Қидирув

от с. т. Қармоқ.

Дарёга қалмоқ ташлаган киши илинганини олади-да. Қайси бир балиқчи тўрига тушган лаққани ташлабди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

сфт. Қалмоқларда бўладиган, қалмоқларга хос; қалмоқча.

[Ўзбек ойим] Иккита рўмолига ҳам қониқмай, ўзининг келинлигидан ўралмай қолган қалмоқи саллачасини қўшган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар.

от 1. тар. Душман ҳужумига қарши мустаҳкам девор ва хандақ билан ўралган, мудофаа воситалари, истеҳкомлар билан таъминланган шаҳар.

Андижон қалъаси мустаҳкам. Бобур мирзо у ерда бўлса, қалъа янада мустаҳкам бўлур. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. Катта бой, ер эгаларининг сарой қўрғони; қаср, арк.

Туроббийнинг қалъасида тўққиз от чоптирим ердан кўринадиган битта терак бўларди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

3. шв. Шаҳар.

Канизларнинг кўпи турли қалъалардан олиб келинган ёш гўзаллар эди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Мингта қалъадан далам яхши, Охун. Бизнинг қизларимиз ҳам жуда шўх бўлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Ўзим қишлоқиман, қалъадан нарида тураман — С. Сиёев, Ёруғлик

от 1. Юрак.

Мен узоқ вақтгача ухлай олмай ётдим, нафасим қисилиб, қалбим нотинч тепарди. — М. Жабборов, Севинч ёшлари

Мирзакаримбойнинг хотини Лутфинисо тўсатдан, қалб хасталигидан бўлса керак, бир кечада вафот этди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. кўчма Кишининг руҳий ёки маънавий дунёси, ички ҳис-туйғулари маркази рамзи; юрак, дил, кўнгил.

Қалби пок одам. Қалб амри. Қалб ҳарорати. Қалби қувончга тўла. Қалбига ёʻл топмоқ.

Қиз ўз қалбини Ёʻлчига бағишлаган эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бобур юқори қаватга қайтиб чиқар экан, қалбини тўлдирган шодликлар орасида сурнай навосидек жарангли ва ёқимли бир туйғу янграб эшитилаётганини сезди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

3. Алдам-қалдам, қинғир ишлар қиладиган, қаллоб, нопок.

Қалб қозони қайнамас, қайнаса ҳам қуюлмас. — Мақол

4. Нопок, эгри, қинғир.

Қалб ишга қўл урмоқ.

Ҳиммати-ку ёʻқ, яна ўзи ҳам ўлгудек бахил, нияти қалб йигит. — Муштум

от 1. Ўртасига ингичка, узун графит жойланган чўп шаклидаги, хат ёзиш, расм солиш, чизма чизиш учун ишлатиладиган ёзув, чизув асбоби.

Қора қалам. Рангли қаламлар.

Чернецов кўк ва қизил қаламлар билан безаб ташланган харитага қаради. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Пероси ўзидан чиқарилган ручка.

Савагич қалам.

Кейин бир парча қоғоз олиб, қамиш қаламни қитирлатиб ёза бошлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Бу иккиси қоғозга михлангандек гап-сўзсиз қаламни қирр-қирр қоғоз устида юритиб турар эди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

3. Умуман, ёзиш, ижод қилиш қуроли.

У қўлимга тутқазиб қалам, Кўзларимдан олди уйқуни. — Э. Воҳидов.

Усмон Носир ўтган ёʻлларида чаман унган, қалами Пушкин, Лермонтовларни ўзбек тилида гапиртирган. — Газетадан

4. кўчма Ёзма асар ижод этиш; ёзма ижод, ижод.

Яхши йигит, сизнинг қалам кучингиз жуда ҳам зўр экан-ку. — З. Фатхуллин, Сўнмас юлдуз

Унинг қаламига мансуб шеърий асарлар таъсирчанлиги билан кишини ўзига мафтун этади. — Газетадан

5. Қошни қора қилиш учун суртиладиган қора модда ва уни қошга суртиш учун ишлатиладиган чўпсимон асбоб.

Сени ҳарамда яхшилаб ясантираман, қошларингга қалам, кўзларингга сурма тортаман. — Мирмуҳсин, Чўри

6. махс. Тош, тахта каби қаттиқ жисмларни ўйиш, кесиш ва гул солиш учун ишлатиладиган металл асбоб.

Ҳайкалтарош қалами.

7. шв. Тилим, тилик.

Бир қалам гўшт.

олм. 1. сўр. олм. с. т. Қандай?, қанақа?

Бола қалай экан? Оёқ-қўли чаққонми? — П. Турсун, Ўқитувчи

Бу ерда ҳайрон бўлиб тургандан кўра гузарга борсанг, қалай бўларкин? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Сўроқ гап олдидан кириш сўз вазифасида ишлатилади.

Қалай, нонвойликдан бир нима ортадими? — Ойбек, Танланган асарлар

Қалай, мулла, бизнинг ёқлар сизга маъқул бўлдими? — П. Турсун Ўқитувчи