Поиск

Gapdagi oʻrin, payt va shu kabilar maʼnoni taʼkidlaydi, taʼkidlash, kuchaytirish uchun xizmat qiladi.

Tong otgandan to kun botguncha ishladim. Toshkentdan to Qarshigacha uxlamadim. Yetti yoshdan to yetmish yoshgacha.

Koʻzoynakni taqib, ertalabdan to shomgacha, baʼzi vaqt kechalari ham oʻqidi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Pastdan to choʻqqilarigacha mitti-mitti chuqurchalar, tokchalar qoplanib yotibdi. — Sh. Xolmirzayev, Qil koʻprik

Rahim Saidov to bir qarorga kelguncha, Said aka masalani hal qildi. — U. Umarbekov, Yoz yomgʻiri

Har kun tong qorongʻisida ishga tushib, to peshin namoziga qadar hech qayoqqa qoʻzgʻalmaydigan bachkanadoʻz bu kun qiyom boʻlmasdanoq doʻkonxonadan chiqdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot s. t. Taft, harorat.

ot 1. Narsaning ostki, pastki qismi, tubi.

Paqirning tagi teshilibdi. Tuflining tagi loy boʻlibdi.

Qoʻgʻazordagi vodokachka tiklanadigan boʻlsa, tagi bilan qoʻporib tashlaymiz. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Biror holatda boʻlgan, joylashgan narsaning ost tomoni, pastki tomon (yer, boʻshliq yoki boshqa narsa).

Stolning tagiga bekinmoq.

Toʻgʻon tagidan oʻtgan suv

shalolasi kanalni teshib yuborishi yoki qirgʻoqlarni oʻpirib ketishi mumkin. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Koʻkragini baland tutdi-da, yaktak choʻntagidan nosini olib, bir chimdimini til tagiga tashladi. — Oydin, Hikoyalar

3. Tik holatli narsalarning ost qismi atrofi, yon-beridagi yer sathi.

Doim devor tagida turadigan stol ikki karavot oʻrtasiga olingan. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Kun tikkaga kelguncha toʻxtamay yurib, tik choʻqqining shundoq tagiga keldik. — Oʻ. Usmonov, Sirli sohil

4. Narsa yoki shaxsning boshqa bir narsa, sath va shu kabilarga tegib, oʻrnab turgan tomoni; ost.

Koʻrpachaning tagi. Xat stol ustidagi kitobning tagida.

Maktubni oʻqib, yostiq tagiga qoʻydi. — K. Yashin, Hamza

U bir oz oldinda, tagidagi saman yoʻrgʻaning bir tekis yurishiga mos sal chayqalib, xayolga choʻmib oʻtiripti. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa

5. Narsaning oʻz sirtiga qarama-qarshi boʻlgan tomoni; ich.

Domla yer ostidan paranji tagida jilpanglab turgan shoʻx ayaga bir boqdi-da, nikoh xutbasini boshlab yubordi. — Mushtum

Pidjagining tagidan kiyilgan oq sadaf tugmali rangdor, katak koʻylak arzon kostyumga juda mos kelgan. — P. Qodirov, Uch ildiz

6. Yer, suv kabilarning ost, ich tomoni; ost, ich.

Bilmadim, koʻkka uchdimi, yer tagiga kirdimi — Oybek, Tanlangan asarlar

7. Asli, zoti (ota-bobolari), kelib chiqishi.

Tagimiz kambagʻal. Otamizning kasbi hammollik edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

U ham tagi koʻrgan oiladan chiqqan. — Mirmuhsin, Umid

Mening otim — Olim. Tagi Chorvoqlikman. — S. Karomatov, Bir tomchi qon

8. Zamir; asos.

Ahmad buning tagida bir gap borligini payqadi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Elmurod qassobning siyosat toʻgʻrisidagi savoli tagida uning oʻz gʻarazi va tashvishi yotganini payqadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

9. Oxir-oqibat, natija.

Sabr tagi — sar(iq) oltin. — Maqol

Mehnat tagi — rohat, degan qadimgilar. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

Ustod Qavom bu ishning tagi yomonligini bilardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

10. (3-shaxs egalik qoʻshimchasi bilan — tagi) Narsaning muayyan holati, miqdori (koʻp yoki oz (kam) soʻzi bilan qoʻllanadi).

