Поиск

fl. 1. Taom isteʼmol qilmoq, ovqatlanmoq, tanovul qilmoq.

Qovun yesang — sahar ye, sahar yemasang — zahar ye. — Maqol

Birov ichib oʻlgan deydi, birov yomonroq ovqat yegan ekan deydi. — Guldasta

U [Bektemir] okopda qattiq nonni kisirlatib chaynab, konserva bilan qoʻshib, maza qilib yedi. — Oybek, Quyosh qoraymas

2. Tirikchilik yoki maishat uchun ishlatmoq, sarf qilmoq.

Yotib yeganga togʻ ham chidamaydi. — Maqol

U [mirzo] bir kunlik daromadini oʻn kun yer edi. — A. Qahhor, Mirzo

Hosilini yeganda eslasalar, bas, degan orzu-oʻyi qurshamish uni. — Guldasta

3. Oʻziniki qilmoq, oʻzlashtirib olmoq.

Uyezd hokimi akangni mingboshi qilaman deb, uch ming yigirma yetti soʻm pulini yeb, saylovda degrezlik Isomiddin degan jallobni saylagan ekan. — A. Qahhor, Yillar

Akam birovning tomini teshib qamalgan emas yo birovning haqini yegan emas. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. Koʻchma Ishdan, safdan chiqarmoq; shikastlantirmoq, mayib qilmoq; oʻldirmoq.

Otni yeding, dedim ichimda. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Shunday, doʻstim. Endi uning oʻzini yoʻq qilmasak, seni ham, meni ham yeydi — dedi Davlatyor. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Kambagʻalchilik odamning yorugʻ dunyodan boʻlgan umidini kemirib, zangday yeb tashlar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. kaltak yemoq Baʼzi soʻz-otlar bilan qoʻllanib, shaxsga shu soʻz bildirgan narsaning (zarbning) tegishi maʼnosini bildiradi. Masalan,, musht yemoq, qamchi yemoq, tepki yemoq, shapaloq yemoq, tarsaki yemoq va boshqalar

2. Biror narsa ichiga damlangan havo; dam

Ballonning yeli chiqib ketibdi

Otabek oʻn besh daqiqalardan soʻng, ichiga yel qamalgan pufakdek, "uff" etib yuborgach, oʻrnidan turdi — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. Ichakda hosil boʻladigan havo, gaz

Qabziyat ortdida, qabziyat.. Shu vaqt bir yel yurishsa, koʻzim ochilarmidi — Abdulla Qodiriy, Obid ketmon

ot 1. Hayvonlarga beriladigan gʻalla mahsulotlari va ulardan tayyorlanadigan ozuqa.

Yem yegan ot toʻrvani teshar. — Maqol

Yanga oxurdagi yemini yamlab yutayotgan sigirga qaradi. — S. Nurov, Karvon

Tarlonga azonda besh kilo, tushda besh kilo, oqshomda ham shuncha arpa yem berdim. T. — Murod, Ot kishnagan oqshom

2. Qoʻlda boqiladigan qushlarga beriladigan goʻsht.

3. Qarmoqqa yoki tuzoqqa ilintirib qoʻyiladigan goʻsht, chuvalchang va shu kabilar

ot 1. (Y — katta) Quyoshdan keyingi uchinchi planeta.

Yer shari. Yer aylanasi. Yer Quyosh atrofida aylanadi. Yerning sunʼiy yoʻldoshi.

Agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi yer boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, yer tomonini tanlagan boʻlardim. — N. Fozilov, Qush — qanoti bilan

2. Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda).

Yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.

3. Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami.

Yer bagʻri. Yer osti boyliklari. Qora (qaro) yerga kirgur! (qargʻish). Yer yutgur! (qargʻish). Osmon uzoq, yer qattiq. — Maqol

Bir vaqt yer osti dukullagandek boʻldi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

4. Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan).

Yerga palos solmoq. Tomdan yerga qulamoq. Kosa stoldan yerga tushib sindi. Yerga tushgan — yetimniki. — Maqol

Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani yerga qoʻyib, onasiga yoʻlladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud.

Toshloq yer. Obod yer. Haydalgan yer. Baland-past yerlar.

Yigit ufqlarga tutash yerlarni koʻzdan kechiradi. — Gazetadan

Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz yerga olib chiqish zarur boʻlib qoldi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

6. Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va shu kabilar ekiladigan joy, maydon.

Men ham dehqon bolasiman Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning yerini jar edi. — A. Qahhor, Asarlar

Mehnati-la gullatar Bir tanobcha yerini. — Gʻayratiy

Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan yerga chuqur tomir otishi lozim. — Gazetadan

Yering boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

7. Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon.

Daraxt bir yerda koʻkaradi. — Maqol

Hokim choʻzilib yotgan yeridan turib, tashqari chiqdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Ofitser yiqildi va yotgan yerida qoʻlini koʻtardi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

8. Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud.

Qoni, eti., yeri, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi? — Oybek, Navoiy

Oʻn uch xoʻjalik yerini qoʻshibdi traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

9. Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi.

Gilamning bir yerida dogʻi bor. Haq — yerini topar. — Maqol

Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki yeridan chatilgan va Otabekka atalgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Besh yeridan oʻq yeganiga qaramay yer bagʻirlab ketishdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Hoji xola oʻz tarjimayi holining juda koʻp yerlarini tashlab ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

10. Ish joyi, muassasa, tashkilot.

Ish-lagan yeridan hujjat keltirmoq. Biror yerga arz qilmoq.

[Badriy:] Sizlar bilan boshqa yerda gaplashaman! — Z. Said, N. Safarov, Tarix tilga kirdi

11. koʻm. vzf. (joʻnalish, oʻrin-payt, chiqish kelishigi shaklida) Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi.

Kutilmagan yerda shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa yerda boʻlishi ham mumkin. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan yerida bu fikrdan qaytdi. — K. Yashin, Hamza

1. Kiyimning qoʻlga kiyiladigan qismi. . ■■ . . [

Bosh yorilsa — boʻrk ichida, Qoʻl sinsa — yeng ichida — Maqol

Keng yenglaridan chiqib turgan qoʻllari dehqon qizlarining qoʻllaridek katta-katta — H. Gʻulom, Mashʼal

Yormat uh tortib, yeng uchi bilan peshona terini artdi — Oybek, Tanlangan asarlar

Asrora\ Risolat koʻylakning beli va yengini oʻlchab boʻlguncha qarab turdi — S. Ahmad, Ufq

2. Yeng ichida Yashirin, maxfiy ravishda. . .o. Yengidan kirib, yoqasidan chiqmoq (U yengidan kirib, bu yengidan chiqmoq) Yolgʻon-yashiq, shirin soʻzlar bilan oʻziga ogʻdirmoq, avramoq; shu yoʻl bilan ishini bitirmoq. . . Yeng uchida 1) ayn. yeng ichida. P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) ayn. qoʻl uchida q. qoʻl. . Yeng shimarmoq Jiddiy kirishmoq, bel bogʻlamoq

Sira gʻam yemang. Bu ishni yeng ichida bitkazamiz — "Mushtum"

xki kasbu korini yeng ichida yurgizib turish uchun ham borar edi — M. Ismoiliy, Fargʻona

oradan koʻp oʻtmay, Mu-hiddin qizning yengidan kirib, yoqasidan chiqib, unga uylanib oldi — S. Abduqahhor, Uy ostonadan boshlanadi

Aʼzam oʻziga sodda koʻringan qizning u yengidan kirib, bu yengidan chiqdi — Shuhrat, Jannat qidirganlar

Qalinini yeng uchida olib, jigʻildonga urdi-da, qizni uzatdi

Oʻtar bobo unga yeng uchida qoʻl berib oʻtib ketdi — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Shu yoʻsin koʻp vaqt ruhiy xastalik kechirib, kutilmaganda jonlanib ketdi, yaʼni "Aqoid"ning sharhiga yaxshi tushunishga yeng shimardi — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Hayot uchun jang qilishga qaytadan yeng shimardim — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

Yemoq feʼlidan ravishdosh.