Қидирув

сфт. 1. физ. Одатдаги шароитда ўз шакли ва ҳажмини сақлайдиган.

Қаттиқ жисм. Қаттиқ модда. Қаттиқ ва суюқ ёқилғилар.

2. Умуман, шакл ўзгаришларига, ташқи таъсирга яхши қаршилик кўрсатадиган; синдириш, ушатиш, кесиш қийин бўлган.

Қат-тиқ ёғоч.

Бу ёқнинг тоши у ерники сингари қаттиқ, яхлит эмас, жуда бўш, ғўраша эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Шу тош қурутни талашасизлар. Мана, кўрдингларми, қаттиқ — тишларингни ушатади. — Ойбек, Танланган асарлар

Энг нозик ниҳоллар ҳам тошдай қаттиқ ерни, қоялардаги ёриқларни ёриб, ўсиб чиқади. — Газетадан

3. Баданга, қўлга ботадиган; салга эзилмайдиган, босилмайдиган.

Қаттиқ ўрин. Қаттиқ хамир.

У [Тўлаган ака] тикандай қаттиқ соқолини Сидиқжоннинг юзига ишқаб пичирлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Маҳкам, мустаҳкам, пишиқ.

Белбоғни қаттиқ боғламоқ.

Холиқов ўрнидан туриб, унга пешвоз чиқди ва қаттиқ қўл қисиб кўришиб, креслога таклиф қилди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

Энди гап шу: оёқни қаттиқ тиранг насияни тезроқ ундиринг. — Ойбек, Танланган асарлар

5. Белги даражаси юқори (ортиқ) бўлган; кучли, зўр, жуда.

Қаттиқ товуш. Қаттиқ оғриқ. Қаттиқ изтироб. Қаттиқ шамол. Қаттиқ совуқ. Қаттиқ зарба. Қаттиқ ҳурматламоқ. Қаттиқ азоб чекмоқ. Қаттиқ чарчамоқ.

Гулнор Ёʻлчини қаттиқ севади. — Ойбек, Танланган асарлар

Неъмат Хайдарович, хотиним қаттиқ касал — Н. Қобил, Беморлар

Касалнинг қаттиқ илтимоси ва талабига кўра, кабинетдаги телефонни каравот ёнига ўрнатдилар. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Ўзбек ойим ўғлининг бунчалик қатъий кетишини кутмаган эди ва бу ёʻсин қаттиқ муомалани-да Отабекдан биринчи мартаба кўрар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бу овозни ким эшитарди, қаттиқроқ чақирсанг-чи! — Б. Раҳмонов, Баҳор арафаси

Кечки пайт ёға бошлаган ёмғир ярим кечага борганда чақмоқ, момақалдироқ аралаш қаттиқ қуйди. — С. Зуннунова, Гулхан

6. Қийинчилик, машаққат билан бўладиган, куч, меҳнат, машаққат талаб этадиган; оғир, қийин, машаққатли.

Қаттиқ меҳнат.

Бу уйдаги хотинлар Унсинни қаттиқ юмушларга сола бошладилар. — Ойбек, Танланган асарлар

Қаттиқ кундан бизларни халос этган отамдир, Мен шу мусофир отамдан хабар оламан. — Зулфизор билан Авазхон

7. с. т. Сарф-харажат, умуман, чиқимга тоби ёʻқ, унга чидамайдиган.

Ундан бирон нарса сўраш керак эмас, ўлгундай қаттиқ одам.

от 1. Қаттиқ эканлик.

Тошнинг қаттиқлиги. Ишнинг қаттиқлиги. Ироданинг қаттиқлиги. Интизомнинг қаттиқлиги. Оғриқнинг қаттиқлиги.

Эртага қиёмат деса, ишониш мумкин эди-ю, лекин ўлгудай қаттиқлиги, хасислиги билан донг чиқарган Болта кўпаснинг ўғлидан бундай сахийлик келишига ишониш мумкин эмасди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Ирода, матонат, қатъият.

Қийинчиликларни енгиш учун қаттиқлик ва чидам зарур.

3. Қийинчилик оғирлик; қаттиқчилик.

— Мен ўзимни камбағал деёлмайман, — деди бой, — лекин замонанинг қаттиқлиги мени ҳам камбағалларга яқинлаштирган. — С. Айний, Қуллар

4. Қаттиққўллик, талабчанлик.

Қаттиқлик билан қўл остида сақламоқ.

5. Металлургияда: бирор жисм (масалан, металлнинг) қаттиқ жисмнинг ботишига кўрсатадиган қаршилиги; жисмнинг механик хоссаларидан бири.

сфт. 1. Тартиб-интизомни яхши ушлайдиган; қаттиқ, талабчан.

Қаттиққўл раҳбар.

[Комилжоннинг] Илми ва билими бор, қаттиққўл. — И. Раҳим, Ҳаёт булоқлари

2. Шафқациз, бераҳм.

Ҳожи унга нисбатан жуда қаттиққўл, кўп сўкади. — А. Қаҳҳор, Сароб

фл. 1. Қаттиқ қилмоқ, қотирмоқ.

2. Маҳкамламоқ, маҳкам қилмоқ, маҳкам қилиб боғламоқ ёки тортмоқ.

айн. Қаттиқ-қуруқ.

кўчма Кишига қаттиқ тегадиган; оғир, қаттиқ.

Қаттиқ-қуруқ гап.