sft. esk. kt. Yaxshi, durust; afzal.
Ularning oldida mening gumrohligim behroq! — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Поиск
По запросу «be» — результатов: 1975: Толковый
Фильтр
Тип словаря
Словарные статьи
680ot 1. tar. Turkiy xalqlarning baʼzilarida xonliklar davrida davlat arboblariga, shahar yoki viloyat hokimlariga, ularning bolalariga berilgan faxriy unvon hamda shunday unvonga sazovor boʻlgan shaxs.
Boshlab hudaychi ot ustidan bir kimxob toʻnni olib, qoʻrgʻon begiga kiydirdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Atrof shahar va qishloq beklari aksar Musulmonqulning oʻz odamlaridan. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Aslida bu otni, Ulugʻbek Mirzo Samarqand taxtiga chiqqanda, Buxoro begi tuhfa etgan edi. — Mirmuhsin, Meʼmor
2. Erkaklar ismining tarkibiy qismi, masalan,
Yoʻldoshbek, Otabek, Yusufbek.
3. (1-shaxs egalik shaklida) Oʻz begi yoki xoʻjayiniga murojaatda yoki ular haqida gapirganda ishlatilgan soʻz.
Qaygʻurma, begim! Hasanali otang bu toʻgʻrida ham seni yodidan chiqarmaydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Eski vaqtda yer-suv egalarining xizmatkorlari xonlar zamonidagi rasm-rusumni qilib, oʻz xoʻjayinlarini “begim“, “xonim“, oyim deb hurmatlar edilar. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari
- Beklar begi
- Bek oyim yoki begoyim Bekning onasi yoki xotini va ularga murojaat shakli. Hasanali tanitdi: — Mana bu kishi qayin onangiz — bek oyim boʻladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Uzi(ga) xon, oʻzi(ga) bek Har kim oʻziga xon, oʻziga bek. — Maqol
ot 1. Orqa suyakning (umurtqa pogʻonasining) pastki qismi.
Odamning beli. Otning beli. Beli bukchaygan. Bel muskullari. Bel ogʻrigʻi.
Beli sinib yotgan sarboz ham oyga tikilar, undan najot yoʻq. — Mirmuhsin, Meʼmor
2. Gavdaning koʻkrak qafasi bilan boʻksa oʻrtasidagi eng xipcha qismi; biqin.
Beli yoʻgʻon odam. Beli xipcha qiz.
Tortishmachoq boshlandi: qiz tomondan gupchakdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga tushdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Ular qizning boʻyi, beli, yelkasi va qoʻllarini oʻlchab yozib olishdi. — I. Rahim, Ixlos
Buviniso ikki qoʻli bilan belini ushlab, qaddini koʻtardi. — Oydin, Hikoyalar
3. koʻchma Yon, choʻntak yoki belbogʻ maʼnosida.
Belimda pul, boshimda savagʻichdan toʻqilgan katta qafasda kukkulab turgan bir juft qumri. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola
Besh-oʻn qogʻozni belimga tugib, ust-boshimni but qilib yurtimga joʻnab ketay degandim. — Oybek, Tanlangan asarlar
— Belimdagi zogʻora nonni suvga botirib yeb, kunni kech qildim, — dedi qalandar yigit Avazga. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
4. Biror narsaning oʻrta qismi, oʻrtasi.
Shoʻxsoy qishloqning qoq belidan ayqirib oqadi. — H. Nazar, Soʻnmas chaqmoqlar
Poʻlat abzal, nayzalar sinib borar belidan. — Nurali
U [Qoʻqon J Soʻx daryosi va undan tara-lib chiqadigan koʻplab ariqlardan sugʻoriladigan vohaning oʻrta belida joylashgan. — K. Yashin, Hamza
5. koʻchma Jismoniy yoki moddiy kuchning ramzi.
Yomonga el boʻlguncha, Yaxshiga bel boʻl. — Maqol
6. geogr. Togʻ va tepaliklarning egarsimon eng baland joyi.
