Qidiruv

ot 1. tar. Musulmonlar jamoasi va musulmon davlatining diniy, ayni bir paytda dunyoviy boshligʻi; ruhoniy hukmdor; Muhammad paygʻambarning vorisi, Allohning yerdagi noibi hisoblangan.

Lekin [Tangriqul hoji] xalq orasida: Xalifayi Rum Buxoroga keldi, Ergash qoʻrboshi borib, musulmonobod yoʻlida gʻazot qilgani xalifadan fotiha va yuz ming sarboz olib keldi, deb gap tarqatibdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Abdishukur davom etdi soʻzida: — Butun olami islomning xalifasi Sulton hazratlari bu urushda tanho qoldilar. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Buxoro xonligida: shariat aqidalarining bajarilishini tekshirib turuvchi mansabdor shaxs.

Abdurahmon sardor keyingi choynakni boʻshatgandan keyin, qaytmoqchi boʻlib, xalifadan fotiha soʻradi. — S. Ayniy, Qullar

ot 1. Sanchiq, qattiq ogʻriq.

2. Xala boʻlmoq Sanchib ogʻrimoq.

Odatda aspirinni turli koʻrinishdagi ogʻriqlarda: bosh ogʻrigʻi, tish ogʻrigʻi, xala boʻlganda ichishga odatlanganmiz. — Gazetadan

ot 1. Odamlar.

Xalqqa xizmat — oliy himmat. — Maqol

Toʻyingizga yigʻilibdi butun el, Xalq kelmoqda toʻyga oqib goʻyo sel. — H. Olimjon

Bu xushovoz xonanda, yigirma yildan oshdiki, xalqning nazaridan qolmay dillarimizni yayratib kelmoqda. — S. Ahmad, Yulduz

2. Tarixiy birlikning turli shakllari; qabila, elat, millat.

Oʻzbek xalqi Navoiy, Bobur, Lutfiy kabi buyuk donishmand shoirlarning asarlarini oʻqigan. — Shukrullo, Saylanma

Turkiy xalqlar yillarni 12 muchaldan tashqari, 60 yillik davrlar bilan ham hisoblashgan. — Fan va turmush

3. Muayyan joy aholisi.

Oʻzbekiston xalqi. Qishloq xalqi. Shahar xalqi.

Filippin orollarida yashovchi xalqlarning eng sevimli noyob taomi mitti baliqlardir. — K. Mahmudov, Qiziqarli pazandalik

4. Biror joyga toʻplangan odamlar; xaloyiq, olomon.

Tovushga qoʻyishda xalq bir ogʻizdan qoʻl koʻtaradi, orqasidan bir necha daqiqagacha olqish davom etadi. — A. Qodiriy, Kichik asarlar

5. Kasb, mashgʻulot, toifa yoki jinsni bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, oʻsha kasb, mashgʻulot, toifa yoki jinsga mansub kishilar guruhini bildiradi.

Shoir xalqi.

Polvon xalqi yengilgan raqibini belidan olib, koʻtarib qoʻyadi. — S. Ahmad, Ufq

Ayol xalqi uydan quruq ketmaydi, Nima lozim mehmonlarga, taqsirjon. — Gulnorpari

6. Umum (aholi, odamlar) ga aloqadorlikni, umum tomonidan eʼtirof etilganlikni ifodalovchi soʻz sifatida baʼzi muassasalar, lavozim va unvonlar nomlari tarkibida qoʻllanadi.

Xalq maorifi. Xalq taʼlimi. Xalq sudi. Xalq deputati. Oʻzbekiston xalq shoiri. Oʻzbekiston xalq artisti.

ot 1. Fikr, mulohaza va shu kabilarni tasdiqlovchi, ular haqida dalolat beruvchi narsa; isbot, fakt.

Ishonchli dalil. Kuchli dalil.

-Gumoningiz bor-u, dalilingiz yoʻq! — Qunduzoy uning soʻzini boʻldi. — Oydin, Hikoyalar

— Tuhmat, qani dalil? — birdan tutaqib baqirdi Uljayev. — Mushtum

Maʼqul emas, deyish bilan ish bitmaydi, birorta dalil kerak. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. huq. Jinoyatni tasdiqlovchi narsa, fakt yoki holat.

Siz aytayotgan buyumlar qotillikka aloqador ekanligiga dalil boʻla olmaydi. Buni hali isbotlash kerak. — Yoshlik

U oʻz raisini qoʻlga tushirgan hujjatlaridan, dalillaridan, tergov natijalaridan xabardor qildi. — H. Gʻulom, Mashʼal

ot Xalal bermoq Muayyan ish-harakatni amalga oshirishga monelik qilmoq; xalaqit bermoq.

Birinchi soatdagi darsda Asror oʻz mayliga, oʻz xayollariga bandi boʻlib turardi. Unga hech kim xalal bermadi. — Yoshlik

ot 1. s. t. Oʻzi ham, yengi ham uzun va keng boʻlgan, tugma oʻrniga belbogʻ qoʻllanadigan ustki kiyim (asosan xotin-qizlar, baʼzan erkaklar ham kiyadi).

Qizil xalat kiygan qiz.

2. Shunday yoki shunga oʻxshash bichimdagi maxsus (tibbiyot, savdo, kimyo va ayrim texnika sohalari xodimlari kiyadigan) ust kiyim.

Oq xalat kiygan doktor qiz engashib, bemorni qarayapti. — S. Ahmad, Qadrdon dalalar