Қидирув

от 1. Ёввойи чўчқа, қобон; умуман, чўчқа.

Ер овлоқ бўлса, тўнғиз тепага чиқар. — Мақол

Эшак — иши билан, тўнғиз — тиши билан. — Мақол

Унинг Турсунбойнинг

қамиш чайласи олдидан ўрдаклар учади, яқингинасидан тўнғизлар ўтади. — С. Аҳмад, Уфқ

Қамиш ўрмонларнинг бир хилдаги салобатли шовуллаши билан тўлган жимжитлик тўнғиз овчиларининг гоҳо узоқларда гумбурлаган милтиқлари товушидан бузилади, холос. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Бизникилар: Карам шўрва ичмаймиз, тўнғиз гўшти солади, дейишган эди, гўшт-ёғни ҳам ўз қўлимизга берадиган бўлишди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. кўчма Тарбия кўрмаган, нодон ёки виждонсиз одам ҳақида; шу ҳайвонга нисбатли ҳақоратни билдиради.

Муҳтарам кабин отамизга! Сиз билан мени қоронғи зиндонларга тушириб, дор остларигача тортган Ҳомид исмли бир тўнғизни, ниҳоят, икки йиллик саргардонлик сўнгида тупроққа қориштиришга муваффақ бўлдим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Кет, тўнғиз, кет, тавба қилиш замони ўтди — дер эди халқ. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Анави тўнғизнинг хириллаб ухлашига ҳавасим келяпти, — у Ғаввосни кўрсатди. — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Мучал йил ҳисобида ўн иккинчи йил номи.

Унинг йил — тўнғиз.

Ҳай, Шукур кампир, мучалингиз тўнғиз бўлиб, сафар ойининг ўн бирида туғилганмисиз, нима бало, сира эл бўлмайсиз-а? — А. Мухтор, Опа-сингиллар

от Кўпйиллик ўт.

от Бир йиллик, баъзилари кўп йиллик баланд бўйли, тўпгулли, тўпгули етилганда кийим-бошга, ҳайвонлар танасига ёпишадиган ўцимон ўсимлик.

Нусратилла икки кунгача унинг [тойчанинг] ёлига тўнғизтароқ ёпиштириб ўйнади-ю, кейин қарамай қўйди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Этакка ёпишган тўнғизтароқларни юлиб ташлаб, барака қидиришлар ҳам ҳамма-ҳаммасида қайтиб келмас орзулар бор эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

погов.ирон. щетинка с кабана, ≈ с паршивой овцы хоть шерсти клок.

погов.ирон. если местность пустынная, кабан поднимается на холм (если местность безлюдна, кабан становится смелым)

Отец и с жуком не сладил, а сын и кабана одолел.