Boʻz yigitlar bir gʻayrati toshib, Necha togʻdan, necha bellardan oshib — Yodgor
Seni mingan beklar daryoday toshdi, Necha bel-u necha togʻlardan oshdi. — Malikayi ayyor
7. Belini sindirmoq Katta moddiy, jismoniy yoki maʼnaviy zarar yetkazmoq.
Behuda harakat belni sindiradi. — Maqol
Gapning belini sindirmanglar, jim turing, Haydarcha gapiraversin. — S. Ayniy, Jallodlar
hosil nobud boʻldi, ishimizning beli sindi. — S. Ayniy, Qullar
- Beli ogʻrimoq Mehnat bilan mashgʻul boʻlmoq; mehnat-mashaqqat qilmoq. — Yosh, yangi dehqon-da, hali beli ogʻrimagan! — deydi Xolmirza aka. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
- Bel ogʻritmoq (yoki qayishtirmoq) Jon koyitib, astoydil mehnat qilmoq. Ha, boʻlmasa, joningiz achiganimi bu? Yerni belingiz qayishib chopganingizda, joningiz achir edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Beli ogʻrimaganning non yeyishiga qara (yoki non yeyishini koʻr) Oʻzi ishlamasdan, birovning mehnati bilan topilgan narsani qadrlamay, tejamay sarf qiluvchi odamga nisbatan aytiladi.
- Bel olishmoq (yoki ushlashmoq) 1. Kuch sinashmoq (kurashda, jangda). Elmurod sahn oʻrtasida toʻplanishgan yoshlar tomonga ketdi. Bu yerda kurash boshlangan boʻlib, Davlatyor bilan Maʼmurjon bel olishmoqda edi. — P. Tursun, OʻqituvchiBel ushlashganda, otangni ayama. — MaqolSidiqjon sizga shogird tushmoqchi. Mallavoy kuldi: — Men bilan bel ushlashmoqchi deng. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Bel bogʻlamoq Biror ishga astoydil kirishmoq, jazm qilmoq. Doʻstlarim Siz bilan biz ulugʻ ishga bel bogʻladik. Bu gʻoyat xatarli ish. Ammo biz qoʻrqmaymiz. — H. Gʻulom, MashʼalBobur juda bir qaltis ishga bel bogʻlaganini sezdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
- Beliga tepmoq Biror ishga, ayni qizib turgan, dolzarb paytida istamagan, kutilmaganda xalal bermoq, putur yetkazmoq. Senmisan? Ammo uyquning ham beliga tepding-da, Tinchlikmi oʻzi? — O. Yoqubov, PyesalarSuhbat avjiga chiqqanda kirib kelgan ikki yigit gapning beliga tepdi. — S. Mahkamov, Dala tongi
- Belini koʻtarmoq 1. Qaddini tik qilmoq; qomatini rostlamoq; ekin maydonlarini koʻpaytirish kolxozning belini koʻtarishga katta kuch boʻlar edi. — S. Zunnunova, Olov
- Beli uzilmoq Halok boʻlmoq; yengilmoq. Biz xudoning suygan bandalarimiz, bizga osilganlarning beli choʻrt uziladi! — K. Yashin, Hamza
- Belini bukmoq Yengmoq, mayib qilmoq, halok qilmoq. Toʻgʻri, sening qaroring juda toʻgʻri, qurolimiz boʻlmasa, Kuropatkin belimizni bukib qoʻyadi! — N. Safarov
ot Dukkakdoshlar oilasiga mansub, bir va koʻp yillik oʻsimlik.
Hoʻl beda. Beda sepmoq. Beda oʻrmoq.
Supa, chorpoya atroflarida yangi oʻrilgan beda hidi gupurib anqidi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi
ot 1. bot. Issiq mamlakatlarda oʻsadigan, atirgullilar (raʼnodoshlar) oilasiga mansub, xushboʻy mevali daraxt.
Bogʻning turli joylarida har xil mevali daraxtlar: nok, oʻrik, behi, jiyda va hokazo anchagina. — Oybek, Tanlangan asarlar
Mohidil qaytib hovliga tushayotganida, behi shoxi shitirlab ketdi. — S. Zunnunova, Gulxan
2. Shu daraxtning olmaga oʻxshash mevasi.
Sidiqjon uni [onasini] kuzatib qaytib kelganida, tok ostidagi eski soʻrida sochilib yotgan behilarga koʻzi tushdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Xonani zira, dolchin, behi, zigʻir moyining xushtam hidi qopladi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi
1. ayn. Relssiz.
Beiz transport.
2. rvsh. Biror asar, belgi qoldirmay; nom-nishonsiz, bedarak; izsiz.
