Қидирув

сфт. 1. Кўриниши, тузилиши беўхшов; қўпол.

Дағал бармоқлар.

Мен беканинг дағал қўлларини ўпдим. — Ёшлик

Назарга хотиннинг бармоқлари серпай, дағал туюлди. — Э. Усмонов, Ёлқин

2. Табиий ҳолда қаттиқ; майин, силлиқ эмас.

Дағал соч. Дағал жун.

Мулла Икром баланд бўйли, дағал соқол бир киши эди. Ойбек, — Танланган асарлар

Ҳар йилгидан кўра кўпроқ силос, сенаж ва дағал хашак бостирилди. — Газетадан

Унинг пешонаси устида ҳурпайган тимқора, дағал сочлари лампа шишасига қарийб тегиб турарди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар.

3. Қўпол ишланган, жўн.

Дағал мовут. Дағал қоғоз.

Дағал сахтиёндан этик кийган оёқларини кериб пичан уюмларини аравага ортарди. — С. Анорбоев, Оқсой

4. Ҳазм бўлиши қийин, бадҳазм.

Дағал овқат.

Мол гўштида эса бирлашма тўқима кўп ва дағал бўлгани учун қаттиқ ва ҳазм бўлиши қийин. — Н. Исмоилов, Касалларни парвариш қилиш

5. Кишига қаттиқ тегадиган, қаттиқ ботадиган; совуқ, қўпол.

Дағал гап. Дағал муомала. Дағал одам,

Раиснинг дағал гапириши Козимга ёқмади. — Э. Усмонов, Ёлқин

Муҳаммади дағал гапириб, унинг таъбини хира қилди. — Муштум

У дағал ва совуқ товуш билан ўқиди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

[Давроновнинг] Муомаласи дағал, оғзи коски бўлиб, одамларни оёқ учида кўрсатарди. — Ҳ. Назир, Кўктерак шабадаси

Кампир дағал жавоб берди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

от 1. Нарса, буюмнинг майин, юмшоқ эмаслиги; қаттиқлик; қўполлик.

Қўлнинг дағаллиги. Бу мато дастурхон учун дағаллик қилса керак.

— Форманинг [Ҳамдам форма]

қўли унга дағаллик қилмасмикан? — деди кулимсираб. — С. Айний, Қуллар

2. Муомала, гап-сўзнинг қўполлиги; қўрслик.

Назар тўсатдан дағаллик билан гап бошлади. — Э. Усмонов, Ёлқин

— Мен одамларга, хотин-халажга қилаётган дағаллигингизни айтмай қўя қолай, — деди Инобат. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

Жўра қоровулни қучоқлайди, унга дағаллик қилгани учун узр сўрайди. — Ю. Шомансур, Қора марварид

3. Қўполлик билан қилинган хатти-ҳаракат.

Нари-бери кўз югуртиргач, хотинига бақрайиб қолади, сўнг Мунисхоннинг билагини чангаллаганича, дағаллик билан уйи томон судрайди. — Гулдаста

Ойсулувхоннинг дағаллиги Сувонжонга қаттиқ тегди. — С. Анорбоев, Оқсой

Ёш ходимдан бундай дағаллик кутмаган Толиб ака тутақиб кетди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

фл. 1. Тобора дағал, қўпол бўлиб бормоқ.

Назира жуда ўзгариб кетибди: кўзлари атрофида ажин қўнгандай, қўллари дағаллашиб, бу дағаллик бутун қоматига ҳам уриб тургандай. — Д. Нурий, Осмон устуни

2. кўчма Хатти-ҳаракати қўполлашмоқ, қўрслашмоқ.

Дағаллашдим — салга жаҳлим чиқади, Инжалашдим — салга қувончим дунё. — Р. Парфи, Кўзлар

фл. Дағаллашмоқ феълининг орттирма нисбати.