Поиск

fl. 1. Biror narsa, hodisa yoki fikrning mohiyatiga yetmoq, biror sohada maʼlumotga ega boʻlmoq.

U biladigan odam. Siz matematikani bilasizmi?

Koshki til bilsa-yu, u bilan suhbatlasha qolsa! — Oybek, Tanlangan asarlar

Tirik boʻlganda, oʻnta oʻgʻilning oʻrnini bosadigan qizi borligini bilardi. — S. Ahmad, Ufq

Siz yaramasning qilib yurgan ishlaringizni bilaman. — S. Ahmad, Ufq

2. Biror soha yoki ishda maʼlum oʻquv yoki malakaga ega boʻlmoq.

Shaxmat oʻynashni bilasizmi? U doʻppi tikishni yaxshi biladi.

Yangi ot, yangi faytun. Ha, qoʻshishni, haydashni bilasizmi? — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Turmush tajribasi tufayli xabardor, oshno, tanish boʻlmoq.

Koʻp yashagan bilmas, koʻpni koʻrgan bilar. — Maqol

Qari bilganni pari bilmas. — Maqol

Aql yoshda emas, boshda degan odam, bilib aytgan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. Xabardor, voqif boʻlmoq.

Siz uyda ekansiz, bilsam, daftarimni olib kelar ekanman esizgina. — A. Qahhor, Adabiyot muallimi

Koʻp gaplarni bilib qaytdi. — S. Ahmad, Ufq

5. His etmoq, sezmoq; idrok etmoq, anglamoq, fahmlamoq, tushunib yetmoq, uqmoq, payqamoq.

Har kim oʻz aybini bilmas. Maqol.

Ahmoq horiganin bilmas. — Maqol

Sen bilgan boʻlsam, vaqt qanday oʻtganini bilmayman. — Oybek, Nur qidirib

Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor gapni aytdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Biz endi oʻz haq-huquqimizni bilamiz. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy

Men senga munosib emasligimni bugun bildim. — S. Ahmad, Ufq

6. Tan olmoq, qadriga yetmoq, taqdirlamoq.

Er yigitning qadrini ogʻasi emas, el bilur. — Maqol

Shoshmay tur, hali u izzatini bilmagan itvachchani tutib, adabini berdirmasam, Madumar otimni boshqa qoʻyib yuboraman. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

7. Tanimoq, tanish boʻlmoq.

Bu yerda meni hech kim bilmaydi.

Normatovni sizlar qancha bilsalaring, men ham shuncha bilaman-da. — A. Qahhor, Munofiq

Men siz bilgan Shokirbek emas, toshkentlik Yusufbek hojining oʻgʻli va margʻilonlik Mirzakarim akaning kuyovi — Otabek. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

8. Deb hisoblamoq, deb sanamoq, deb bilmoq.

Oʻzingni er bilsang, oʻzgani sher bil. — Maqol

Haligi gapimni sir deb bil. — Oybek, Tanlangan asarlar

Bola oʻz qaygʻusini butun bir dunyoning qaygʻusidek bilar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Chunki u oddiy haqiqat bir ming boʻyoqdan soz, deb biladi. — S. Zunnunova, Olov

9. Uddasidan chiqmoq, eplay olmoq.

Hali siz yolgʻon gapirishni ham bilasizmi? — A. Qahhor, Ayb kimda?

Siz ikki kelin ushlashni bilmabsiz, Zaynabga jabr qilgan koʻrinasiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

10. Ixtiyori, izmida boʻlmoq.

Siz tushunmayapsiz, oyi hali tagʻin dadasi biladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

esk. poet. ayn. Bilan.

Labi laʼling bila sarv-u ravoning Bagʻishlar obi hayvon-u tiriklik. — Atoiy

Olimjon 16 soatlik muddatni gazeta, jurnal kabi koʻngul ochqichlari boʻlgan sahifalar bila oʻtkazub, Toshkent istansasiga yetdi. — Hamza, Asarlar

Taqlid soʻz.

Koʻza bilq etib suvga tushib ketdi.

1. Bosh kelishikdagi turli soʻzlar bilan ishlatilib:

2. 1) ish-harakatning amalga oshishidagi birgalik, hamkorlikni ifodalaydi.

Otam bilan keldim.

Koʻchalarni, qishloqni, ayniqsa Mahvash bilan birga dars tayyorlagan joylarni juda-juda qoʻmsadim. — T. Ashurov, Oq ot

3. 2) ish-harakat yoki hodisaga vosita boʻlgan narsani bildiradi.

Oshning taʼmi tuz bilan, odam taʼmi soʻz bilan. — Maqol

Sut bilan kirgan — jon bilan chiqar. — Maqol

Kosada lagʻmon koʻtarib kirgan Margʻuba bir qoʻli bilan shishani ushladi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

Inson xatoni koʻproq oʻz tili bilan sodir qiladi. — Gazetadan

4. 3) ish-harakatning tarzi, holati va shu kabilarni bildiradi.

Butun kuchi bilan. Botirlik bilan. Osonlik bilan. Diqqat bilan.

Xatda Sanobar erining qaytishini sabrsizlik bilan kutayotganini yozar edi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

Akbarali tuproqqa yonboshi bilan tushdi. — S. Ahmad, Ufq

Oysha xola bu ovozni butun qalbi, borligi bilan tinglardi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

5. 4) ish-harakatning qachon sodir boʻlgani va qancha vaqt davom etganligini bildiradi.

Mahvash ham kunduzi bilan shu yerda boʻladi. — T. Ashurov, Oq ot

6. 5) ish-harakatning biror joy boʻylab yoʻnalishini bildiradi.

Bu rastada ikki tomonda besh-oltita katta doʻkon boʻlib, tor, kamgak yoʻl bilan bazzozlikka, shohifurushlik rastasiga tutashar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

7. 6) ish-harakat yoki holatning roʻy berishi, yuzaga chiqishiga qaysi narsa sabab (asos) boʻlganligini bildiradi.

Komandirning buyrugʻi bilan keldim.

Har bir narsaga oldindan hukm etish toʻgʻri emas har bir ish Ollohning buyrugʻi bilan boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. Brkt. bogʻl. vzf.

9. 1) gap boʻlaklarini, asosan, uyushiq boʻlaklarni bogʻlaydi va vazifasiga koʻra va bogʻlovchisiga teng keladi.

U qalam bilan qogʻozni choʻntagiga solib, oʻrnidan turganda, Boʻtaboy keldi. — A. Qahhor, Asarlar

Bular koʻzdan gʻoyib boʻlgandan keyin, Kanizak bilan Sidiqjon butaning orqasidan chiqishdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

10. 2) payt va toʻsiqsiz ergash gapli qoʻshma gaplarda bosh gap bilan ergash gapni bogʻlash uchun xizmat qiladi.

Deraza ochilishi bilan, Yoʻlchi boshini koʻtardi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Barmoq saraklatib, soʻzga ogʻiz juftlashi bilan, birdan yoʻtali tutdi. — A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat

Halvo degan bilan, ogʻiz chuchimaydi. — Maqol

Yer boʻlgani bilan, hosil boʻlmasa qiyin. — A. Qahhor, Qoʻshchinor

ot 1. Biror narsa (transport vositalari)dan foydalanish, biror joyga (teatr, sport saroyi va boshqalar) kirish huquqini beradigan hujjat, chipta.

Tramvay bileti. Sirkka kirish uchun bilet.

Toʻgʻri vokzalga kelib, Qoʻngʻirot poyezdiga bilet oldim. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Konduktor bizning roʻparamizga kelib qoldi. Men darhol Hafizaxonga iltifot qildim: — Bilet oldingizmi, yoʻqmi, Hafizaxon? — Guldasta

2. Biror tashkilot, partiya, ijtimoiy-siyosiy guruhga yoki harbiy sohaga aʼzolikni, aloqadorlikni tasdiqlovchi rasmiy hujjat.

Partiya bileti. Aʼzolik bileti. Studentlik bileti. Harbiy bilet.

Xalq-demokratik partiyasining yangi aʼzolariga partiya biletlari topshirildi. — Gazetadan

U yerda [tugunchada] Dadaxon akaning harbiy bileti, allaqanday tashakkurnomalar bor edi. — E. Raimov, Ajab qishloq

3. Imtihon savollari yozib qoʻyilgan varaqa.

— Bilet oling, — dedi. Imtihon paytida bilet nima-yu, choʻgʻ nima! Shafqat tilaganday yeyekin qarab qoʻydim. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Imtihon qogʻozini tashlab, duch kelgan biletni oldim. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

4. Oʻyinda pul yoki boshqa xil yutuqlar chiqishini vaʼda qilib sotiladigan hujjatlar. Lotereya bilekti.

Joʻravoy biletlarni qoʻliga olgach, majburlab berilgan lotereyalarga koʻpincha yutuq chiqadi, degan mish-mishlarni eslab, koʻnglida qandaydir umid uchquni yilt etdi. — Yoshlik

ot 1. Obyektiv borliq haqidagi yoki muayyan (ilmiy, madaniy, maʼrifiy, maʼnaviy, harbiy va boshqalar) sohalarga oid ilmiy, amaliy maʼlumotlar, tushunchalar majmui; ilm.

Til bilimi. Yer bilimi. Huquq bilimi. Bilim baxt keltirar. — Maqol

Bilim — oltindan qimmat, qilichdan kes-kir, zambarakdan kuchli. — Gazetadan

Chinakam xayol genial bilim talab qiladi. — S. Karomatov, Oltin qum

Bizdan talab qilinadigan narsa butun kuch va harbiy bilimni ishga solish. — N. Safarov

Shu [gazeta va jurnallar oʻqish] bilan dunyoviy bilimlarga boʻlgan tashnaliklarini qondirar, olamdagi gaplardan xabar topar edi, — K. Yashin, Hamza

2. Oʻqimishlilik darajasi, maʼlumot, qobiliyat (eruditsiya).

Uning bilimi zoʻr. Bilimim yetishmaydi. Bilagi zoʻr birni yiqar, bilimi zoʻr mingni yiqar. — Maqol

Bu mansabga u halol mehnati, bilimi, el ishiga sadoqati tufayli erishdi. — Gazetadan

Menga qolsa, institutga eshik qolib, teshikdan kirmagani maʼqul Uz bilimi bilan kirsin. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Yodgor uning otini bilolmay qolgan boʻlsa ham, bilimiga tan bergan, uzoq vaqtgacha qizning gaplarini, chiroyli chehrasini unutolmay yurgan edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol