от 1. анат. Одам ва ҳайвонлар танасида қон ёки лимфа оқадиган найчасимон аъзо.
Томирдан қон олмоқ. Томирга дори қуймоқ.
Тўлаган ерга қараб жим қолди. Унинг чакка томирлари бўртди, бурнининг учи йилтиради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. кўчма Умуман, нарса-ҳодисанинг ҳаёти, фаолиятини таъминловчи омил, восита.
Саноатнинг юрагидир мартен печи, Юрак бўлгач, ишлайди-да эрта-кечин. Бу юракни юргизади уста Анвар, Саноатнинг томирига пўлат оқар. — Муштум
Қишлоқнинг ҳаёт томири уриб турган ҳар бир жойда ташаббус яққол сезилиб туради. — Газетадан
3. с. т. Юрак ҳаракати натижасида қон тепиши; пулс.
4. т. С. Мушакларни суякка бириктирувчи пухта, эластик тўқима; пай.
[Ёʻлчи] Томири тортишган одам каби, бир лаҳза қотиб қолди, сўнг қиличини маҳкам ушлаб, букчайиб, оҳистагина ерга йиқилди. — Ойбек, Танланган асарлар
Томирларини ёзиш учун бошини орқага ташлаб, бир-икки силкитиб олди. — С. Кароматов, Олтин қум
5. биол. Ўсимлик танасида суюқлик ва ундаги эриган моддалар оқадиган тўқима найчалар.
6. бот. Илдиз.
Ариқ бўйларида, қир этакларида ўтган йилги ўтларнинг томиридан нозик майсалар униб чиқа бошлаган. — С. Анорбоев, Оқсой
Агар у ҳар куни эрталаб, кечқурун сойга тушмаганда эди, кўза-кўза сув қуйиб, томирига нам юбормаганда эди, ўрик аллақачон хазон бўларди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
7. кўчма Илдиз, негиз.
Яхши нақл — томири ақл. — Мақол
Жўрахон бу муҳим масалани айтишдан бош тортганда, бунинг томири жуда узоқ эканлигини Ғуломжон дарров фаҳмлаб олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
8. кўчма Бир-бирини қўлловчи, бир-бирига ҳомийлик қилувчи кишилар ўртасидаги ўзаро боғланиш, алоқа; илдиз.
Затакўз домлаям, Турдивой халфаям, ҳаммаси Буларнинг томири узун, Зағчакўз мударрис бўлган экан, ўғиллари, шогирдлари катта-катта амалда дейишади. — П. Турсун, Ўқитувчи
Шуҳратпарастлар халққа юқоридан қандай зарар етказган бўлсалар, пастдан ҳам шундай зарар етказганлар. Уларнинг томири битта. — Ҳ. Ғулом, Сенга интиламан
9. шв. Қариндош, уруғ; қариндошлик риштаси.
Юртга донғи кетган Жоналибойга, Қизинг бериб, бойга томир бўлайлик. — Пўлкан
Тожибой ўзи камбағаллардан бўлса ҳам, томири Олахўжа махсум билан туташган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи
10. шв. Тутинган ўртоқ, яқин дўст.
То-мирингни мақтама, ёмон чиқса, қайтасан. — Мақол
Икки ўртада сўз бергандик, то-мирмиз деб, Зуваласи айрим битта хамирмиз деб. — Ғ, Ғулом
Мингнинг зотини билгандан бирнинг отини бил, деганлар, танишиб қўяйлик, томир. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қис-саси
- Қон томирлари Артериялар, капиллярлар ва веналардан иборат томирлар., артериола, вена, капилляр.
- Томирни (ёки томир) уришини (ёки тепишини) кўрмоқ Томирни ушлаб, юрак, қон ҳаракатини, пулсни аниқламоқ. Табиб, Ота-бекдан воқеани сўраб билгандан сўнг, Кумушнинг томирини кўриб, лабини тишлаб қолди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Томирига (ёки илдизига, оёғига, тагига) болта урмоқ Элмурод ўзининг жаҳолатга қарши бўлган билимини одамларга ёйиш билан домланинг томирига болта ураётганини яхши фаҳмламасди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Томир отмоқ (ёки ёймоқ) 1. Илдизини ҳар тарафга ёʻналтирмоқ, илдизи ривожланмоқ; Аммо бутун бир соболи яшаб, томир отиб қолган бежирим жойларни ёʻқ қилиш — хутор системасини ёʻқотиш, деган гапга кирмайди. — Ж. Абдуллахонов, Хонадон;Шербек катта кўча тўрт томонга томир отган жойда тўхтаб қолди. — С. Анорбоев, Оқсой;Одамлар орасида ҳам девпечак борлигини, у аста томир ёйиб бораётганини билганди-ю, аммо ўша девпечакнинг илдизини топа олмай доғда эди. — С. Аҳмад, Ҳукм