Проект Hayot Foundation
О проекте
Ру
Ру

Поиск

По запросу «dʼ» — результатов: 1405: Толковый

Фильтр
Раздел
Словари Диалекты
Тип словаря
Толковый Переводной Терминологический Фразеологический

Словарные статьи

1403
daf

ot Chertib chalinadigan, doira shaklidagi yogʻoch gardishga xom teri qoplab yasalgan musiqa asbobi; childirma, doira.

Daf chalinib, bazm boshlandi. — Mirmuhsin, Oyna

Dildor yugurib borib, Davlatbaxt begimning xonasidan gʻijjak, tanbur, daf keltirdi. — Oybek, Navoiy

  • Daf boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yoʻqolmoq; bartaraf boʻlmoq. Chol bobo qoʻli bilan daf boʻlinglar degandek ishora qilib qoʻydi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakatiKelgan balo oʻsha bilan daf boʻlsin, dedi ichida. — S. Anorboyev, Oqsoy
  • Daf qilmoq (yoki etmoq) 1. Qaytarmoq; yoʻqotmoq, bartaraf qilmoq. Qoʻy sutining qon tuflash kasalini daf qilishda foydasi katta. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlariHar qanday yomon nazarni daf qiladi bu isiriq. — S. Ahmad, UfqDushmanning bir necha hujumi daf etildi. — T. Rustamov, Mangu jasorat;Begunohlarga nojoʻya daf qiladiganlarni sal fahmlasang, shipshitib qoʻy: naq belini sindiramiz. — Mushtum— Vahshiyga tegmasang, u senga daf qilmaydi, — dedi Shubin. — Shuhrat, Oltin zanglamasAlijon chamadonini shildirab oqayotgan ariq boʻyiga qoʻyayotganida, qoplon sapchib turib, daf qildi. — Mirmuhsin, Chiniqish
  • Dafi savdo 1. Boshga tushgan savdoni qaytarish;
Полная статья →
dam

ot 1. Nafas, tin.

Damim qaytib ketyapti. Damimni rostlab olay. Chuqur dam oling.

Jinday damimni rostlab olay, uh haliyam oyogʻimning qaltirogʻi bosilgani yoʻq. Hamza, — Paranji sirlari

Baxtingiz bor ekanki, menday koʻli yengil, dami oʻtkir romchiga yoʻliqdingiz. — K. Yashin, Hamza

Ot pishqirgan damiga Erir togʻdagi korlar. — Oysuluv

2. Ishdan boʻsh vaqt; orom, hordiq.

Dam bermoq. Dam olmoq. Dam bermay yugurtirmoq. Dam olish uyi.

Ertaga yakshanba, dam olish kuni. Oʻzbekiston bahorining gurkiragan payti. — Gazetadan

Sohibjon damini olib, yana yoʻlga ravona boʻlibdi. — Zumrad va Qimmat

Hatto Sharofat bilan ikki marta dam olish uyiga borganmiz. — Mushtum

3. Biror narsa ichiga yigʻilgan, toʻplangan havo, gaz.

Ballonga dam bermoq. Dami chiqqan ballon,

Ahmad, dami chiqqan pufakdek, boʻshashib oʻtirib qoldi. — Mirmuhsin,Meʼmor

Ilgari govmish sigirning yelinidek solinib turadigan bagʻbaqasi soʻlgan, dami chiqqan pufakday shalviragan. — A. Qahhor, Sarob

4. Oshqozon yoki ichakda ovqatdan paydo boʻlgan yel, gaz.

Xom oʻrik qorinni dam qilar, Gʻoʻr masala — boshga kalava. — Maqol

Yangi uzilgan uzum ichni dam qiladi. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari

5. Taft, issiq, harorat.

Ammo oʻziyam damiga osh pishadigan otaxonlardan. — O. Yoqubov, Pyesalar.

Qiyom chogʻi edi. Quyosh damini gʻir-gʻir esgan shamol kesar edi. — Oybek, O.v.shabadalar.

6. koʻchma Kuch, zoʻrlik; shiddat.

Azimjon oʻz rotasidagi jangchilar bilan dushmanning damini kesdi. — N. Safarov, Olovli izlar

Azmkor xalqning dahshatli hamlasi ofatning damini kesdi. — N. Safarov, Olovli izlar

Qishning dami kesila boshladi. — Oybek, Navoiy

7. koʻchma Kibr-havo; hovur.

Damidan tushmoq (qaytmoq). Hali xomsan, pisharsan, bu damingdan tusharsan. — Maqol

Bugun Buxorodan komissiya kelganini eshitgan boʻlsa kerak, kechagi dami ham qolmagan. — S. Ayniy, Qullar

Oʻrinboy ogʻzidagi oshini oldirmaydigan, tutganini shart kesadigan, dami balandgina koʻringan edi. — H. Nazir, Koʻkterak shabadasi

8. Bugʻ, hovur, par

  • Dam solmoq Kampir Avazning koʻnglidagini bilib, duo oʻqib, tuproqqa dam solib, sochdi. — Malikayi ayyorNuri u kishiga borib, dam soldirib keladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Dam urmoq 1. Chuqur nafas olib puf demoq, puflamoq; [Domullani] Otxonaga boshlab kirdim. Taqsir, mana bemor, dedim. Domulla kuldi Keyin duo oʻqib, otga dam urdi. — Oybek, Tanlangan asarlarNormat soʻfi beshik-tervatday likillab, nimalarnidir pichirlab oʻkir, kelinoyisiga dam urardi. — Mushtummen, deb urolmadi dam. — H. OlimjonHammasi [polvonlar] nima qilarini bilmay, boshini qashib, birontasi ham boraman, deb dam urmadi. — Zulfizar bilan Avazxon
  • Dami ichiga tushib ketmoq 1. Nafasi qaytib ketmoq, nafas ololmay qolmoq. Mashhur artistning dami ichiga tushib ketdi. — S. Ahmad, UfqYana damim ichimga tushdi. Boʻron nafasni boʻgʻardi. — H. Nazir, Muhabbat[Elmurod] Bir nafas dami ichiga tushib oʻtirdi-da, soʻng ogʻir bir entikib: — Hay, mayli — dedi. — P. Tursun, OʻqituvchiXoʻja nomini eshitib, Gʻulomjonning dami ichiga tushib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona t.o.;Bu — Ismatxoʻjaga ayil botdi, shekilli, dami ichiga tushib ketdi. Oydin, — Hazil emish
  • Damiga tortmoq 1. Chuqur va kuchli nafas bilan ichiga tortmoq, yutmoq. Qarasa, qattiq boʻron koʻtarilib, ajdar qizni oʻz damiga tortayotganmish. — Oltin beshikGazning shamoli odamni damiga tortadi. — P. Qodirov, ErkBizni shunday avrab, damiga tortayotganlar kimlar? — Nuʼmon hoji, Mir-haydar xoʻja, Oqilxon toʻralar. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Damini ichiga yutmoq — Gapirmasdan, jim turmoqBu yoqda qolgan xotinlar damlarini ichlariga yutib, churq etmay turishipti. — S. Ahmad, Ufq
  • Damingni chiqarma 1. Nafasingni chiqarma; Bir mahalladan bir qizni olib qochishdi. Boyvachchaning xizmatkorining qizi emish Damingni chiqarma! — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Dam yemoq Damlangandan keyin oʻz bugʻi bilan yetilmoq. Choy dam yedi.Osh dam yeguncha, piyola necha bor qoʻldan qoʻlga oʻtdi. — S. Ayniy, DoxundaOshpaz shiypon tagidagi tol tagida kapgirni boshidan baland koʻtardi, bu osh dam yeganligiga ishora edi. — I. Shamsharov, Gʻurumsaroyliklar
  • Dam yemoq Pand yemoq; boʻsh kelmoq, yengilmoq. Maqtanchoqqa dam yemasman. — HabibiyBirovdan dam yemasman, soʻzga polvon, qahramonman der. — Mushtum
  • Dam turmoq Jim boʻlmoq, tinch, dim turmoq. Dam turing, bitdi quloqlar, lahza, jon qurbaqalar. Muqimiy. Dami ichida Aytadiganini ay-tolmaydi, tili qisiq.Rayhon qishloqda, qizinikida turgan kunlarda Zumradbibining dami ichida boʻldi. — H. Gʻulom, Senga intilamanTojiboy qizining yoʻqolganidan koʻra odamlar oʻrtasida isnodga qolishidan qoʻrqardi. Er-xotinning dami ichida, undan-bundan soʻrab surishtiraylik deyishsa, gap-soʻz tarqab ketadi. — S. Zunnunova, Gulxan
  • Dami kesilmoq 1. Gapi boʻlinmoq, soʻzlay olmay toʻxtab qolmoq. U Valixonga izoh berishga astoydil tayyorlangan edi, Valixonning qoʻl siltab, rad qilganini koʻrgach, dami kesilib, ogʻzini ochganicha, tek qarab qoldi. — Sh. Toshmatov, Erk qushiXubbiboy oʻzining yoʻqligidan shikoyat qilish uchun ogʻzini juftlasa ham, ammo birdan dami kesilib qoldi. — A. Qodiriy, Obid ketmonAmmo bunda kuyovning ishtiroki koʻrilmay, shuning ila mening damim kesilib qoldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Damini kesmoq (yoki qirqmoq, qaytarmoq) 1. Quvvatini ketkazmoq, taʼsirini pasaytirmoq. Issiqning va yogʻli ovqatlarning damini kesish uchun hech kim piyoladan, choynakdan qoʻl uzmas edi. — Oybek, Tanlangan asarlar;Ularning fikrlaricha, koʻpni koʻrgan mugʻambir va pishiq domla oʻqituvchi bolani yaxshilab tuzlamoqda va damini qaytarib qoʻymoqda edi. — P. Tursun, OʻqituvchiBu tadbir orqali ayrim koʻzboʻyamachi qalloblarning damini qirqmoqchi boʻlgandir. — Gazetadan
Полная статья →
deb

ot 1. Demoq fl. rvdsh.

Hayot davomida ikki tup nihol ekib, oʻstirgan inson uz umrini mazmunli oʻtdi, deb hisoblashga haqlidir. — Gazetadan

Bekmurodov deb yozilgan. — S. Ahmad, Yulduz

2. Qoʻshma gap tarkibida bogʻlovchi vazifasida keladi.

Har kishi ter toʻkib qiladi mehnat, xalqimning turmushi obod boʻlsin deb. — Gʻ. Gʻulom

Latofatxon bu xatga ham javob qaytarmaganidan keyin, Mirzayev unaqa gaplar mijoziga toʻgʻri kelmadi shekilli deb, qattiq xijolat tortdi. — A. Qahhor, Koʻk konvert

Полная статья →
dev

ot 1. mif . Ertak va xalq dostonlarida shoxli, dumli, benihoyat ulkan odam qiyofasida tasavvur etiladigan, ezgulikka qarshi kurashuvchi xayoliy maxluq, yovuzlik timsoli.

Oʻsgan yurtin toza aniq bildingmi, Soʻyla, xonim, dev-u jinni koʻrdingmi? — Murodxon

Chinor tagida bir supa ustida qirqta dev uxlab yotibdi. — Ertaklar

Devni oʻldirib boʻlmaydi, deyishadi, shu rostmi? Uning qoni toʻkilsa, har tomchisidan ming dev paydo boʻlaveradi, deyishadi. Shu rostmi? — Mirmuhsin,Meʼmor

2. koʻchma Davangirday, beoʻxshov, qoʻpol gavdali.

[Qizingizni] Erga bermay, devga berdingiz. — M. Ismoiliy, Fargʻonat.o.

Polvon ketidan Matyoz dev ham Polvon ogʻadan qolishmay, deb oʻz kuchiga yarasha ishlangan katta gʻaltak aravani itarib borardi. — J. Sharipov, Xorazm

3. koʻchma Dahshat; qoʻrqinch; salobat.

Teshaboyning yuragida bosh koʻtargan gumon devi Toʻraxonning oʻpkalaridan keyin yota qoldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona t.o.

Makrning, munofiqlikning devi hamma fazilatlarini oʻz komiga tortibdi. — Oybek,Navoiy

4. koʻchma Katta, ulkan; bahaybat.

  • Sulaymon oʻldi — devlar qutuldi Qattiqqoʻl kishi ketib, hamma istaganini qila olishiga — oʻzboshimchalikka imkoniyat tugʻilishi (mifga koʻra, Sulaymon paygʻambar oʻzboshimcha devlarni bandga solib qoʻygan, Sulaymonning vafotidan soʻng ular erkin nafas olganlar). Nega hammang ish qilmay, bekor oʻtiribsanlar? Sulaymon oʻlib, devlar qutulibdi-da! Hamza, — Boy ila xizmatchi
Полная статья →
did

ot 1. Goʻzallikni, nafosatni his etish, undan estetik zavq olish qobiliyati.

Nozik did. Did bilan kiyinmoq. Didiga toʻgʻri (mos) kelmoq. Har kimning didi boshqa, har gulning hidi boshqa. — Maqol

Ustunlar naqshinkor, bino peshtoqlariga did bilan rang berilgan edi. — E. Usmonov, Yolqin

Hovlidagi orastalik uy egasining yaxshi did egasi ekanidan dalolat edi. — Yoshlik

Xalqimizning kitobga boʻlgan ehtiyoji, estetik didi ham oʻsmoqda. — Saodat

2. Aql-farosat, fahm, idrok.

Didingga did qoʻsh, Farosatingga — farosat. — Maqol

Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham suvga urib ketar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

  • Didiga oʻtirmoq Maʼqul kelmoq. Ayolning xushsuxanligiyu pazandaligi ham, uy-roʻzgʻor tutishi ham Rohat xolaning didiga oʻtirishdi. — L. Tojiyeva, Mehrim sizga, odamlar
  • Didini bermoq Oʻxshab ketmoq, oʻxshab koʻrinmoq, oʻxshamoq. Oʻzi yosh boʻlsa ham, oltmish yashar cholning didini beradi.
Полная статья →
dik

tasv.s. Yuqori tomon yoʻnalgan va juda tez sodir boʻladigan, bir onli harakat haqida.

Burga dik etib sakradi. Bola dik (etib) oʻrnidan turdi.

Gavhar suyunib ketganidan dik etib oʻrnidan turdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Shanba kuni nogihoniy bir xabar Pochchajonovni yotgan yeridan dik turgʻizdi. — Mirmuhsin, Hikoyalar, qissalar

Kotiba rais kirishi bilan dik etib oʻrnidan turdi. — A. Koʻchimov, Halqa

Полная статья →

Показать все · 1403 →

Диалектные материалы

2