Quyun tutundek buralib koʻtariladi-yu, qumga sepilgan suvday beiz yoʻqoladi. — M. Nazarov, Sirli xat
Beiz ketmadi, yoʻq, shahidlar qoni Quzgʻundan asradi maʼsum dunyoni. — A. Oripov
Sevinmasinmi, axir undan zurriyot qoladi, zurriyot! U endi olamdan beiz, nom-nishonsiz ketmaydi. — R. Rahmon, Mehr koʻzda
В определениях
18prefiks tlsh. Soʻzning oʻzak oldidan qoʻyiladigan qismi, old qoʻshimcha (be-, no- kabi: benuqson, notoʻgʻri).
bag‘iz kam qoʻll. Nuqson, ayb, kamchilik; bahona. [Boy] He yoʻq-be yoʻq oʻshqiradi, har narsadan bagʻiz topib, bolalarni koyiydi. H. Nuʼmon va A. Shorahmedov, Ota
duduqlan Baʼzi tovushlarni qiyinlik bilan talaffuz etmoq yoki tutilib-tutilib gapirmoq. U [Xudoyqul] Elmurodning soʻroqlariga duduqlanib, toʻmtoq-toʻmtoq javoblar bera bo
nafsilamr Haqiqatga mos; toʻgʻri, rost. — Be-e-e, goʻrnimi, taqsir! — dedi Safar boʻzchi, — u gapni qoʻying, nafsilamr gap yaxshi. A. — Uni qarang, nafsilamrini aytganda,
bo‘lmag‘ur Asosi yoʻq, asossiz, tagi puch. Boʻlmagʻur xayollar. Be, boʻlmagʻur gapni qoʻysangiz-chi. Eshitmasangiz, koʻrmasangiz, qayoqdan bilasiz! P. Tursun, Oʻqituvchi
he und. s. Murojaat, chaqiriq paytida ishlatiladigan nido; ey, hey. He, bormisiz, birodar! — He, taqsir! — dedi afandi. — Siz gap boshlaganingizdan buyon ogʻzimni shuncha
Сказки
383
Устное народное творчество
Abduaziz boy otasidan qolgan mol-mulkni sovurib, qirqta joʻrasidan yordam soʻraydi, ammo ular yordam bermaydi. Keyinchalik u karvon bilan safarga chiqib, quduqd
Устное народное творчество
Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga
Устное народное творчество
Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis
Устное народное творчество
Yetim qiz gʻorda yashar ekan, uni ajdar qush asrab, oʻziga makon qilib oladi. Bir botir yigit ajdar qushni oʻldirib, qizni qutqaradi va u bilan baxtli hayot kec
Устное народное творчество
Ushbu ertakda aka-ukaning sarguzashtlari orqali insonlarning taqdiri va amallarining oqibatlari haqida hikoya qilinadi. Aka oʻzining gʻalati duolari va harakatl
Устное народное творчество
Aldarkoʻsa yoʻlda ketayotib, oʻzining ustidan kulmoqchi boʻlgan takabbur boyga duch keladi. Aldarkoʻsa oʻzining zukkoligi bilan boyni qanday aldashni oʻylab top
Диалектные материалы
869
Qashqadaryo viloyati · Algov
Ehtiyoji bor narsani boshqalardan vaqtincha olib turish va berib turish.
Qashqadaryo viloyati · Belanchak
Belanchak.
Namangan viloyati · baliq
Xorazm viloyati · bermoq
Fargʻona viloyati · beshik taqa
Buxoro viloyati · beshkecha
Статьи
1
Словари и справочники
Одна из самых частых ошибок в узбекской латинице.
Внешние ресурсы
22
Орфография и письмо
Проверка орфографии и стиля, транслитерация.
Машинный перевод
Машинный перевод для узбекского языка.
Библиотеки и учебные материалы
Национальная библиотека: электронный каталог и цифровые фонды.
Организации
Ведущий вуз в области узбекской филологии.
Корпусы и научные ресурсы
Открытый набор данных узбекской речи; можно помочь, записывая свой голос или проверяя чужие записи.
Машинный перевод
Машинный перевод с узбекского и на узбекский более чем для 100 языков.
Страницы
2<span translate="no">til.uz</span> loyihasini yaratayotgan va qoʻllab-quvvatlayotgan tashkilotlar.
til.uz — oʻzbek tiliga bagʻishlangan milliy raqamli portal.