Қидирув

фл. 1. Барпо этмоқ, вужудга келтирмоқ, яратмоқ.

Армия тузмоқ. Комиссия тузмоқ. Жамият тузмоқ. Партия тузмоқ.

Темур тузган салтанатнинг ворислиги Шоҳрухдан кейин Иброҳим Султонга ўтишига умид боғлашарди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Таркибий қисмлардан яхлит нарса яратмоқ, таркиб этмоқ, тартиб қилмоқ.

Жумла тузмоқ. Рўйхат тузмоқ. Эртанги ишга бугун режа туз. — Мақол

Биз нутқимиз-да айрим сўзларни ўзаро бириктириб, гап тузамиз ва фикримизни баён қиламиз. — Ўзбек тили дарслиги

3. Турли материал, маълумот ва шу кабиларни йиғиб ва маълум тартибда жойлаштириб, яхлит бир ҳолга келтирмоқ; яратмоқ.

Тўплам тузмоқ. Икки тилли луғат тузмоқ. Дарслик тузмоқ.

Улар Авазнинг кўҳна, янги ғазалларини тартибга солиб, бир девон тузмоқчи бўлади. — С. Сиёев, Ёруғлик

4. Расмий равишда келишиб, бирор ҳужжат ёзмоқ.

Далолатнома тузмоқ.

[Мирзакаримбой] Ўғли Ҳакимбойваччанинг пахта савдоси юзасидан ўрис фирмалари билан яқинда тузган шартномаси устида ўйлаб кўзларини яна маҳкамроқ юмди. — Ойбек, Танланган асарлар

Иккала ҳукмдор яраш битими тузубдурлар. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

5. Уюштирмоқ; қурмоқ, қилмоқ.

Улар юксак оилаларнинг ўғиллари. Уларнинг киссаларида олтин-кумуш мўл. Улар кечалар ширин суҳбатлар тузадилар. — Ойбек, Навоий

Ғалаба муносабати билан Музаффар мирзо катта зиёфат тузди. — Ойбек, Навоий

6. кам қўлл. Айн. тузатмоқ 2.

Бузилган ишни ботир тузар. Мақол. Ота бузса, бола тузар. — Мақол

7. айн. Тузамоқ.

Элда қолган катталар Тўлғоннинг олдида дастурхонни тузиб, олиб кетиб хизмат қилиб турди. — Ойсулув

Эрларга ўхшаб, мундоқ бир оз чақчақлашиб ўтирсангиз нима қилади. Не-не умид билан дастурхон тузган эдим. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

сфт. Ичида ёки таркибида тузи бўлган.

Тузли халта. Тузли минерал сув.

от 1. Қуш ёки бошқа овланадиган ҳайвонларни тутиш учун одатда қилдан ясаладиган сиртмоқли мослама.

Тузоқ қўймоқ (қурмоқ).

[Сувонжон] От думидан эшиб тўқилган тузоқларни каклик келиши эҳтимол топилган ерларга шахмат тартибида ўрнаштирарди. — С. Анорбоев, Оқсой

2. кўчма Умуман, қўлга тушириш ёки ўзига оғдириш учун кўрилган тадбир ёки ишга солинган восита; дом.

Билмаган ишга уринма, Уриниб тузоққа илинма. — Мақол

Лекин ўзи лапашанг бўлса ҳам, бало! Қора-сувнинг гулдай қизини тузоғига туширган. — О. Ёқубов, Излайман

Жон талвасасида қолган душман Умурзоқ отани тузоққа тушириш ёʻлига ўтди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

[Солиҳбой:] Хайрият, бу иш ҳам хамирдан қил суғургандай жўнгина битди. Ғофирни энди бутунлай ипсиз тузоққа илинтирдим. — Ҳамза, Бой ила хизматчи

сфт. 1. Бузилган-нетган ери ёʻқ, ишлаб турган ёки ишлай оладиган.

Телевизор тузукми, бузуқми? Мотор тузук ишлаб турибди.

2. Камчилиги, ёмон ери ёʻқ; дуруст, яхши; бинойи.

Тузук йигит. Бу иш тузук ташкил қилинмабди.

Ўзи тузук шоир, бироқ танқидни кўтармагани ёмон. — А. Қаҳҳор, Сароб

Кенжа йигит қишлоқда Тура олди бир ойча, Турмуш тузук бўлса-да, Аммо бахти узоқда. — З. Диёр

3. Дард-касали ёʻқ, соғ, соғлом; соғлиғи қаноатланарли.

Ота, тузукмисиз? Тузук бўлиб кетдингизми?

Хайрият, онангизнинг аҳволи анча тузук бўлиб қолди, иситмаси ҳам қайтди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Дадаси, энди тузукман, қизимни саҳарлари уйғотманг. — А. Қаҳҳор, Бемор

4. рвш. Қоидаси билан, дурустгина, яхшилаб.

Тузукроқ, мазмунлироқ гапирсангиз-чи. Тузукроқ ўтиринг.

Хаёлингиз қаерда, нима сўзлаяпсиз, ойи? Тузуккина гапиринг! — Ойбек, Танланган асарлар

5. тасдиқ юкл. Яхши. хўп, майли, маъқул.

— Эртага китобни ола кел, тузукми? - — Тузук, олиб келаман

— Сиз киргандан кейин мен эшикни устингиздан ёпиб оламан-да, бир оздан сўнг олдингизга келиннинг ёлғиз ўзини киргизаман, тузукми? — Тузук. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от Жамият ва давлат тузилиши (қурилиши) тизими.

Давлат тузуми. Қабилачилик тузуми.

Миллий тилнинг сақланиши ва ривожланиши ҳамма вақт ижтимоий тузумнинг одиллигига боғлиқ. — Фан ва турмуш

У [Алиқул] кўп ўтмай янги тузум, янги давлат, янги ҳаёт ва янги одамларга дуч келди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

от 1. Туз солиб, дастурхонга қўйиладиган кичкина идиш.

2. айн. Тузлуқ.