от 1. Айрим судралиб юрувчи ва сутемизувчилар тумшуғининг узайган бурун қисми.
Филлар хартуми билан отлиқларни ўраб олиб, ерга урар, босиб ўлдирарди. — М. Осим, Карвон ёʻлларида
Фил хартуми билан сўриб олган сувни оғзига юборади. Паразит чувалчанглар илмоқ хартуми ёрдамида ичак деворига ёпишиб олади. — Ўзме
2. кўчма Экскаватор, кран кабиларнинг ер қазиш, юк кўтариш сингари ишларни бажарувчи, олдинга чўзилиб чиққан қисми.
Хартуми узун кран ердан эшикдай келадиган оғир темир-бетон тахталарни кўтариб, осмони фалакка кўтаради — С. Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар