Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«YOT» boʻyicha 909 ta natija

Filtr
Boʻlim
Lugʻatlar Ertaklar Shevalar Resurslar
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik
Tildan
Oʻzbekcha Ruscha Inglizcha Lotincha Turkcha
Tilga
Oʻzbekcha Ruscha Inglizcha Qoraqalpoqcha Nemischa Fransuzcha Arabcha Turkcha Forscha

Lugʻat maqolalari

369 ta
yot
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

YOT ’begona’. Qadr bilmas harindoshdan hadr bilgan yo t yaxshi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat asli ya:t tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 158), keyinroq a: unli — sining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, III, 174; DS, 247); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al— mashgan: ya:t > yat > yât. Bu soʻzni yav soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -v, -t qismlari qoʻshimcha boʻlsa kerak deyiladi (ЭСТЯ, IV, 158), lekin ya:- qismi qanday maʼno anglatishi aniq aytilmaydi (Bu qism 'qarshi tomonda boʻl-’ maʼnosini anglatgan feʼl boʻlsa kerak). 1 Qarindoshligi yoʻq; begona. . n — dedi. N. Qilichev, Chigʻiriq. Ular [Japaq va Suluv

2. Tanish boʻlmagan, notanish, begona; oʻzga, chet

Otabek oʻzi bilan koʻrishgan bundagi ikkita yot kishini tanimaganlikdan bir-bir qayta qarab, ularni koʻz ostidan kechirdi. A — Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. q. x. Yovvoyi, begona

Boʻyi yerdan toʻrt barmoq koʻtarilgan gʻoʻza oralariga yoyilgan xotin-qizlar.. paxta oralaridagi yotoʻtlarni termoqda edilar — S. Ayniy, Qullar

Toʻliq maqola →
yotmoq
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

fl. 1. Tanani yerga (karavot, toʻshak va shu kabilarga) berib choʻzilmoq, uzala tushmoq.

Yerga yotmoq. Oʻt ustiga yotmoq.

Yoʻlchi quruq namatga yotib, ustiga koʻrpacha yopdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Hasanali sekin-gina daricha ostiga yotib, hujra ichiga quloq soldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

U kelganda, Qurbon ota oʻrnida yonboshlab yotar, Maxsum uxlab qolgan edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Kimdir chalqancha yotib ingrardi, yordam soʻrardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan

2. Joyni band qilmoq, joylashmoq.

Kitob stol ustida yotibdi.

Tanchaning ustida boyning sadaf tasbehi, koʻzoynagi yotar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Saqlanmoq; turmoq.

Koʻylak sandiqda yotibdi.

Yenglarining taxidan bu koʻylakning naftalin hidini singdirib, alla-qayerda uzoq vaqt yotgani bilinib turardi. — A. Muxtor, Opa-singillar

4. Tunamoq, uxlamoq.

Bola beshikda yotadi.

Yuring, opajon, bugun biznikida yoting [dedi Roʻzimat]. — A. Qahhor

Hali yotmoqqa vaqt erta edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

5. Kasal boʻlmoq, tobi qochmoq.

Bemor uzoq yotdi.

Eshitdingizmi, ulugʻ afandimning tobi qochib qolibdi. Boyoqish qattiq yotgan emish. — S. Ahmad, Hukm

Volidamiz bedom-darak ketgan ikki oʻgʻlining dard-firoqida kuyib, yotib qolibdilar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

6. Hibsda boʻlmoq, qamalmoq.

Yotib chiqmoq.

Qani u [Yoʻlchi], sevikli aka, qayerda, qaysi zindonda yotadi! — Oybek, Tanlangan asarlar

Mirza Muhiddin tomonidan ehtiyot chorasi koʻrilganicha, bir yildan ortiqroq soʻroqsiz yotdi. — A. Qahhor, Sarob

7. s. t. Toʻxtamoq, toʻxtab qolmoq, yopilmoq.

Soat yotdi. Tramvay-trolleybuslar yotgan.

Samovar yotgan, bir chol choynak-piyola artar, hovuz boʻyidagi supada kimdir xur-rak otib uxlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

8. bekor yotmoq Ravish va ravishdoshlar bilan birikib, ish-harakat yoki holatning doimiy, davomiy ekanligini bildiradi, masalan,, osilib yotmoq, ishlab yotmoq, qarovsiz yotmoq.

Uch xonali uy boʻm-boʻsh, huvullab yotardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan

Bu eʼlonlar oldida turli kasbdagi odamlar uymalanib yotadi. — A. Muxtor, Opa-singillar

  • Yotib yemoq Biror joyda ishlamay, pul topmay, oʻz jamgʻarmasini xarjlab yashamoq. Yotib yeyishga togʻ ham chidamaydi. — Maqol
  • Yotib qolmoq 1. Uxlamoq. Karim akasinikida yotib qoldi;Odatda erta bilan va kechqurun bozori bir oz qiziydi-yu, tush paytida savdo-sotiq yotib qoladi. — M. Osim, Ibn Sino qissasi;Mehri kasalxonada uzoq yotib qoldi. — A. Qahhor, Bosh-siz odam
  • Yotib qolguncha, otib qol! Oxirgi kuchingni ham ishga sol, fursatni qoʻldan bermay, harakatingni qil, maʼnosida ishlatiladigan ibora. Bezori oʻz manfaati yoʻlida hamma narsadan kechadigan yigit boʻlgani uchun, yotib qolguncha, otib qol, qabilida ish koʻrmoqchi boʻldi. — I. Qalandarov, Shoxidamas, bargida
  • Tiqilib yotibdi Toʻlib-toshib ketgan, juda koʻp. Vaholanki, respublikamizdagi barcha savdo bazalarida etik tiqilib yotibdi. — Gazetadan
Toʻliq maqola →
yoʻtal
Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

YOʻTAL ’nafas olish aʼzolarining kasallangani natijasida havo oqimining kuch bilan boʻlinib-boʻlinib chiqishi’. Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻri— dan qizarib ketdi (Parda Tursun). Bu ot qadimgi turkiy tilda maʼno taraqqiyoti natijasida yötäl- feʼlidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak: 'harakat’ -> ’shunday harakat hosilasr’. Bu soʻzni qadimgi turkiy tilda ’yoʻtal-’ maʼnosini anglatgan yöt- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan deb talqin etish ham mavjud (ЭСТЯ, I, 557); keyinchalik oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi ä unlisiga almashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yöt- + oʻl = yötül > yötäl > yotäl

1. Nafas yoʻlining kasallanishi, qichishi tufayli xirilloq va shovqin aralash oʻqtin-oʻqtin kuchli zarb bilan nafas chiqarish

Kuzning yoqimsiz shamoli oʻpkani qichitib, yoʻtalni qistatar.. edi — A. K, o-diriy, Oʻtgan kunlar

Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻridan qizaribketdi — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Shunday hodisa bilan kechadigan kasallik

Yoʻtalni davolamoq. Yoʻtalga qarshi dori bermoq

3. Biror narsadan belgi (xabar) berish, unga ishora qilish maqsadida chiqariladigan shunday tovush

Boʻtaboy bu yoʻtalning maʼnosiga darrov tushundi.. derazadan tashqariga qaradi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chirok-lari

Toʻliq maqola →
yotiq
Izohli lugʻat · yana 3 ta lugʻatda

1. ayn. Gorizontal.

Yotiq chiziq.

2. Biror tomonga qiyshaygan; qiya.

Yotiq sohil. Yotiq oʻsgan daraxt.

Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam bosardi. A. — Qah-hor, Maston

Navoiy qilichni hassa kabi tutib, yotiq tepadan ildam pastga tushdi. — Oybek, Navoiy

  • Yotigʻi bilan Kishining asabini qoʻzgʻamaydigan darajada, muloyimlik va ohistalik bilan (muomala haqida). Yotigʻi bilan tushuntirmoq.Asalbibi, qizim yengillik qilib, qarindosh oldida yana shovqin koʻtarmasin, keyincha yotigʻi bilan soʻzlashib koʻrar-man, deb voqeani yashirgan edi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalarZokir yotigʻi bilan har qancha gapirsa ham, foydasi yoʻqligini sezdi. — P. Qodirov, Uch ildiz
Toʻliq maqola →
yotoq
Izohli lugʻat · yana 1 ta lugʻatda

ot 1. Yotadigan joy, oʻrin, xona.