Keyin birini ilitib, birini pishirib yeb, ikkisini choʻntagiga solib ketdi. Tagi koʻp boʻlsa ham koshki edi. — Mushtum

Oʻgʻlim, bu ikki otga yarashiqli narsalarning ham tagi kamdir. — Erali va Sherali

taql. s. 1. Childirma, nogʻora kabi narsalarni chertganda, choʻp bilan urganda chiqadigan tovushni bildiradi.

Faqat gʻijjakchigina kamon tortar, childirmachi har zamonda bir tak etib chertib qoʻyar — S. Ahmad, Choʻl burguti

2. Nogʻoraning jarangliroq ovoz beradigan toqasi;.

3. und. s. Otni toʻxtatish, tinchlantirish uchun ishlatiladigan undalma.

Tak, dedi-yu, chuvha dedi, joʻnadi. Qorajon ham oʻz yoʻlidan qolmadi. — Alpomish

Tak, tak! Pashsha talayaptimi, hozir hammasini jahannamga yuboramiz. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot 1. Totib yoki yalab koʻrib bilinadigan xususiyat; maza-tot sezuvchi aʼzolarga taʼsirdan uygʻonadigan tuygʻu; maza, tot.

Achchiq taʼm. Shirin taʼm. Dorining taʼmi. Ov-qatning taʼmi tuz bilan, Odamning taʼmi soʻz bilan. — Maqol

Hademay bir yil ham oʻtib ketyapti, Hali oʻsha mayning taʼmi lablarda. — Uygʻun

Muzdek qovunni yesangiz, taʼmiga taʼm, mazasiga maza qoʻshiladi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

2. koʻchma Boshdan kechirilgandagi taassurot, maza.

Amir sarbozligining taʼmini bir marta totgan Yodgor, bunday ozodlikni istamadi, sarboz boʻlishdan zindonda qamalib yotishini aʼlo bildi. — S. Ayniy, Doxunda

ot 1. Odam gavdasining koʻkrak qafasi va qorin boʻshligʻidan iborat qismi: tana.

Bir kuni uning boshini tanidan judo qilsalar ajab emas — Mirmuhsin, Meʼmor

Kishi tanidagi aʼzolarning ham qulogʻi bor: oʻzining bardamligini eshitgan aʼzolar yana sogʻ turib, xizmatni bajaraveradi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Kishining butun borligi, vujud.

Sogʻ tanda sogʻ aql. — Maqol

Tani sogʻliq — tuman boylik. — Maqol

— Xudoyo tavba deng, jon boshqa, tan boshqa, — dedi domla. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Anorgulning qoʻlidagi dutor Oʻrtoqlar kuyini tanlarga larza berib tarona qildi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Axir tut faqat qorin toʻydiradigan taom boʻlmasdan, kishi taniga dori-darmon hamdir. — N. Safarov, Olovli izlar

3. Tana, vujudning sirt qismi; badan.

Gard yuqmasin taningga, Loy tegmasin bagʻringga. — Q. Muhammadiy

Bu gapni eshitib, Elmurodning tani jimirlab ketdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Yigit uning oq marmardek yalangʻoch taniga boqmay, yerga qaradi. — Mirmuhsin, Yoʻqolgan javohir

4. koʻchma Oʻlik tana; jasad.

Soldat tani, qoʻshni vzvoddan shekilli. Snayperning oʻqi kallasiga tegibdi, qora qonga boʻyalib yotibdi shoʻrlik. — T. Rustamov, Mangu jasorat

Mazlumlarning tanidan Kurgan saroylar Gʻamda oʻtdi xalq umri Koʻp yillar, oylar. — Gʻayratiy

5. Shaxs bildiruvchi soʻzlar yoki egalik shaklidagi soʻz bilan qoʻllanib, tegishlilik, ulush kabi maʼnolarni bildiradi.

Har kim oʻz tanini oldi. Xarajatning yarmi mening tanim. Men ham toʻrtdan bir tan.

— Boʻpti, Davron, ziyofat menga tan, — dedim. — Hammasini oʻzim pishiraman. — P. Qodirov, Qadrim

6. Dastlabki baho, tannarx; dastlabki mablagʻ, sarmoya.

Tanidan yuz soʻm kamiga sotmoq. Yeb-ichib, tanini qilmoq.

Muhammadrajab sakkiz ming soʻmni oyiga oʻn uch protsent foyda berish sharti bilan olib, ikki oydan beri na foydasini beradi, na tanini. — A. Qahhor, Sarob

7. koʻm. vzf. kam. qoʻll. Tomon, yon.

Kim zoʻr boʻlsa, jazosini beraman, Kambagʻal Nazarning tani boʻlaman. — F. Yoʻldosh, Mamatkarim polvon