlab, yonboshimga bir mushtlab, hayyo-hu deb, shahardan tashqariga qarab yoʻlga ravona boʻldim. Gʻ. Gʻulom, Shum bola
takabburona Takabburlik bilan, kibrlanib. Uni takabburona qarash bilan kuzatib turgan Abdimalik: — Tinchlikmi, ogʻayni? — deya hol soʻray boshladi. Sh. Gʻulomov, Boʻz yer
Ertaklar
48 ta
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertakda oʻrmondagi hayvonlarni doimiy aldab yuradigan bir dono mushuk haqida hikoya qilinadi. Mushuk oʻzining ayyorligi bilan turli vaziyatlardan chiqib keta
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertak oʻgay ona zulmiga uchragan aqlli bolaning sarguzashtlari haqida. U oʻzining zukkoligi bilan qiyin vaziyatlardan chiqib, baxtli hayot kechirishga muvaff
Xalq ogʻzaki ijodi
Uch oʻgʻil va bir qizi bor otaning koʻzlari ojiz boʻlib qoladi. Qiz otasining koʻzini ochish uchun dori izlab, koʻplab qiyinchiliklarni yengib oʻtadi va oxir-oq
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertakda shahzoda oʻz sevgilisining "attang"ni topib kelish shartini bajarish uchun sarguzashtlarga duch keladi. U tushida koʻrgan cholning armonini roʻyobga
Xalq ogʻzaki ijodi
Bu ertakda podshohning oʻgʻil farzand koʻrish istagi va bu istakning amalga oshishi uchun qilingan hiyla-nayranglar tasvirlanadi. Shuningdek, oddiy dehqonning o
Xalq ogʻzaki ijodi
Bektemir botir haqidagi ushbu ertakda qahramonning jasorati, sadoqati va sevgi yoʻlidagi kurashlari tasvirlangan. Ertakda yigitning qiyinchiliklarga qaramay, oʻ