ot 1. Ayrim sudralib yuruvchi va sutemizuvchilar tumshugʻining uzaygan burun qismi.
Fillar xartumi bilan otliqlarni oʻrab olib, yerga urar, bosib oʻldirardi. — M. Osim, Karvon yoʻllarida
Fil xartumi bilan soʻrib olgan suvni ogʻziga yuboradi. Parazit chuvalchanglar ilmoq xartumi yordamida ichak devoriga yopishib oladi. — OʻzME
2. koʻchma Ekskavator, kran kabilarning yer qazish, yuk koʻtarish singari ishlarni bajaruvchi, oldinga choʻzilib chiqqan qismi.
Xartumi uzun kran yerdan eshikday keladigan ogʻir temir-beton taxtalarni koʻtarib, osmoni falakka koʻtaradi — S. Anorboyev, Hamsuhbatlar