Yotogʻing boʻlsin guldek, Oʻzing tur yorugʻ kundek. — Q. Muhammadiy

Kuldi goʻzal tongning yuzi, Qushlar turdi yotogʻidan. — Gʻayratiy

2. Tashkilot, muassasa yoki oʻquv yurtining oʻz xodimlari, oʻquvchi va talabalari uchun qurgan va ular yashaydigan bino.

Ular yotoqqa borishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Oʻlmas ixtiyorsiz qulogʻini ushlab, sekin yotoqqa tomon burilgan edi, Murod toʻxtatdi. — A. Qahhor, Yillar

Toʻliq maqola →
yotlik
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

ot Begonalik, bir-biriga notanishlik.

Pirnazar polvon bilan [Turgʻunboy] Anchagacha jim ketishdi. Lekin oralaridagi boyagi yotlik bir qadar yoʻqolgan, bir-biriga moyillik paydo boʻlgan edi. — R. Rahmon, Mehr koʻzda

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 369 →

Taʼriflar ichida

78 ta
chappa

chappa rvsh. Teskari, ters. Taxmondagi poʻstaklardan birini olib, chappa toʻshab yot-di. Yoshlik Yoʻq, chappa aylanmas falakning charxi. B. Boyqobilov Chappa boʻlmoq (yok

Hammasini koʻrish · 78 →

Ertaklar

356 ta
Abduaziz
Xalq ogʻzaki ijodi

Abduaziz boy otasidan qolgan mol-mulkni sovurib, qirqta joʻrasidan yordam soʻraydi, ammo ular yordam bermaydi. Keyinchalik u karvon bilan safarga chiqib, quduqd

Ahmoq joʻralar
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga

Ahmoq podsho
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis

Ajdar qush
Xalq ogʻzaki ijodi

Yetim qiz gʻorda yashar ekan, uni ajdar qush asrab, oʻziga makon qilib oladi. Bir botir yigit ajdar qushni oʻldirib, qizni qutqaradi va u bilan baxtli hayot kec

Aka-uka
Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda aka-ukaning sarguzashtlari orqali insonlarning taqdiri va amallarining oqibatlari haqida hikoya qilinadi. Aka oʻzining gʻalati duolari va harakatl

Aldarkoʻsa va boy
Xalq ogʻzaki ijodi

Aldarkoʻsa yoʻlda ketayotib, oʻzining ustidan kulmoqchi boʻlgan takabbur boyga duch keladi. Aldarkoʻsa oʻzining zukkoligi bilan boyni qanday aldashni oʻylab top

Hammasini koʻrish · 356 →

Sheva materiallari

99 ta
Ja:tor
Xorazm viloyati · yotqiz
Yatagʻ
Xorazm viloyati · qoʻylar yotadigan joy
ahäytäsh
Fargʻona viloyati · ohaktosh

Eritilayotgan choʻyanni suyultirish uchun eritmaga qoʻshiladigan tosh

alakäsäk
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · chala sugʻorilgan paykal

sugʻorilayotganda suv tekis toʻlmasdan kesaklari koʻrinib turgan paykal

aqaba
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · ariqdan oqayotgan ozgina suv

ariqdan oqayotgan ozgina suv; ariq oxirigacha oqib borgan ozgina suv

Hammasini koʻrish · 99 →

Tashqi resurslar

5 ta
Xurshid Davron kutubxonasi
Kutubxonalar va oʻquv materiallari

Adib asarlari va tarjimalari, oʻzbek va jahon adabiyotidan namunalar.

Ziyouz.com
Kutubxonalar va oʻquv materiallari

2004-yildan beri ishlayotgan maʼrifiy portal: oʻzbek mumtoz va zamonaviy adabiyoti, xalq ogʻzaki ijodi, darsliklar — 5 mingdan ortiq kitob.

Sahifalar

2 ta
Hamkorlar

<span translate="no">til.uz</span> loyihasini yaratayotgan va qoʻllab-quvvatlayotgan tashkilotlar.

Loyiha haqida

til.uz — oʻzbek tiliga bagʻishlangan milliy raqamli portal.