Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«aqlliroq» boʻyicha 17 ta natija: Izohli

Filtr
Boʻlim
Lugʻatlar Ertaklar
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik

Lugʻat maqolalari

11 ta
aql

ot 1. Inson miyasining dunyoni aks ettirish va shaxsning voqelikka munosabatini boshqarib turadigan faoliyati; fikrlash qobiliyati.

Jonzotlar ichida birgina odamzodga aql ato etib, yuragiga diyonatni joylabdi. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv.

2. Fikrlash qobiliyatining amali; fahm-idrok, zehn.

Aqling bilan koʻr, koʻz aldaydi. — Maqol

Qaysi vazirim aqli ziyrak, donishmandligini bildirsa, xazinamdan oʻn tillo va bosh oyoq sarpo beraman. — Luqmon Hakim.

3. Mulohaza, maslahat tarzidagi fikr.

Koʻpdan koʻp aql chiqar. — Maqol

Endi meni aqlim shukim, oʻshal kandidatingiz tomoniga oʻtganlarni qoʻlga olish uchun Nurmat akamning hovlisiga chaqirib, bir oz ziyofatcha bilan koʻngillarini topib shoyad qoʻlga olib qolarmiz. — Hamza, Burungi savollar

  • Aqldan ozmoq Fikrlash qobiliyatini yoʻqotmoq, es-hushidan ayrilmoq. Birinchi qadah chanqoqni bosish uchun, ikkinchisi — xursandchilik, uchinchisi — kayf qilib huzurlanish, toʻrtinchisi esa aqldan ozish uchun ichiladi. — Gazetadan
  • Aql bovar qilmaslik, aqlga sigʻmaslik Tasavvurga sigʻmaslik, tasavvur eta olmaslik. Nurlan aql bovar qilmaydigan hikoyasini bazoʻr tamomladi. — Gazetadan
  • Aqldan adashmoq yoki aqlini yoʻqotmoq, aqlini yemoq, aqli ketmoq Toʻgʻri fikr-mulohaza yuritish, toʻgʻri idrok etish holatini yoʻqotmoq, es-hushini yoʻqotmoq. Qizning chiroyliligiga bazzoz bola behush boʻlib, aqldan adashib yotib qolibdi. — Luqmon Hakim.Yaxshi koʻrganda, qizlar aqlini yoʻqotib qoʻyadi deyishadi. — P. Qodirov, Uch ildizBobo, xafa qilding menday oʻgʻlingni Aqling ketib, bobo, senga ne boʻldi. — Nurali.
  • Aqldan emas Aql yuritib qilingan toʻgʻri ish emas. Giyohvandlik bilan kurash yoʻlida tabiatni xonavayron qilish aqldan emas. — Saodat.
  • Aqli yetmoq Toʻgʻri idrok etmoq, mohiyatini tushunmoq.
  • Aql kirmoq (yoki bitmoq) Aql bilan ish yutadigan boʻlmoq, es-hushini yigʻib olmoq. Qachon senga aql kiradi?! — Soʻzlashuvdan.
  • Aqlni olmoq Es-hushini ogʻdirmoq, mahliyo qilmoq. Kiygani gulgun qirmizi, Aqlingni olar jodu koʻzi. — Malikayi ayyor.
  • Aqlini tanimoq Aql bilan ish tutadigan boʻlmoq, shunday yoshga yetmoq. Inson tugʻilib aqlini tanigan kundanoq tevarak-atrofni oʻrab turgan borliq haqida oʻylay boshlaydi. — Gazetadan
  • Aql tish
  • Aql oʻrgatmoq Pand-nasihat, oʻgit, yoʻl-yoʻriq tarzidagi fikr-mulohaza aytmoq. Birov qoqilganda, aql oʻrgatuvchilar, taftishchilar koʻpayadi. — S. Nurov, Maysalar ayoz urmaydi
Toʻliq maqola →
aqlan

1. Aqliy jihatdan.

Asadbek, faqat jisman emas, aqlan ham oqsoq boʻlganlar valdiraganida jim oʻtirolmasdi. — T. Malik, Shaytanat

2. Aql bilan.

Madaniyatli inson har qanday qiyin sharoitda ham oʻzini yoʻqotmaydi, aqlan yoʻl topib, mushkulini oson qilishga intiladi. — Gazetadan

Toʻliq maqola →
aqliy

sft. Aql-idrok faoliyatiga oid, fikr yuritish bilan bogʻliq.

