от 1. Урғочи парранда, тошбақа ва бошқалар баъзи ҳайвонларнинг бола очиш учун қўядиган, қобиқ билан ўралган жинсий юмуртқаси ва шу нарса — таркибида барча озиқ моддаларига эга бўлган таом маҳсулоти сифатида.
Товуқнинг тухуми. Ўрдакнинг тухуми. Тухум қилмоқ. Қовурилган тухум. Тухум ютмоқ.
2. биол. Жинсий ҳужайра.
Тухум ёʻли. Тухум ҳужайраси.
3. бот. Уруғ.
Ошқовоқнинг тухуми.
4. кўчма Насл, авлод, зурриёт, зот.
Тухуми қуриган ҳайвонлар.
Кўк қурт! Ёмон офат. Ғўзанинг заволи. Тезда тухум-тухумини қуритиш керак. — Р. Азизхўжаев, Яшил чайла
Ўлсам ўлайин, одам тухумидан қўрқ-майман. — Ойсулув
5. кўчма Умуман, юзага келтирувчи нарса, уруғ.
Агар сиз нафсиламрга қарасангиз, икки халқни бир-бирига совуқ кўрсатиб, адоват тухумини сочиб келувчи бир нечагина одам бор — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Анқонинг тухуми Нимасини суриштирасиз, мулла ака, хўжайинлар орасидан эпақага келадиганини қидириш анқонинг тухумини қидириш билан баробар экан. — Ойбек, Танланган асарлар
- Тухум босмоқ 1. Тухум қилиш учун мояк устида ўтирмоқ. Бундан роса ун йил бурун мана шу болохонадаги қазноқда тухум босиб ётган фаранги товуқ бирданига қоқолаб, том орқасига — Собиржон қориникига учиб тушди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариСўрининг бурчагига ин қурган мусичанинг тухум босиб ётганини кузатди. — ГазетаданРаҳим тағин четга суриларди, балки яна чакагини боғлаб, уйда тухум босиб қоларди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
- Тухум бостирмоқ Жўжа очиб чиқарсин учун, курк бўлган товуқнинг остига тухум қўймоқ. Комилжон бостирган тухумлар жўжа бўлмай, палағда чиқиб қолдими? — И. Раҳим, Ихлос
- Тухум очмоқ Тухум босиб ётиб, жўжа чиқармоқ.
- Тухум уриштирмоқ (ёки ўйнамоқ) Пишган тухумларни бир-бирига уриб, кимники синмай қолишга ўйнамоқ. Икки ариқнинг атрофига чойхоналар очиларди Қиморбозлик бўларди, мозорлардан шайх ва қаландарлар келарди тухум ўйнашарди, сўнгра мастбозлик. — И. Раҳим, Ихлос
- Тухумга кирмоқ Тухум қила бошламоқ. Товуғимиз тухумга кириб қолди.
- Тухумдан чиқмоқ 1. Тухум қилмай қўймоқ;
- Тухуми оғзига келмоқ (ёки тиқилмоқ) Жуда зиқ, танг аҳволда қолмоқ. Охири тухум оғзига келганда, ҳа бўл, ҳа бўлга тушиб, шўр ернинг ярмини ҳам юволмадик. — Муштум
- Тухми одам (ёки инсон) Одам зоти. Султоним, бир кун бўлган одам, бир кун ўлади, тухми одам бошида шу савдо бор. — Гулихиромон
- Тухумини қуритмоқ (ёки қирмоқ) Бутунлай ёʻқ қилмоқ. Агарда нажотимиз қипчоқ тухумини қуритишда бўлса, мени ҳам оссинлар! — А. Қодирий, Ўтган кунларУ [Давлатёр] фиғон чекаётир: — Сени ўлдирганнинг тухумини қираман, акажоним! — П. Турсун, Ўқитувчи