sft. 1. Egri emas, qingʻir yeri yoʻq; tik, adil.
Toʻgʻri chiziq. Toʻgʻri sim. Toʻgʻri yogʻoch.
(Kumushning] Toʻgʻri qomatiga yerdan bichib olingan mudhish xotinning qoʻllari zoʻrgʻa yetdi-da, esonmisiz, omonmisiz, poshsha-qiz, deb soʻrashdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Ehtiyot yuzasidan [Yoʻlchi\ toʻgʻri yoʻlni qoʻyib, aylanma yoʻllar bilan namozgar vaqtida Shoqosimnikiga [Gulnorni] boshlab keldi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Mirzakarimboyning yeri oxirida baland, toʻgʻri oʻsgan, uchlari bir-biriga tutashgan qator teraklar jim-gina titraydi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Xatodan xoli, yanglishi, notoʻgʻri yeri yoʻq; bexato.
Toʻgʻri javob. Toʻgʻri fikr. Toʻgʻri maslahat. Masalani yechishning toʻgʻri yoʻli. Asliga toʻgʻri nusxa. Bilmagandan bilgan yaxshi, Toʻgʻri ishni qilgan yaxshi. — Maqol
— Bir narsaga oldindan hukm etish toʻgʻri emas, Abdishukur, — salmoqlab dedi Mirzakarimboy. — Oybek, Tanlangan asarlar
Bunday joylarda hamma vaqt ham koʻz bilan toʻgʻri chamalab boʻlmaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
3. koʻchma Haqiqatdan iborat; chin, rost, haq.
Toʻgʻri hukm. Toʻgʻri til tosh yorar, Egri til bosh yorar. — Maqol
Toʻgʻri soʻzning toʻqmogʻi bor. — Maqol
Boshingga qilich kelsa ham, toʻgʻri soʻzla! — Maqol
Toʻgʻri gapim tugʻganimga yoqmaydi, deganlari bejiz emas ekan-da. — N. Safarov, Sohib changal
4. Belgili talab, qoida va shu kabilarga javob beradigan; mos keladigan; qoidali.
Ketmonni toʻgʻri ushla. Egri koʻchada yursang ham, toʻgʻri yur. — Maqol
Men toʻgʻri oʻqiy olmasam, tunov kundagidek kulasiz. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
5. Quvlik-shumlik, qingʻirlik va shu kabilarni bilmaydigan; odob, axloq doirasidan chiqmaydigan, unga zid ish tutmaydigan; ha-lol, vijdonli, insofli.
Toʻgʻri odam. Toʻgʻri ayol. Toʻgʻri kishi tili egridan or qiladi. — Maqol
Dili toʻgʻrining — tili toʻgʻri. — Maqol
Egri ozar, toʻgʻri toʻzar. — Maqol
Surishtirsang, hamma boy bir tekisda insof-siz. Toʻgʻri odam boy boʻlmaydi shekilli, man oʻzim shu fikrdaman. — Oybek, Tanlangan asarlar
Bizning koʻzimizga sovuq koʻringan qipchoqvachcha Normuhammadning el uchun qilib turgan toʻgʻri xizmatini men oʻz umrimdagi Toshkent beklari orasida birinchi martaba koʻraman. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Ogʻayni, bizga toʻgʻri toshingizni qoʻysangiz boʻlar edi. — N. Safarov, Hayot maktabi
6. Toʻgʻridan-toʻgʻri amalga oshiriladigan, boʻladigan; bevosita, vositasiz.
Toʻgʻri saylovlar. Toʻgʻri soliqlar.
7. rvsh. (urgʻu birinchi boʻgʻinda) Toʻgʻridan-toʻgʻri, toʻppa-toʻgʻri, boshqasiga, boshqa tomonga chalgʻimay.
Mehmonlar toʻgʻri biznikiga tushdi. Toʻgʻri raisning oʻziga uchrashdim.
Nasiyaga boʻlsa ham goʻshtning lahim joylaridan yegan yaxshi boʻlar ekan-u, keyin haqini toʻlashni bilmay garang boʻlib, koʻchadan toʻgʻri oʻtolmay yurgan yomon ekan. — P. Tursun, Oʻqituvchi
— Bu kishi hidlab oʻtirmaydi, toʻgʻri yeydi-qoʻyadi, — dedi va qoyil qilganiga ishonib, hammadan balandroq qahqaha urdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
8. krsh. s. Durust, haqiqatan ham, darhaqiqat.
Toʻgʻri, jon shirin, har kim oʻz jonini ayaydi, lekin odamning yuragida boshqalarga mehr boʻlishi kerak. — Oybek, Tanlangan asarlar
9. (egalik, oʻrin-payt va chiqish kelishiklari shakllarida — toʻgʻrida, toʻgʻrisida, toʻgʻrisidan) Oidlik, tegishlilik, sabab, makon kabi maʼnolarni bildiradi; haqida, yuzasidan, sababli, jihatdan.
Bu toʻgʻrida rahbarlar bilan maslahatlashmoq. Pul toʻgʻrisidan bir oz qiynalib qolibdi. Ertaga boʻladigan majlisdagi masalalar toʻgʻrisida kelishib oldik.
Fazliddin bu kecha xursand edi. Har toʻgʻrida soʻzlar, kular edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Sizni sirtdan tanirdim, siz toʻgʻringizda koʻp eshitganman. — K. Yashin, Hamza
Toʻlagan binokorlik toʻgʻrisida bir gapga tushib ketsa, uni toʻxtatish xiyla qiyin ekanini bilgani uchun Boʻtaboy ham qoʻyib berdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Toʻgʻri boʻlmoq 1. Toʻgʻri shaklga, holga kelmoq, toʻgʻrilanmoq. Yoʻl toʻgʻri boʻldi;Toʻgʻri boʻlsa bu gaplar, Turmay qanot qoqayin. Butun vujudim bilan Bir sel kabi oqayin! — GʻayratiyBu toʻgʻrida raisimizni tanqid qilish bir tomondan toʻgʻri boʻlsa, ikkinchi tomondan toʻgʻri emas. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariToʻgʻri boʻlsang, oʻsib borib, gul boʻla-san, Egri boʻlsang, oʻsib borib, kul boʻlasan. — MaqolSen toʻgʻri boʻlganingda, bu taʼnalar nima edi menga! — N. Safarov, Hayot maktabiBir mahal Soli sovuq, ikki bukilib, mingboshiga toʻgʻri boʻldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Toʻgʻri kelmoq 1. Muvofiq, mos kelmoq. — Bu gap haqiqatga toʻgʻri kelmaydi. Aqlga toʻgʻri kelmaydigan ish. Uydagi gap bozorga toʻgʻri kelmaydi. — MaqolQabul boʻlmagan duo uchun meni gunohkor sanaysizlarmi? Bu durust emas, bu shariatga toʻgʻri kelmaydi. — S. Ayniy, QullarPalto bir nomer katta, menga toʻgʻri kelmaydi. Etik oyogʻimga toʻgʻri keldi;Hamroyev kechki ovqatdan keyin birpas choʻzilmoqchi boʻlgan edi, toʻgʻri kelmadi: narigi uy toʻpolon — bolalar bir-birini yostiq bilan urib oʻynayotibdi. — A. Qahhor, Ayb kimda— Oʻgʻlim, — deb qichqirdi kulib dadasi, — kimniki oldi? — Tohir gupchakning jiyroni. Ot bolasi unga toʻgʻri kelmas ekan. — Oybek, Tanlangan asarlarToʻgʻri kelgan kishi bilan salomlashmoq.Ikki tomondan teshishga-ku teshamiz, toʻgʻri kelmay qolsa nima boʻladi? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaIshqilib, Abdulla pochchamning ziyofatiga toʻgʻri kelmasin. — Oybek, Tanlangan asarlar[Otabek] Saroydan ancha uzoqlashgan edi, qarshidan keluvchi Rahmatni koʻrdi va chor-nochor soʻrashmoqqa toʻgʻri keldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Toʻgʻri qilmoq 1. Toʻgʻri shaklga, holga keltirmoq, toʻgʻrilamoq. Daryo oʻzanini toʻgʻri qildik;Oʻqishga kirib toʻgʻri qilding;Chatoq ishlarni menga toʻgʻri qilavering.Hali ham siz quruq qolmaysiz, umidim borki, sizni Vobkent qoziligiga toʻgʻri qilsam. — S. Ayniy, Qullar