Aqliy mehnat.

Oʻlimigacha bemor aqliy qobiliyatini toʻliq saqlab qolgandi.

Oʻlimigacha bemor aqliy qobiliyatini toʻliq saqlab qolgandi. — Gazetadan

Toʻliq maqola →
aqlli

sft. 1. Aqli raso; miyali.

Aqlli bola. Aqlli yigit. Aqlli oʻzini ayblar, aqlsiz — doʻstini. — Maqol

Muallim oʻrta yashar, aqlli, yoshlarga mehribon kishi edi. — Oybek, Nur qidirib

Aqlli kishilarning sadagʻasi ketsang ham arziydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Aql bilan vujudga kelgan; fahm-farosatdan, bilimdonlikdan dalolat beradigan.

Aqlli tadbir. Aqlli ish.

Uning [Davlatyorning] baʼzan loʻnda va aqlli gaplarini eshitganda, Elmurod huzur qilardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

3. Ziyrak, fahmli, hushyor (hayvon va qushlar haqida).

Aqlli it.

Davraga eʼlonchi chiqib: — Hov, yaxshilar, hozir biz sizlarga nomerlarni: aqlli otlar oʻyinini koʻrsatamiz, dedi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Toʻliq maqola →
aqlsiz

sft. 1. Aqli yoʻq, beaql.

Musulmonqul oʻzini mingboshi eʼlon qilib, aqlsiz bir goʻdakni [Xudoyorni] xon koʻtarib, el yelkasiga mindi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Aql ishlatmasdan qilingan, ahmoqona.

— Bundoq aqlsiz ishlarni qoʻyaylik, xotin! — deb muloyimona soʻzlab ketdi [Hoji]. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Toʻliq maqola →
aql-hush

ot Es-hush, fahm-idrok, farosat.

Elmurod xayol ichida asta-sekin odimlar ekan, gapirdi: — Oʻzining aqli-hushi joyidami? Koʻrinishidan yomonga oʻxshamaydi-ya, oʻzi!? — P. Tursun, Oʻqituvchi

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 11 →

Taʼriflar ichida

4 ta
roviy

roviy esk. Rivoyat qiluvchi, naql qiluvchi; qissa aytuvchi. Roviy aytar: falokatga uchrab karvon Poyoni yoʻq sahroda, omon qoldi bir odam. E. Vohidov, Sharqiy qirgʻoq Va

topqir

topqir 1 Navbatdagi guruh, turkum. Mehriniso shoshib qolgan, kelayotganlar bosim oʻtirishmas ularni kuzatib qaytishi bilanoq, ketma-ket yana bir topqiri kirib kelardi. R.

topqir

topqir 1 Navbatdagi guruh, turkum. Mehriniso shoshib qolgan, kelayotganlar bosim oʻtirishmas ularni kuzatib qaytishi bilanoq, ketma-ket yana bir topqiri kirib kelardi. R.

jonivor

jonivor Tabiatdagi hamma jonli narsalar; jon egasi; mavjudot (oʻsimlikdan tashqari). — Xudoyi taolo insonni hamma jonivorlardan aziz-u mukarram etib yaratdi, — dedi Meʼmo

Ertaklar

2 ta
Donishmand choʻpon
Xalq ogʻzaki ijodi

Bir podshohning otlari oriqlab qolishi ortidan yuzaga kelgan voqea donishmand choʻponning aql-zakovati bilan bogʻliq qiziqarli sarguzashtlarga aylanadi. Choʻpon

Podsho bilan choʻpon
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda podsho va choʻpon oʻrtasidagi aql musobaqasi tasvirlanadi. Choʻpon oʻzining zukkoligi va topqirligi bilan podshoni lol qoldirib, adolatni tiklaydi.