Izohli lugʻat
· yana 6 ta lugʻatda
ot 1. Diniy tushunchaga, xususan islom diniga koʻra, butun mavjudotni, butun olamni yaratgan va uni boshqaruvchi oliy ilohiy kuch; har qanday dinning eʼtiqod qilish asosi (musulmonlarda: Alloh soʻzining sinonimi).
Xudo butun jonivorlarni yaratib boʻlib, har qaysisiga umr ulashadigan boʻlibdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
— Mirzo Anvar inimga xudo martaba ato qilgan emish deb eshitdim, — dedi Safar boʻzchi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
2. Koʻpxudolikda olamning qandaydir bir qismining oliy hukmdori.
Sevgi xudosi. Urush xudosi.
Goʻzallikning qoshida axir Choʻkka tushgan hatto xudolar. — A. Oripov
- Avvali xudo Avvalo Xudoning xohishi, qudrati bilan. [Ibn Yamin:] Qizimning jonini avvali xudo, qolaversa, siz asrab qoldingiz. — K. Yashin, Hamza
- Azbaroyi xudo — Agar eshikni yopib uxlasang, azbaroyi xudo, hujrangda bir haftagacha tong otmaydi, — dedi Mirvali. — A. Qodiriy, Kichik asarlar
- Xudo asrasin (yoki saqlasin) Biror noxushlik, falokat, zararli kimsaga yoʻliqmaslikni tilab aytiladigan ibora. Ishqilib, oʻzingga ehtiyot boʻl, bolam. Biror falokatdan xudo asrasin! — H. Gʻulom, Mashʼal[Meʼmor:] Munofiqlardan xudo asrasin! — Mirmuhsin, Meʼmor
- Xudo berdi Baxtli, davlatli boʻldi yoki nima istasa, shuni qila oladi kabi maʼnolarni ifodalaydi. Keyin Gulnorga xudo beradi, u erka, arzanda xotin boʻlib, erga suyalib, koʻngliga nima kelsa, shuni qiladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Xudo bilsin (yoki biladi) Kim biladi deysiz, ehtimol. Qorongʻida yaxshi ajratolmadim, tusini gʻira-shira anovi qora Homidga oʻxshatdim. Tagʻin umi, boshqami, xudo bilsin, shatir-shutur qildi-da, chiqib ketdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Xudo koʻrsatmasin Biror koʻngilsiz voqea yuz bermasligini tilab aytiladigan ibora. Agar bu kasallik mahalliy xalqqa ham yuqsa bormi, xudo koʻrsatmasin, ana unda koʻrasiz qiyomatni — K. Yashin, Hamza
- Xudo koʻtarsin! yoki xudo olsin! Zulfizar ichida: Xudo koʻtarsin seni dedi-yu, qadamini tezlatdi. — K. Yashin, Hamza
- Xudo rahmati yoki xudo rahmat qilsin Rahmatli (marhumni hurmat bilan tilga olganda aytiladigan ibora). — Kitoblar ikki joyda yolgʻon aytishni maʼqul degan ekanlar: bittasi — er-u xotinning orasida, ikkinchisi — ikki moʻminni bitirish uchun. Buni xudo rahmati domlam oʻqib berar edilar, — dedi Safar boʻzchi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon[Olchinbek:] Boshingizga tushgan ishlarning hammasidan xabarim bor. Kampirning oʻlimi, xudo rahmat qilsin, yangi yozgan asarlaringizning yoʻq qilinishi — K. Yashin, Hamza
- Xudo urgan 1. Yomon, razil, yaramas. Xoʻjayin togʻang juda xudo urgan odam. Uying kuygur, shuncha yil ishlatib, endi koʻchaga tashlaydimi? — Oybek, Tanlangan asarlarMen sizga: Qopongʻich, jangari it topib keling! desam, xudo urgan itni topib kelibsiz. — Latifalar
- Xudo urdi Rasvo boʻldi; ishning pachavasi chiqdi. [Odam] Ichkilikka berildimi, xudo urdi, Obroʻ ketib, yoʻqoladi tamom burdi. — T. YoʻldoshKeyin yerga engashib, qoʻllariga katta bir tosh oldilar. Yuragim shuv etdi: Obbo, xudo urdi, dedim. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Xudo urdi-ketdi Nahotki shunday boʻlsa? Qoʻying-ey, Rahimjon, gapirmang-ey! Xudo urdi-ketdi. Qizim qoʻlingizga tushgandan beri bir kun roʻshnolik koʻrmadi. — A. Qahhor, Sarob
- Xudo uribdimi Boʻlmagan gap, oʻlibmanmi, naxotki shunday boʻlsa? Meni xudo uribdimi, unday deganim yoʻq.
- Xudo xayringni bersin Yaxshi tilak, minnatdorlik bildiruvchi ibora. Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki dunyoda unutmasman. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Xudo haqi Toʻgʻrisi; chindan ham, haqiqatda ham. Xudo haqi, odam haddan tashqari qoʻrqsa, qiziq boʻlar ekan. — A. Qahhor, Sarob
- Xudoga nima yozdim? Nima gunoh qildim, gunohim yoʻq edi-ku?! mazmunidagi ibora. [Matpano:] Xudoga nima yozdim? Nahot utgan-ketganning qoʻliga termilib, qarib-chirib ado boʻlajakman? — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Xudoga soldim Jazosini xudo bersin. Gulsumbibi qizining boshini siladi, yigʻlab gapirdi: — Qoʻy, qizim, Nuri tuhmat qilgan boʻlsa, xudoga soldim. Oʻzi bir kun jazosini tortar, bir kun izza boʻlar. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Xudoga topshirdim Xayrlashish chogʻida aytilib, xudo har qanday yomonlikdan asrasin, sogʻ boʻl, omon boʻl, degan mazmunni bildiradi. Xudoga topshirdim, Kumush, qazom yetib koʻrolmay qolsam, mendan rozi boʻl! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Xudoga (ming marta, beadad) shukur! 1. Biror narsaga erishilganda aytilib, mamnunlik, shukronani bildiradi. Xudoga shukur, toʻy koʻrdim, chimildiqqa kirdim, orzu-havas koʻrdim. — I. Rahim, Chin muhabbat[Otabek:] Tuzukmisiz, ota? — Xudoga shukur! — dedi Hasanali. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Xudoyimdan oʻrgilay Xudoga shukur. — Xudoyimdan oʻrgilayki, — dedi Kumush entikib va dahshatlanib, — yomonlarning jazosini oʻzi bergan. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar