Qidiruv

ot 1. Binoning, uyning tomni koʻtarib turuvchi yoki xonalarga ajratuvchi tik koʻtarilgan qismi.

Uy devori. Hujra devori. Yomonga surkansang, dogʻi yuqar, Devorga suyansang — tuprogʻi. — Maqol

Devorning sichqoni bor, Sichqonning qulogʻi bor. — Maqol

Xonaning shifti va devorlari koʻhsiz, lekin yaltiroq boʻyoqlar bilan boʻyalgan. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa

2. Biror yerni (bogʻ, hovli, qoʻrgʻon va boshqalar), hududni oʻrab olgan yoki qismlarga ajratib turadigan gʻov, toʻsiq.

Chiy devor. Paxsa devor. Taxta devor.

Eʼzozxon oʻzini devordan otib, xolasinikiga qochib qutuldi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Bogʻchalarni bir-biridan ayirgan devorlar koʻrinmas, ishkomlar, mevazorlar, ekin dalalari tutash yashil manzara yasaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Devorlar tagida adashib bosh koʻtargan munis maysalar ertaga qor ostida qolishidan bexabar yashnab turardi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

3. Biror narsaning atrofini oʻrab olgan yoki uni boʻlimlarga ajratgan qismi.

Oshqozon devori. Silindr devori.

Hatto qorin devorining chap tomoniga barmoq bilan bosilsa, ogʻriq oʻng tomonda seziladi. — H. A. Hakimov, Oʻtkir appenditsit.

4. koʻchma Gap eshitmaydigan, gap taʼsir qilmaydigan; bezbet.

Arzga qulogʻingiz kar, tebranmas bir devorsiz. — Guldasta

fl. 1. Oʻz fikrini ogʻzaki yoki yozma ravishda ifoda qilmoq, aytmoq; soʻzlamoq, gapirmoq.

Men senga nima degan edim. Bu haqda kitoblarda nima deyilgan? Oʻgʻlingiz sizga salom dedi. Bedardning oldida dardim bor demagin. — Maqol

Osh kelsa, yegin, Gap kelsa, degin. — Maqol

Toʻqlik nelar dedirmas, Ochlik nelar yedirmas. — Maqol

Shunday deyishingizni biluvdim. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa

Eng oqil mavjudot inson deymiz-u, baʼzan odamning arzimagan narsaga aqli yetmay qoladi. — Oʻ. Hoshimov, Nur borki, soya bor.

2. Biror tovush, un chiqarmoq.

Mushuk miyov dedi.

Imm degan ovoz eshitildi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

Qayerdadir qizilishton qarilladi, popushak pu-pu-pup-pishsh deb qoʻydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Atalmoq, nomlanmoq; otga, nomga ega boʻlmoq; atamoq.

Marhamat degan olti qiz bor ekan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Avaz Sayfiy degan tanish mullavachchani topdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Keyin Hikmatulla degan novcha yigit soʻz oldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Bari bir, taqdir degan narsa, payti kelib, oʻzini koʻrsatib qoʻyarkan. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Biz tomonlarda mayna degan qush boʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Hisoblamoq, sanamoq; bilmoq, oʻylamoq.

Odami ersang, demagil odami. Oni kim yoʻq xalq gʻamidan gʻami. — Navoiy, Xamsa.

[Famiddin:] Sakkiz yuz soʻmni siz bilan biz pul demaymiz. Chindan ham pul emas. — Oybek, Tanlangan asarlar

Axir kim ham onasini, volidasini sevmaydi deysiz! — Gazetadan

5. Deb oʻylamoq, faraz, mulohaza qilmoq.

Shunday ham deyaylik. Boring, ertaga samolyot uchmaydi deyaylik. — Xayr, shunday ham deng

Shovqin solmang, birov eshitsa, nima deydi! — A. Qahhor, Oltin yulduz

Ha, endi bitta-yarimta oʻrtogʻinikida qogandir-da, dedik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

6. Istamoq, xohlamoq.

Nima desang, albatta muhayyo qilaman. Dushman nima demay-di, tushga nimalar kirmaydi. — Maqol

Um

ajratamiz dedingiz-u, men yoʻq dedimmi? — Oybek, Tanlangan asarlar

Dasturxonga noz-neʼmat toʻlsin deyman. — Guldasta

xalq uchun ishlaganlarga jonimni bersam deyman. — U. Ismoilov, Saylanma

7. Tanlamoq, biror kimsaga yoki narsaga tarafdor boʻlmoq, moyillik bildirmoq.

Yo meni de, yo uni de.

Men sening tenging emasman, Omonim bor, seni demasman. — H. Olimjon

Oʻzingiz yoʻling ochiq, keta ber, men ota-onamni deyman, degan edingiz-ku. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

8. (shart mayli shaklida) Biror ish-harakatni bajarishga urinmoq.

Gilamni koʻtaray desam, juda ogʻir ekan.

Ilgarilari urib yengar edim, endi uray desam, qochib, tomga chiqib ketadi. — A. Qahhor, Ayb kimda?

Koʻzini ochay desa, qovoqlari ogʻirlashib ketganday tuyuldi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

9. Hisobga olinmoq, istisno qilinmoq.

Otlarning pishqirgani, hasharotlarning chirillashi bilan soy suvining mayin shildirashi demasa, atrof jimjit edi. — N. Fozilov, Diydor

Sal chimirilgan qoshlari demasa, Avazning raftoridan bir nima anglab olish qiyin edi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

10. Ravishdosh shaklida qoʻshma gaplarni bogʻlash uchun xizmat qiladi.

Endi Avaz xalqni kurashga chorlovchi sheʼrlar bitar deb, umid qilamiz. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

11. Buyruq va shart mayli shakllarida kirish soʻz vazifasida keladi.

Onam bechora, deng, mulla, oʻzi juda kam borar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Bechora kapsanchilar, deyman, yer oʻzlariga qarashli boʻlganda, shu ariqni oʻsha vaqtda chiqarishsa ham boʻlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Yana, desangiz, ikkita, sutlik oq echkilari bor. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

deganda boʻlganda, boʻlgach, oʻtgach.

Soat oʻn ikki deganda yetib kelasan.

Bir oy deganda, nihoyat, menbop bir shtat topilib qoldi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

13. Degani degan Oʻz fikri, mulohazasini qabul qildiradigan, aytganini boʻldiradigan.

U kishining degani degan, hech kim bas kelolmaydi. — A. Muxtor, Tugʻilish

Da, de.HAM

sft. 1. Devorga yoki devor uchun ishlangan, devorga moslab tanlangan. Devoriy naqshlar.

2. Devorga oʻrnatish yoki osish uchun moslab ishlangan.

Devoriy soat daranglab, oʻn birga zang urganda, Saidiy oʻrnidan turdi. — A. Qahhor, Sarob

Mening ilk ijodiy mashqim ana shu devoriy gazetadan boshlangan. — N. Safarov, Jasoratning davomi

sft. Devori bor

sft. Devor qurish uchun yaroqli; devor yasash uchun mos keladigan.

Respublika qurilishlarida devorbop materiallarga to-bora koʻproq ehtiyoj sezilmoqda. — Gazetadan

Bu zavod qum, gildan devorbop bloklar tayyorlab, qurilishlarga joʻnatib turibdi. — Oʻzbekiston iqtisodiy geografiyasi