Қидирув

от 1. Расмий қабул ва бошқа тантанали маросимларда шоҳ, хон ва амир ўтириши учун сарой тўрига ўрнатилган, махсус безатиб ишланган жой, ҳашаматли ўриндиқ.

Хон тахтда эди. Унг тараф курсида Абдураҳмон офтоба-чи ва сўлда шоир мулла Ниёз домла қўл боғлаб ўтирар эдилар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Шайбонийхон у билан тахт устидан тушмасдан сўрашди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Абусаид тўппа-тўғри Аркка кўтарилиб, катта ҳовлидаги қадимий тахтга ўтирди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Подшоҳ, хон, амир лавозими; подшоҳ-лик, хонлик, амирлик.

Агар кушойиши корингизни бериб, тахт Жаҳонгир мирзога ўца, сиз унинг энг ишонган раҳнамоси бўлурсиз. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Зулм, тахтга қарши исён Шарқ кўксида тўлиб тошди. — Ғайратий

3. кўчма Мансаб, лавозим (ўрни).

Тахтда ёлғиз бўлишни, барча оғзига тикилиб ўтиришини истарди Қаюмхон. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

от 1. Ходадан узунасига тилиб олинган ясси ёғоч бўлаги.

Қарағай тахта. Тахтани рандаламоқ.

Биринчи хонага кираверишда узун энли тахта қўйилибди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ғуломжон даладаги теракзорларидан тўртта бақатеракни кестириб, тахта тилдирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Бўр билан хат ёзиш учун махсус ясалган мактаб-ўқув қуроли.

Хонада ўнтача эски, чанг босган парта, кираверишдаги деворга каттакон қора тахта қоқилган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Болаларда дафтар-у қалам, синфда тахта-ю бўр бўлса ҳам, ўқиш китобларининг ёʻқлиги Ғуломжонни ёмон дилхун қилар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. тар. Абжад ёзилган дастали тахтача (эски мактабда ўқув қуроли сифатида ишлатилган).

Икки ҳафта ҳарфлар ёзилган тахта ўқиганимдан кейин домла: — Шанба куни ҳафтиякка тушасан — деди. — А. Қаҳҳор, Ўтмишдан эртаклар

4. Турли мақсадда фойдаланиш учун тахта, фанер ва шу кабилардан ишланган нарса.

Шахмат тахтаси. Эълонлар тахтаси. Ёдгорлик тахтаси. Ош тахта,

Мен уни теннис тахтасига бошлаб, ўзимча ўйин қоидасини тушунтирган бўлдим. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

Турли воқелик ва янгиликларни ёйишда шиор ва плакатлар, тематик стенд ва кўрсаткич тахталари алоҳида ўрин тутади. — Газетадан

5. Турли ўлчамдаги тўрт бурчак яхлит қоғоз, варақ.

Қочинг! Ўзим ёзаман, дедим. Ўтириб, етти тахта қоғозни тўлдирдим, эшитганларимнинг ҳаммасини ёздим. — Ойдин, Садағанг бўлай, командир

Анави қутида яхши, кўк чизиқли тахта қоғоз бор, ўшандан икки варағини олиб, мана бу ерга ўтир, қизим [деди Онахон]. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

6. Шу тахлитдаги, ўлчамдаги ойна, тош, металл ва шу кабилар; плита.

Мармар тахта. Бир тахта тунука. Бир тахта ойна. Тахта чой.

Майдоннинг бир чеккасидаги кекса мажнунтол остида бир-бирига суяб қўйилган иккита қора тош тахта сағана шаклини олиб турар эди. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Четроққа чиқиб, бетон тахтага ўтирдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

7. қ. х. Марза билан ажратилган ер бўлаги; карта.

Икки тахта полиз. Туянинг ҳазили бир тахта ғўзани ейди. — Мақол

Сойга тушгунча кўндаланг эгатли алоҳида тахта бошланади. — А. Қодирий, Обид кетмон

Очилган ерни катта-катта тахта Қилиб, иш бошлади экмакка пахта. — Ҳабибий

от 1. махс. Янги тайёрланиб букланган дўппини сиқиб (пресслаб), тахини чиқариш учун ишлатиладиган, устма-уст қўйилган икки тахтачадан иборат мослама; исканжа.

[Меҳрихон] Янги битказган дўппини тахтакачга бостирди. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

Телпагини қозиққа илиб, ҳозиргина тахтакачдан чиққандай янги чуст дўпписини чўзғилаб кийди-да, сўради. — А. Мухтор, Туғилиш

2. тиб. Синган аъзо суягини қимирламайдиган қилиб боғлаб қўйиш учун ишлатиладиган тахтача.

Оёққа тахтакач боғламоқ.

Ахир у салкам бир йилдан буён тахтакачда шипга тикилганча ётибди. — Э. Охунова, Кўз кўзга тушганда

3. тар. Айбдорнинг бўйнига солиб, боғлаб қўйиладиган жазолаш қуроли.

Хирожни тўламаган деҳқонларнинг бўйнига тахтакач осиб қўяр эдилар. — Уқиш китоби

4. Ёнғоқ ўйинида: соққани қўйиб отиш учун мосланган тахта асбоб.

Соққани тахтакачга қўйиб отмоқ.

фл. Тайёр, шай ҳолга келтирмоқ, тайёрлаб, тахт, шай қилиб қўймоқ.

Сафар анжомлари тахтлаб қўйилди.

Радиатор дейсизми, аккумулятор дейсизми, борингки, керосин воронкасини ҳам тахтлаб олганмиз. — Р. Раҳмон, Меҳр кўзда

фл. 1. Устига тахта қопламоқ.

2. Ёғоч ёки металлни юқа парракларга (варақларга) ажратмоқ.