Қидирув

от Соп қилишга, даста қилишга ярайдиган; дастабоп.

Дасталик тол ёғоч.

от 1. 1 Турли асбобларнинг қўл билан ушланадиган қисми; соп.

Болта дастаси. Пичоқ дастаси.

Пичоқ дастасини қаттиқ қисганидан, тирноғи кафтига ботиб кетди. — Ёшлик

Дастаси бўлмаса, қилич ҳам кесмайди. — Қанотли сўзлар

У кичкина кетмонини ерга қадаб, дастасига ўтирди. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. Тутқич, тутқа, қабза.

Эшикнинг дастаси.

[

Гулнор] Бир қўли билан деразанинг дастасини ушлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Бекнинг чайир қўли бегона чамадоннинг дастасини ушлаганича тинчиди. — А. Мухтор, Туғилиш

Чашканинг дастасидан тутиб, қора чой ичса, жуда гаштли бўлади. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

3. Мусиқа асбобининг тор (ип, сим) тор-тилган ва қўл суриб, парда босиладиган қисми.

Дуторнинг дастаси.

4. Кели (ўғир)да нарса оқлашда (туйишда) ишлатиладиган тутқичли асбоб, келисоп.

У дадасининг қийин-қистовидан кейин, келини ҳовлига опчиқиб, зарда билан дастани тўқиллатиб, шоли оқларди. — С. Аҳмад, Уфқ

Азизхон бир гал шунақа шоли оқлашда дастани шундай куч билан урган эдики, тут тўнкасидан қилинган кели иккига ажралиб кетган эди. — С. Аҳмад, Уфқ

от 1. 1 Турли қурилмаларнинг ричаг асосига қурилган қисми; ричаг. Тегирмон қулоғининг дастаги.

2. кам қўлл. Даста, соп, тутқа.

Унинг [бешикнинг] дастаги-ю ёʻрғаси, қасқони-ю тагбозиси шунчалик маҳкам зичланардики, ойлаб тўхтамай тебратганда ҳам, бирор жойидан ғийқ этган товуш чиқмасди. — Ёшлик

3. кўчма Бирор ҳаракат учун асос, таянч қилиб олинган ёки таянч бўлиб хизмат қилувчи нарса (далил, ҳужжат, баҳона ва шу кабилар).

Ҳомиднинг бу гапи унга катта дастак бўлди. — А. Қаҳҳор, Сароб

Бу [балиқ, овлаш] отанинг яна бир тирикчилик дастагидир. — Ҳ. Ғулом, Машъал

4. Оёқ кийимининг товонни айлантириб олган ва бошлиққа бириктириладиган орқа қисми. Этикнинг дастаги. Кавушнинг дастаги.

Маҳкам ака ботинкани қўлига олиб, дастагини кериб берди. — Р. Файзий, Сен етим эмассан

сфт. Сопи, тутқаси бор; сопли, тутқичли.

Дастали кетмон.

Тол новдадан тўқилган, узун дастали замбил аллақачон тайёр бўлган. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Бу кишига ўттизта чойнак, юзта пахта гулли пиёла, йигирма бешта дастали чашка берилган. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

от Бир қўл билан ушлаб ишлатиладиган (тортиладиган) арра; кичик қўларра.

Отам онамга болта, дасттеша, дастарра тайёрлашни буюрди. — С. Айний, Эсдаликлар

рвш. Энг аввал, биринчи навбатда, биринчи галда, аввало.

Ҳамза у билан даставвал Хоразмда танишди. — К. Яшин, Ҳамза

Яқинлашаётган аллақандай фалокатни даставвал Нодира сезгандек бўлди. — Ёшлик