Qidiruv

fl. 1. Qoʻliga tutqizmoq; qoʻliga yoki ixtiyoriga topshirmoq.

Berganning betiga qarama. — Maqol

Olmoqning bermogʻi bor. — Maqol

Haligi xatni u tanaffusga chiqqanda Rustamga bermoqchi edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Viktor ham koʻrishib, hol-ahvol soʻrashgach, qoʻliga telegrammani berdi. — S. Karomatov, Oltin qum

2. Ehtiyojini, talabini qondirmoq; yoʻq narsa bilan taʼminlamoq.

Ekinga suv bermoq. Molga xashak bermoq. Qurilishga mablagʻ bermoq. Bola yigʻlamasa, ona sut bermas. — Maqol

Qurilish tresti unga yotoqxonadan joy berdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Bandaning rizqini ollo beradi. — K. Yashin, Hamza

Boyning qiziga rahmi kelib, unga non beribdi. — Bulbuli goʻyo

Qoʻsha qarindoshlar, yaxshi farzandlar bersin. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Sherigim unga bir stakan suv berdi. — A. Qahhor, Asarlar

Quryoz aka shuni kutib turganday: — Men qoʻylarga tomoq beray, — deb qoʻzgʻaldi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

3. Baxsh etmoq, bagʻishlamoq; ruhiy holat, kayfiyat, koʻrinish paydo qilmoq.

Musiqa dillarga orom beradi.

Sayohat gashti, togʻlar oʻrkachi, rango-rang tabiat koʻzlarni yashnatib, dillarga orom beradi. — Gazetadan

Mansur akalarcha mehribonlik bilan Gavharning yelkasidan tutib, dalda berdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

[Nuri] Gulnor toʻgʻrisida soʻzlaganda, tovushiga sirli ohang berdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Uning [Kumushning] nafis qora sochlari orqa-oʻngiga toʻzgʻib, ajib bir manzara berdilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. Biror muassasaga oʻrnashtirmoq, kiritmoq,

Bolani bogʻchaga bermoq. Oʻgʻlini oʻqishga bermoq.

Boshqa biror hunarga bersak boʻlmaydimi? — E. Raimov, Ajab qishloq

Bir oʻgʻlimni Xadradagi oʻris maktabiga berdim. — Oybek, Tanlangan asarlar

Men Marusyaga tayinlab qoʻydim, ertadan boshlab bogʻchaga ber. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Mahsulot yetishtirib, tayyorlab yetkazib turmoq; oʻz mahsuli bilan taʼminlamoq.

Bu xalq xoʻjaligiga nima beradi? Qishloq xoʻjaligi aholiga oziq-ovqat, sanoatga xom ashyo beradi.

Etak-etak paxtani ikki qoʻllab terganman, Gektaridan yuz-yuzlab paxta beray deganman. — Qoʻshiqlar

6. Nashrga kiritmoq, bosmoq, eʼlon qilmoq; eshittirmoq; koʻrsatmoq.

Maqolangizni kelgusi sonda beramiz. Konsert bermoq.

7. Ayrim otlar bilan qoʻshma feʼl yasaydi; masalan:

ahamiyat bermoq, bardosh bermoq, javob bermoq, boy bermoq, joy bermoq, zarba bermoq.

Oʻn bir kishi qarshi ovoz berdi. — Sharq yulduzi

U koʻprikdan oʻtib, katta yoʻlga chiqqanidan soʻng otga qamchi berdi. — A. Qahhor, Asarlar

Mana, seni deb qanday balolarga bardosh beryapman. — K. Yashin, Hamza

Quruq odamlar kiyimga zoʻr beradi, deganlari bejiz emas ekan. — F. Musajonov, Himmat

Hayo qaysi narsada boʻlsa, unga ziynat beradi. — Fan va turmush

Quloqlarida uch kalima soʻz oʻrin talashib, aks sado berdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

8. -(i)b Koʻmakchi feʼl vazifasida affiksli ravishdosh shaklidagi yetakchi feʼl bilan birikadi va:

9. 1) harakatning birov, oʻzga uchun bajarilganligini ifodalaydi.

Yangangga ayt: ilikdan osh qilib bersin. — Guldasta

Endi ishingga qara, bolam, ertaga koʻylak tikib beraman. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Men boʻlgan voqeani aytib berdim. — T. Ashurov, Oq ot

Tutning ustiga chiqib qoqib berdim. — S. Zunnunova, Olov

Bu choldan har balo kutsa boʻladi. Uni hukumatga tutib berish kerak. — P. Tursun, Oʻqituvchi

10. 2) yetakchi feʼldan anglashilgan maʼnoni kuchaytirib ifodalaydi. U

qoʻlini siltab baqirib berdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Qambaralidan eshitib ishonmadi va ikkalovini ham soʻkib berdi. — A. Qahhor, Asarlar

Zulayho opamlar urishib beradilar. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

11. -a-y Koʻmakchi feʼl vazifasida affiksli ravishdosh shakllaridagi yetakchi feʼllar bilan birikib kelganda, koʻpincha -ver shaklida talaffuz qilinadi va quyidagi maʼnolarni ifodalaydi:

12. 1) yetakchi feʼldagi harakatning bajarilishi uchun qarshilik, monelik yoʻqligini, u bemalol bajarilishi mumkinligini anglatadi.

Qatiqlamasdan kosalarga suza ber. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy

Bahuzur oʻtira ber, charchagandirsan? — U. Ismoilov, Saylanma

13. 2) yetakchi feʼldagi harakatning davomliligi, takroriyligini bildiradi. U

suv tashib, xumlarga quya berdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Oʻlimdan boshqa hamma yaxshilikning barvaqt kelgani maʼqul, deb ona-bola izgʻiy berdi. — Mirmuhsin, Qahramonnoma

Sening mushtingni yeya berib, jonimda jon qolgan emas. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Hadeb katta shaharda yashay berish ham odamni diqqinafas qilib yuboradi. — T. Ashurov, Oq ot

14. Yetakchi feʼl sifatida qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, masalan:

berib tur, bera qol, berib yubordi.

1. Vurma ve incitme sonucu vücudun herhangi bir yerinde oluşan çürük.YARA

2. Yuvarlak, yassı ve sipersiz başlık.

rvsh. 1. Soʻzlovchiga, shuningdek, soʻz borayotgan payt yoki oʻringa yaqin.

Hechqisi yoʻq, bir kun nari, bir kun beri.

[Qizlar] Nari yot, beri yot bilan bir-birlarini itarib, surib, koʻrpani toʻrt tomonga tortishib janjallasha boshladilar. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

— Beri kel, qizim! — qoʻli bilan imladi kulib. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. koʻm. (chiqish kelishigi bilan) Harakatning boshlanish paytidan boshlab, buyon; maʼlum vaqt davomida, mobaynida.

Kechadan beri. Yaqindan beri. Anchadan (koʻpdan) beri. Almisoqdan beri.

Asqar akaning dami ichiga tushib ketdi. Shu sabab, mana kechadan beri qovogʻi ochilmaydi. — N. Fozilov, Qissalar

Elmurod ertalabdan beri non-choydan boʻlak hech narsa yemaganlikdan koʻngli ozganini sezdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Institutga kirgandan beri Kozimjon orqasidan soyadek ergashib yuribdi. — T. Ashurov, Oq ot

Taxminan uch yildan beri shu ishni qilaman. — S. Ahmad, Yulduz