Қидирув

от 1. Бирор иш ёки масала юзасидан ёзма ёки оғзаки ўзаро келишиб олиш, ўзаро келишув.

Шунинг учун Ёʻлчининг илтимосига дарров кўниб, шарт бўйича, Шоқосимга овқат, ётиш учун жувозхона олдидан бир ҳужра берди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бир-биримиздан сир сақламаймиз. Хўпми? Шарт шу. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

2. Ўзаро шартлашаётган ёки бирор муносабатда бўлаётган томонлардан бирининг бошқа томонга нисбатан қўйган талаби.

Лекин шарт — бизга астойдил, ихлос билан хизмат қиласиз — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Пудрат усулининг шартларига мувофиқ, бу маблағнинг анча қисми пудрат асосида ишлаётганларга тақсимлаб берилади. — Газетадан

Қиз, “Пойгада ютиб чиққан одамга тегаман, деб шарт қўйибди. Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи. эртага шаҳарга туш, нима шар-тинг бўлса, ўша ерда гапир. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Тақозо этувчи нарса; талаб.

— Маданиятли бўлишнинг энг биринчи шарти — соддалик, табиийлик, — деб юбордим. — Ф. Мусажонов, Меҳмонда

Ҳозиржавоблик —

аскиянинг асосий шартидир. — ЎТА

Санъат турларининг уйғунлашуви учун умумий услубий хусусиятларнинг мавжудлиги зарурий шарт ҳисобланади. — Саодат

4. кесим взф. Қатъий талаб этувчи; зарур.

Бугун келишингиз шарт.

Бу жанг узоққа бормайди. Лекин Хуросон қўшини шай бўлиб турмоғи шарт! — Мирмуҳсин, Меъмор

Болага оила ҳам, мактаб ҳам баравар тарбия бериши шарт. — Газетадан

сфт. 1. Бирор шарт асосида ўзаро келишилган, шартлашилган.

Шартли ишора. Шартли жойда учрашмоқ.

2. рвш. Маълум шартлар асосида, бирор шарт билан.

Турғун сизга қўшимча ҳужжат бермоқчи. Ҳозирча шартли қабул қилаверасиз [деди Ватхўжа]. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

3. Маълум шартлар асосида қайд қилинган, бирор шарт амалга оширилган тақдирдагина кучга кирадиган.

Оғир шартли битим.

4. Бирор нарса, воқеа, ҳодиса ва шу кабиларни рамз, тасвир билан ифодалайдиган.

Қабул қилинган шартли белгилар. Дарёларни шартли чизиқ билан ифодаламоқ.

1. Истиҳола қилиб ўтирмай, юз-хотир қилмасдан, рўйирост, дангал.

Бор гапни шартта гапирадиган одам.

У [Асрора] хонаси келганда ҳеч кимни аямасди. Мажлисларда, кимнинг камчилиги бўлса, шартта юзига айтаверарди. — С. Аҳмад, Уфқ

У [Элмурод] энди бўйни қисиқ етим эмас. Энди унга бор гапни шартта айтиб, кўнгилни хижолатдан бўшатиш осонроқ! — П. Турсун, Ўқитувчи

2. айн. Шарт ИВ.

Қўшоқ шартта ўрнидан турди-да, зарда билан дўқиллаб, чиқиб кетди. — Ҳ. Шамс, Душман

Поччаев шартта бурилиб, жўнаб қолди. — А. Мухтор, Туғилиш

3. Ўйлаб, чўзиб ўтирмай.

Ирода шартта муддаога ўтиб қўя қолган эди, жавобни ҳам нақд қилиш керак. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Туробовага шартта икки қўйиб бердим. — С. Сиёев, Ёруғлик

сфт. 1. Ўйламай-нетмай, юз-хотир қилмай гапираверадиган.

Шартаки одам,

Бир гапни тушунтиргунча етмиш марта луқма ташлайдиган шартакиларни оқламоқчи эмасмиз. — Газетадан

Аммо мана бу шартаки Ҳамзангиздан уламолар хафа. — К. Яшин, Ҳамза

2. от Шартиллатиб уриш, шаппати.

сфт. Шарт қўйилмаган, шарти ёʻқ; бирор шарт қўймасдан.

— Бу ҳолдан қутулишнинг бирдан-бир ёʻли — деди йигитлардан бири, — ҳеч бир шарциз, сўзсиз таслим бўлишдир. — С. Айний, Қуллар

от Томонлар (икки ёки бир неча шахс) ўртасида тузилган, уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари қайд этилган битим.

Латофат нашриётдан шартнома билан олган таржимасини тугатолмай диққат эди. — Л. Тожиева, Меҳрим сизга, одамлар

Хонани ижарага олган киши, шартномага биноан, уни яхши сақлаши, жорий ремонт қилиши лозим. — Газетадан